Elimizde otbasylyq sottardyń iske qosylyp, jas jubailardy barynsha jarastyrýǵa, mediatsiia arqyly tatýlastyrýǵa kóńil bólinýi, odan qaldy otbasy qundylyǵyn qalyptastyratyn “Mereili otbasy” sekildi jobalardyń uiymdastyrylyp, ajyrasý salyǵynyń kóbeiip, erli zaiyptylardyń jaýapkershiligin arttyratyn zańnamalardyń qabyldanýy, otbasylyq merekelerdiń paida bolýy osynyń aiǵaǵy.
Máselen biyl elimizde alǵash ret Ákeler kúni men Analar kúni resmi túrde belgilenip toilandy. Ákeler kúni maýsym aiynyń úshinshi jeksenbisine bekitilse, al Analar kúni mamyrdyń ekinshi jeksenbisi atap ótilmek.
Atap óter bolsaq, naýryz aiynda Ashyq NQA saitynda jariialanǵan úkimet jobasynda «Ákeler kúni» men «Analar kúnin» bekitý týraly usynys kóterilgen bolatyn. Araǵa eki ai salyp, premer-ministr Álihan Smaiylov tiisti úkimet qaýlysyna qol qoiyp, «Ákeler kúni» men «Analar kúni» merekesi resmi túrde bekitildi. Otbasyndaǵy ákeniń rólin kúsheitip, anaǵa qurmetti arttyratyn, áke mártebesin kóterýge yqpal etedi dep kútilip otyrǵan bul kúnniń elimizdegi otbasy institýtyn nyǵaitýǵa da yqpal eteri anyq.
Merekeniń qalyptasýyna yqpal etken Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrligi "Merekelik kúnderdiń tizbesine "Álemniń kóptegen elderinde otbasylyq qundylyqtardy nasihattaý, otbasy jáne ata-ana institýtyn nyǵaitý úshin atalyp ótetin "Analar kúni" jáne "Ákeler kúni" merekeleri elimizde de resmi mereke retinde belgilendi. “Ákeler kúni" merekesin engizý Qazaqstandaǵy otbasylyq qundylyqtardy ilgeriletýge, otbasy institýtyn nyǵaitýǵa, sondai-aq ákeler institýtyn damytýǵa yqpal etedi. Mundai mereke kóptegen álem elderinde bar", – dep málimdedi.
– Aldaǵy ýaqytta bul kúnderdiń mańyzyn arttyryp, otbasy qundylyǵyn qalyptastyrýǵa óz yqpalyn tigizsin desek, olardyń merekelenýiniń de belgili bir júiesin qalyptastyrýymyz kerek, – deidi etnograf Ǵaliia Qaidaýylqyzy. – Bul kúnderdiń belgilenýi der kezinde qolǵa alynǵan igi shara boldy. Talai jyldar analar kúni dep 8 naýryz toilap keldik. Endi osy Analar kúni men Ákeler kúnin jalpyhalyqtyq merekege ainaldyra alsaq maqsatymyzdyń oryndalǵany. Máselen osy kúni otbasylyq jarystar uiymdastyrsaq, kóp balaly, altyn qursaqty analarymyzdy dáripteitin sharalar uiymdastyrylsa, teledidardan ákeniń otbasyndaǵy jaýapkershiligi týraly rolikter kórsetilip, ákelerine jeti ata esimi jazylǵan qol eńbekterin syiǵa berip qýantsa, ákelerdiń erligi, otbasyn asyraýdaǵy jankeshtiligi pash etilip jatsa shirkin.
Mektepterge arnaiy kelip, áskeri qyzmetkerler men qutqarýshy mamandary óz mamandyqtarynyń qiyndyqtary men qyzyqtaryn bólisse, mekteptegi er balalardyń boiynda jigittik minez qalyptastyrýǵa, qaryndasqa aǵa bolyp qamqor bolýdy uǵynyp, anasyna kómektesýge daiar turar edi.
Er jigittiń shynaiy bolmysyn sezine túser edi. Eń bastysy bul kúnderdi belgiledik, endi tek sony tiimdi paidalanýǵa tyrysaiyq.
Máselen Qazaqstanda mektep jasyna tolmaǵan balalardyń kútimi men tárbiesine ákelerdiń tek 6,6% ǵana qatysady eken. Demek talai er balanyń otbasynda, ómirinde ákeniń róli jetispeidi. Halyq ishinde de otbasylyq ádetter qalyptasyp, sol kúni bólek shyǵyp ketken balalary analaryn, ákelerin izdep kelip, bir dastarhan basynda bas qosatyn múmkindikter týyndata alsaq keremet bolar edi.
Negizi halqymyzdyń otbasyndaǵy qalyptasqan ulttyq ádet ǵuryptary keremet, tek solardy umytyp qaldyq. Ákeniń qyzyna sheshesi arqyly shyǵýy, áke men qyz arasyndaǵy keremet syidy baiqatady. Nemese kishilerdiń úlkenderge qatysty ádebi 100 mektep bere almas erekshe ulttyq mentalitetimiz edi. Osy mereke sol ádepterdi eske salardai bolsa deimin, – deidi.
Shyny kerek biyl birinshi ret toilanǵan mereke ataýly kúnniń mańyzyn ashyp kórsete almaǵandai. Degenmen etongraf Ǵaliia Qaidaýylqyzy aitqandai «Analar kúni» men «Ákeler kúniniń» mańyzyn arttyrý óz qolymyzda.
Osy oraida otbasy qundylyqtary uǵymynan airylýymyzǵa ne sebep? Mamandardy sózge tartyp kórgen edik.
Demograf Esen Qýanyshbekuly
– Otbasylyq qundylyqtardyń ózgerýine ekonomikalyq, áleýmettik, mádeni faktorlar da áser etedi. Álem qazir tez ózgerip jatyr. Mádenietter men órkenietter midai aralasqan qoǵamda ózgeriske ushyraýymyz qalypty qubylys.
Degenmen ulttyq otbasylyq qundylyqtardy saqtaýǵa barynsha tyrysýymyz kerek. Sonda jahandanýǵa jutylmaimyz. Ǵasyrlar boiy qalyptasqan kelinniń atasynyń betine tik qaramaýy, balanyń ákege sóz qaitarmaýy, qol kótermeýi, balaǵat sóz aitpaýy sekildi qundylyqtarymyzdan airylmaýymyz kerek.
Keide súiisip amandasyp jatatyn ata men kelinderdi kórgende birtúrli bolamyn. Nemese ákesi jón sóz aityp jatsa, balasynyń júre tyńdaýy degen sekildi máseler otbasyndaǵy tepe teńdilik zańdylyǵyn buzady. Sondyqtan atanyń orny, kelinniń róli, eneniń mindeti, balanyń jaýapkershiligi degen dúnielerden airylyp qalyp jatyrmyz.
Sol asyl qundylyqtarymyzdyń nasihatyn arttyrsaq ókinbes edik. Jalpy árkim óz ornyn bile shańyraq shaiqalmas edi. Jahandaný sol árkimdi óz ornynan aiyrdy. Nátijesinde ajyrasý kóbeiip ketti. Atap óter jait, teledidardan kósetiletin ónimderde de ata-ana obrazy biik, balanyń ata-anaǵa degen qurmeti sheksiz jáne ata-analar tarapynan balaǵa qatynastyń men¬talitetimizge sai bolýy eskerilýi kerek. Adami qasietter, otbasy qundylyqtary, onyń ishinde moraldyq, rýhani qundylyqtardy dáripteitin dúnieler ǵalamtorda, teledidarda kóbirek kórsetilýi kerek.
Ǵalamtorǵa da shekteý kerek. Jastary birge tola sala telefonnan ne bolsa sony kórip otyratyn balanyń bolashaǵynan qorqam. Talai el balalardyń ǵalamtordan kóretin dúnielerine túrli shekteý qoidy. Bizge de osy qadam kerek, – deidi.
Qýanysh ERMEKOVA
