Onda “Konstitýtsiialyq reforma qarapaiym azamattarǵa ne beredi?”, “qarapaiym turǵyndar bul reformadan ne utady?” degen suraqtarǵa jaýap bergen. Beineúndeýdegi qabyldanǵan sheshimderdi tómende nazaryńyzǵa usynamyz:
Birinshi, Konstitýtsiialyq keńes Konstitýtsiialyq sot bolyp qaita qurylady. Konstitýtsiialyq sot kez kelgen zańnyń nemese ózge de quqyqtyq aktiniń kúshin joia alady. Konstitýtsiialyq sotqa mynalar júgine alady:
- Prezident;
- Senat pen Májilistis tóraǵalary;
- Parlament depýtattarynyń besten biri;
- Premer-Ministr;
- Adam quqyqtary jónindegi ýákil;
- Bas prokýror;
- QR-nyń árbir azamaty.
Kostitýtsiialyq sottyń quramyn Parlament jáne Prezident jasaqtaidy. Bul rette onyń sýdialaryna saiasi partiialardyń múshesi bolýǵa tyiym salynady. Osylaisha, Konstitýtsiialyq sot – táýelsiz, obektivti, derbes ári beitarap sheshiletin organ bolady.
Ekinshi, adam quqyqtary jónindegi ýákildiń mártebesi artady. Adam quqyqtary jónindegi ýákil azamattardyń quqyqtary naqty qorǵalatynyna kepildik beredi.
https://youtu.be/aFWfyWlWSRs?list=TLGG_tVAEgzYvJQyODA1MjAyMg
Úshinshi, bir mandatty sailaý okrýgtary engiziledi. Iaǵni, saiasi partiialar men qatar, Májiliske jáne oblystyq máslihatqa partiiaǵa múshe emes depýtatttar sailana alady. Al qalalyq jáne aýdandyq máslihat depýtattaryn túgeldei bir mandatty okrýgtary arqyly sailaý josparlanyp otyr.
Bul ózgerister sailaýshylarǵa ne beredi?
Birinshiden, qazir azamattar máslihattaǵy óz depýtattaryn tanymaidy. Olar partiialyq tizim boiynsha sailanady. Endi azamattar sailaýda ózi qalaǵan partiiany ǵana emes, naqty kandidatqa daýys bere alady. Tipti, óz kandidatyn da usyna alady. Sol arqyly depýtattar óz sailaýshylarynyń aldynda tikelei jaýapty bolady.
Ekinshiden,
depýtattar, óz sailaýshylaryn tolǵandyratyn máselelerdi sheshý úshin baryn salatyn bolady.
Máselen, jol jóndeý, taza sýmen qamtamasyz etý, jańa mektep nemese aýrýhan asalts, jastardy jumyspen qamtamasyz etý siiaqty túiitkelder jii kóteriledi. Onyń bári barynsha shuǵyl jáne sapaly sheshiledi.
Úshinshiden, sailaýshylarǵa bir mandatty okrýg boiynsha sailanǵan depýtattardy keri qaitarý quqyǵy beriledi. Eger depýtat sailaýshylardyń senimin aqtamasa, jumysyn tiimdi atqarmasa, onyń ókilettilik merzimi aiaqtalǵanyn kútpesten, laýazymynan bosatýǵa bolady.
Tórtinshi, oblys ákimderin taǵaiyndaýdyń jańa tásili – ákimderdi óńirdegi barlyq máslihat depýtattarynyń kelisimi boiynsha balamaly negizde usynylyp otyr.
Prezident oblys, respýblikalyq qala jáne Elorda ákimi laýazymyna kem degende 2 úmitker usynýǵa mindetti.
Oblystyq, aýdandyq jáne qalalyq depýtattardyń bári osy úmitkerlerden tańdaidy. Ákimdikke laiyqty kandidat depýtattaryn jalpy daýys berý nátijesimen taǵaiyndaidy. Iaǵni, kópshilik senim bildirgen azamat ákim bolady.
Besinshiden, ákimderdiń derbestigin arttyrý. Qazir aýyl ákimderin turǵyndar tikelei sailaidy. Bul turaqty úrdiske ainaldy. Endi aýdan jáne qala ákimderin sailaýǵa daiyndyq júrgizilip jatyr.
Derekkóz: Adyrna portaly
