2021 jyly elimizdiń «Ekologiialyq kodeksi» jańaryp, zaman talabyna sai qaita túlegen bolatyn. Qorshaǵan ortany qorǵaýǵa baǵyttalǵan jańa kodeksti óńirlerde turmystyq qaldyqtardy óńdeitin kásiporyndardy salý isine airyqsha kóńil bólingen-di. Mamandardyń sózine sensek, aldaǵy 2025 jylǵa deiin elimizdegi oblys ortalyqtarynyń janynan turmystyq qaldyqtardy óńdeitin zaýyttar boi kóterýi shart.
Búginde «Ekologiialyq kodeksti» kórsetilgen basty talapty oryndaý úshin jergilikti bilik oryndary buǵan basa kóńil bólip, turmystyq qaldyqtardy óńdeitin kásiporyndardy salýǵa kúsh salyp jatyr. Bul baǵytta ákimdikter kásipkerlermen tyǵyz jumys istep, bul baǵyttaǵy jumystarǵa investitsiia salýǵa qyzyqtyryp jatyr.
Óskemende salynǵan zaýyttyń elimizde osyǵan deiin salynǵan zaýyttardan ózindik ózgeshelegi bar. Bul – zaýytta turmystyq qaldyqtar avtomatty túrde túrde suryptalady. Al elimizde osyǵan deiin boi kótergen kásiporyndarda turmystyq qaldyqtardy qarapaiym jumysshylar qolmen suryptap kelgen edi.
Óskemendegi zaýytta qoqysty suryptaý isine adam aralaspaidy. Qoqysty suryptaý ońai sharýa emes. Dál qazir bul jumysty atqaratyn adamdy tabý da qiyn. Sondyqtan Batys elderinde qoqysty suryptaý isi tolyqtai avtomattandyrylǵan.
Dalanews.kz tilshisine jobanyń jetekshisi Qaiyrbek Moldiiarov zaýyttyń jumysy jaiynda az-kem baiandap berdi.
– Bul zaýyt ótken jyly salyndy. Kásiporynda turmystyq qaldyqtardy suryptaý, óńdeý úshin Gerekiiada jasalynǵan qural-jabdyqtar ornatylǵan. Kóne Ellada jerinen kelgen mamandar bir ai boiy qural-jabdyqtardy ornatyp, jumysshylarymyzǵa qondyrǵylarmen qalai jumys isteý kerek ekenin úiretti, – dedi.
Turmystyq qaldyqty óńdeitin zaýyt salmai turyp, óndiristik nysandy qajetti resýrspen qamtamasyz etýdi basty nazarǵa alýy kerek. Osyǵan deiin qoqysty óńdeitin zaýyttardy salyp alyp, óńdeitin qoqys tappai qinalǵan kezderimiz bolǵany jasyryn emes. Zaýyt salǵanda ony qajetti shikizatpen qamtamasyz etý máselesine de basa mán berý kerek.
Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń Qorshaǵan ortany qorǵaý basqarmasy muny nazardan tys qaldyrǵan joq. Zaýyttyń irge tasy qalana bastaǵan sátte jergilikti bilik oryndary qaladan shyǵatyn turmystyq qaldyqtardy jinaityn 12 mashiana men 3 myń suryptaý konteiner ornatqan. Osylaisha Óskemende qoqysty suryptap jinaý isi jolǵa qoiylǵanyn aita ketýimiz kerek. Osylaisha Óskemen qalasyndaǵy turmystyq qaldyqtardy óńdeý isini 4 mlrd teńge jumsalypty.
Búginde qaladaǵy turmystyq qaldyqtar shetinen suryptalyp, óńdelýde. Mamandar suryptalatyn qaldyqtardyń 50-60%-yn tamaq qaldyqtary quraitynyn aitýda.
Iá, bul anaý aitqandai qymbat baǵa emes. Turmystyq qaldyqty suryptaý isimen ainalysatyn kásipkerler osyǵan deiin suryptalǵan qaldyqtardy bir qaladan ekinshi qalaǵa tasý kezinde biraz shyǵynǵa batqany jasyryn emes.Budan soń, memleket qoqystyń suryptaityn kásipkerlerdiń jol shyǵynyn sýbsidiialaýǵa májbúr boldy.
Eger jańa «Ekologiialyq kodekste» kórsetilgendei elimizdiń barlyq óńirinde turmystyq qaldyqtardyń suryptaityn zaýyttar salynatyn bolsa, kásipkerler syǵymdalǵan turmystyq qaldyqtardy ary-beri tasyp áýirege túspeidi. Bul kásipkerler men memleket úshin de tiimdi bolmaq.
Óskemendegi turmystyq qaldyqty óńdeitin zaýytty basty júregi suryptaý tsehy desek bolady. Zaýyt basshylyǵy mundai qoqys suryptaý tizbegi bar zaýyt Qazaqstandy bylai qoiyp, Reseidiń ózinde joq ekenin aitýyda. Grekter o basta qoqysty suryptaityn tizbektiń úsh nusqasyn usynypty. Birinshisi qoqysty qolmen suryptasa, ekinshisi jartylai avtomatty suryptaý, úshinshisi tolyq avtomatty suryptaýdy usynǵan.
Jartylai avtomatty suryptaý tizbeginiń quny 1 mlrd teńgeni qurapty. Al tolyq avtomatty suryptaý tizbegi 1 mlrd 360 mln teńgeni quraǵan. Joba ieleri oilana kele tolyq avtomatty suryptaý tizbegin alǵandy jón dep taýypty. Qazir kásiporynda 30 adam eki aýysym boiynsha jumys isteýde. Eger jartylai avtomatty suryptaý tizbegin ornatqanda jumysshylardyń sany júzge jetip shyǵylar edi.
Aldaǵy 2023 jyly Óskemen qalasynda qoqysty órteitin zamanaýi zaýyttyń irgetasy qalanady dep josparlanýda. Eger bul zaýyt salynsa, Óskemennen shyqqan ekinshi ret óńdeýge jatpaityn turmystyq qaldyqtardyń 70%-y arnaiy gazdy vakýýmdy peshte órteletin bolady. Qoqys órteitin pesht jylyna 5 MVt elektr qýatyn óndiretinin de aita ketýimiz kerek. Osylaisha óskemendikter bir oqpen eki qoian atyp, ekologiialyq ahýaldy retteýdi josparlap otyr.
Qýanysh SMAǴUL, Óskemen qalasy.
