(«The Guardian», Ulybritaniia)
Eń jas prezident
Ol kezde bilik sapynda áli de bolsa kommýnister kóp edi. Olar áli de bolsa ótken dáýirdi ańsaityn... Al Saakashvili jańa býynnyń ókili edi. Ol KSRO-ǵa qarsy býynnyń ókili-tuǵyn. Ol KSRO-ǵa qarsy shyqqan Reigan men Tetcherge tabynatyn. Sodan da shyǵar Shevardnadzeniń kabinetinde uzaq aialdaǵan joq. 11 aidan keiin otstavkaǵa ketti. Óz erkimen. «Mundai jany, ary las adamdarmen jumys istei almaimyn» dedi ol. Úsh jyldan keiin ol 2003 jylǵy sailaýdyń nátijesin burmalaǵan Shevardnadzeniń partiiasyn taqtan taidyrdy. Árine, halyqtyń kúshimen.
Grýziia prezidenti bolyp sailanǵanda nebári 37-de edi. Ol Eýropadaǵy eń jas basshy boldy. Ol kezgi Grýziia jemqorlanǵan el-tuǵyn. Tipti jańa kýálik alý úshin de para beretinsiń... «Onyń prezidenttiginiń alǵashqy jylynda usaq-túiek korrýptsiia túbegeili joiyldy» deidi Transparency International.
Ol kezde Grýziianyń bir bóligin Resei basyp alǵan. Qyzyq bolǵanda alǵashqy prezidenttik saparyn Saakashvili Máskeýden bastaidy. 2004 jyly. Kórshimen til tabysqysy kelgen. Biraq, KSRO-ny jek kóretin Saakashvili men KSRO-nyń qulaǵanyn HH-ǵasyrdyń eń úlken tragediiasy sanaityn Pýtinniń til tabysýy múmkin emes edi. 2008 jyldyń tamyzynda eki eldiń arasyndaǵy arazdyq qaqtyǵysqa ulasyp, grýzin jerinde jeke otaý tikken Ońtústik Osetiia memleketi úshin 5 kúndik soǵys bastaldy.
2013 jyldyń qyrkúieginde Saakashvili BUU minberinde sóz sóiledi:
– Eski imperiia bir kezgi shekarasyn qaita qalpyna keltirýge tyrysyp jatyr, – dedi ol. Onyń sózine eshkim mán bergen joq. Biraq, eki jyldan keiin Batys liderleri sol jolǵy Saakashvili sóziniń shyndyqqa ainalǵanyn uqty.
Ol Pýtin týraly oilamaýǵa tyrysam degen bir joly. «Bul adamnyń atyn esime alsam, qusqym keledi» degen de osy Saakashvili.
Odessa ákimi
Ol óte qatal. Odessa gýbernatorynyń qyzmetine kiriskeli beri «beker otyratyn» 600 qyzmetkerdiń jartysyn jumysynan qýǵan. Onyń ornyna belsendiler men eriktilerdi alypty.
Saakashvili bir nárseni biledi. Grýzin revoliýtsiiasynan keiin tutas júie aýysty, al ýkrain kóterilisi saiasi elitany ornynan qozǵalta alǵan joq. Revoliýtsiiadan keiingi úkimet «eski de jańa». Poroshenkonyń ózi de oligarh.
Bir qyzyǵy saiasi elitanyń sapyn ózgertpegen tóńkeris qoǵamdy ózgertti. Biliktiń qaýqarsyzdyǵy jáne Reseimen aradaǵy soǵys jańa ýkraindyqtardyń býynyn tárbielep jatyr. Bular kimder? Bular belsendiler men eriktiler. Saakashvili muny da biledi. «Grýziia prezidenti bolǵanda halyqty qolynan jetektep kele jatqandai áserde bolatynmyn. Al munda kerisinshe: halyq bizdi alǵa iterip otyr», – deidi ol.
Saakashvili Poroshenkomen jii kezdesedi. Biraq, oǵan jetý qiyn. Ol Kievke ushyp baratyn «Halyqaralyq Ýkraina áýejelileri» kompaniiasyna taǵy bir oligarh, Dnepropetrovski oblysynyń eks-gýbernatory Igor Kolomoiskii ielik etedi. Kolomoiskiidi ornynan bosatqan Poroshenko. Saakashvili óz kezeginde Kolomoiskiidi kontrabandamen ainalysady dep aiyptaǵan jáne... «endigi jerde onyń ushaqtaryna otyrmaimyn» degen. Aitylǵan sóz, atylǵan oq.
Qazir ol Kievke kólikpen baryp júr. Astana men Odessanyń aralyǵy 6 saǵat.
Saakashvilidiń nieti túzý. Ókinishtisi ol ózgeristerge barynsha qarsy shyǵyp otyrǵan júiede jumys isteidi. Al mundai júie ony kúnderdiń-kúni jamanatty qylýy múmkin.
Taǵy bir sapardan qaityp kele jatqanda Saakashvili jol jóndep jatqandardy kóredi. «Toqta!» dep buiyrady shopyrǵa. Jandaryna jetip baryp: «Biz bul jolmen eki saǵat buryn júrip óttik. Munda adam bolmaǵan, bul jerdi eshkim jóndep jatqan joq-tuǵyn. Bul jerdi aiaq astynan jóndei bastaǵandaryńnyń sebebin bilem. Sebebi, jergilikti bilik meniń bul jermen júrip óterimdi bildi. Sondyqtan ózderinshe is bitirip jatqandaryn kórsetkisi keldi. Maǵan mundai ótirik kórinistiń qajeti joq» deidi Saakashvili.
Odessalyqtar oǵan: «siz munda uzaq bolasyz ba?» degen saýaldy jii qoiady. «Naqty ózgeristerdi júzege asyrmaiynsha osynda bolamyn. Grýziia deisiz be? Bálkim, kúnderdiń bir kúni oralarmyn. Biraq, ázir emes. Buǵan daiyn emespin, Grýziia da meni qabyldaýǵa daiyn emes».
Aǵylshyn tilinen aýdarǵan,
Dýman BYQAI
