"Búgin, 16 maýsymda Astanada QHR basshysy Si Tszinpinniń qatysýymen Ortalyq Aziia elderi kóshbasshylarynyń kezdesýi bastalady. Bul kelissózder álemdik geosaiasi jaǵdai kez kelgen ýaqytta kútpegen jerden ózgerip sala beretindei kezeńde ótýde. Eýropa jańa tepe-teńdik modelin izdeýde. Taiaý Shyǵys qalshyldap tur. Resei - Ýkrainadaǵy soǵysqa bailanysty tereń ishki transformatsiia kezeńinde. Mundai jaǵdaida Qazaqstannyń turaqtylyǵy men ashyqtyǵy tek básekege qabiletti artyqshylyqqa ainalyp qana qoimai, strategiialyq aktiv túrin qabyldaýda". Osylai degen ekonomikalyq sarapshy Rasýl Rysmambetov Qazaqstan men Qytaidyń ózgerister dáýirindegi strategiialyq áriptestiginiń 7 baǵytyn atap kórsetti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ekonomist Qazaqstannyń Ortalyq Aziianyń iri ekonomikasy retinde óńirlik yntymaqtastyqtyń qatysýshysy ǵana emes, onyń sáýletshisi bolý múmkindigine de ie ekenin aitady.
"Biz Shyǵys pen Batysty bir-birine qarsy qoimaimyz, biz ózgeni ajyratýshy qabyrǵalar salmaimyz, kerisinshe biriktiretin dálizder quramyz. Osyndai dálizderdiń biri - Qytaimen tereń, teńdestirilgen, pragmatikalyq seriktestik. Búgingi tańda bizdiń yntymaqtastyǵymyz jańa deńgeige kóterilýde, onyń Qazaqstanǵa naqty paida ákeletin kem degende 7 baǵyty bar (shyn máninde olardyń sany odan kóp)", - deidi Rasýl Rysmambetov.
Atap aitqanda:
Birinshisi - jańa býyndaǵy infraqurylymdyq investitsiialar.
Temir joldardy, logistikalyq habtardy, kedendik jáne tsifrlyq platformalardy integratsiialai otyryp, "aqyldy" shekaralyq aimaqtardy (Qorǵas) damytý. Bul qazirdiń ózinde Qazaqstannyń Qytai, Kavkaz jáne Eýropa arasyndaǵy negizgi tranzittik torap retindegi ustanymyn kúsheitedi. Ózbekstanmen, Qyrǵyzstanmen jáne Trans-Kaspiimen aradaǵy shekaralas saýda ortalyqtary jaiyn da umytpaǵan jón.
Ekinshisi - sý jáne klimattyq jobalardaǵy yntymaqtastyq. Bizge transshekaralyq ózenderdi basqarý (Ile, Ertis), sýarý júielerin qurý jáne ońtústik óńirlerde melioratsiiany jańǵyrtý boiynsha birlesken baǵdarlamalardy iske qosý qajet. Bul arada bizge qytailyqtar tamshylatyp sýarý jáne shóleitter sanyn qysqartý tájiribesimen kómekke kele alady.
Qytai jáne biz úshin Qazaqstanda óndiristik tizbekterdi qurý mańyzdy bolyp tabylady. Bul - úshinshisi. Qytai óndiristeriniń bir bóligin Qazaqstan territoriiasyna kóshirý: avto bólshekterden bastap agro óńdeý salasyna deiin. Bul jumys oryndary men tehnologiialyq bazany qurýǵa múmkindik beredi. Eń bastysy – ekologiia jaiyn jadydan shyǵarmaý.
Tórtinshisi, jasyl energetika jáne sirek kezdesetin jer asty elementteri. Qytai kún batareialary, akkýmýliatorlar, sirek kezdesetin jer asty metaldaryn qaita óńdeý tehnologiialary boiynsha álemdik kóshbasshy bolyp tabylady. Qazaqstan shikizatty jetkizýshi senimdi seriktes bola alady, sonymen birge ózindik qun tizbegin birtindep arttyra otyryp, qaita óńdeý jaǵyn damyta alady.
Besinshiden, bul qarjylyq seriktestik jáne ulttyq valiýtalarmen ózara esep aiyrysý. ShYU-nyń jańa Damý bankiniń iske qosylýymen jáne iýannyń óńirlik valiýta retinde kúsh alýymen Qazaqstan EAEO jáne OA aýmaǵynda esep aiyrysý, qorlandyrý jáne islam bankingi úshin hab bola alady. Nemese valiýta qorjynyna bailanǵan aimaqtyq tsifrlyq aktivterdi birtindep iske qosýymyzǵa da bolady.
Bilim men tehnologiia - altynshy tarmaq. JOO-nyń birlesken kampýstary, AI, biotehnologiia, jasyl qurylys salasyndaǵy zertteý ortalyqtary. Qazaqstan postkeńestik naryqtarǵa beiimdele otyryp, Qytai tehnologiialaryn engizýde synaq alańyna ainalýy múmkin. QazUÝ qazirdiń ózinde Shyńjań zertteý ýniversitetinen grant alyp úlgerdi jáne bizdiń zertteýshiler úshin tamasha nátijeler baiqalady.
Jetinshisi, týrizm, meditsina, mádeniettermen almasý. Meditsinalyq týrizmdi damytý (sanatoriiler, check-up ortalyqtary), Batys Qytaiǵa qatynaityn tikelei reister, "Jibek joly" jáne gastronomiialyq týrizm baǵyttaryn ilgeriletý.
Budan Qazaqstanǵa keletin paida:
- jańa jumys oryndary men investitsiialar,
- shikizatqa jatpaityn eksporttyń ósimi jáne tereń óńdeý, tehnologiialyq transfer jáne tsifrlyq infraqurylym,
- Qytai men syrtqy álem arasyndaǵy hab retinde eldiń mártebesin bekitý,
- Reseidiń ońtústiginde, Kavkaz ben Taiaý Shyǵystaǵy pozitsiialardy nyǵaitý.
"Mańdaiymyzǵa baqyraityp turyp bylai dep jazyp alýymyz kerek: "Biz bul yntymaqtastyqqa táýeldilik retinde emes, jańa álemde turaqtylyqtyń býynyna ainalý múmkindigi retinde qaraýymyz kerek. Qazaqstan qazirdiń ózinde Qytaidyń Ortalyq Aziiaǵa kiretin qaqpasy bolyp tabylady, biraq bizdiń Eýropa men Taiaý Shyǵysqa shyǵa otyryp, búkil eýraziialyq keńistiktegi áriptestik arhitektýrasynyń ortalyǵyna ainalýymyz da múmkin jáne solai bolýy da tiis. Bul uly derjavalarmen jumysta eń bastysy - óz osin joǵaltyp almaý. Qazaqstan Qytaidyń batys tiregine de, Batystyń shyǵys tiregine de ainalmaýy tiis. Qazirgi barlyǵy kimge súienetinin bilmei, jantalasqan álemde Qazaqstannyń osyndai sirek kezdesetin múmkindigi bar. Syn esim emes, zat esim. Býfer emes, qurastyrý núktesi. Al bul qarýdyń emes, aqyl-oidyń kúshin, strategiiany jáne aldyn ala jasalǵan uzaqmerzimdi kózqarasty qajet etedi", - deidi ol.
Aita ketsek, búginderi Qytai Halyq Respýblikasynyń tóraǵasy Si Tszinpinniń memlekettik saparmen Qazaqstanda júrgeni belgili.
