Biznes qaýymdastyq Berik Asylovtan oiyn biznesi máselesi jónindegi zań jobasyna zańsyz túzetýler engizýge bailanysty narazylyq bildirýdi jáne basqa da qajetti qadaǵalaýǵa den qoiý sharalaryn qabyldaýdy suraidy.
Ótinishte aitylǵandai, «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine oiyn biznesi, lotereia qyzmeti, densaýlyq saqtaý, memlekettik eńbek inspektsiiasy, memlekettik baqylaý jáne artyq zańnamalyq reglamentteýdi boldyrmaý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn talqylaý kezinde Májilistiń jumys tobynda zańnamany óreskel buzýshylyqtarǵa jol berildi. Sonyń nátijesinde zań jobasynyń mátininde retteýshilik áserdi jáne zańnamada kózdelgen basqa da birqatar mindetti rásimdi taldaýsyz jańa normalar kórsetildi.
Ózin-ózi retteitin býkmekerlik uiym ókilderi eske salǵandai, 2021 jyldyń qańtarynda QR Prezidenti monopolisterdiń qyzmetin zańnamalyq turǵydan retteýdi tapsyrdy. Negizgi memlekettik organdar, onyń ishinde Bas prokýratýra men básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi (BQDA), sodan keiin bás tigý salasyndaǵy operator – jeke deldaldyq kompaniia Stavkalardy esepke alý ortalyǵy dep atalatyn ideiany synǵa alyp, onyń monopoliiaǵa jáne sybailas jemqorlyqqa qarsy zańnamamen úilespeitindigin atap ótti.
2022 jyly Qańtar oqiǵasynan keiin Prezident Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke tiisti tapsyrma berip, «deldal kompaniialar» atty qurylymdy qurýǵa tyiym salý týraly túbegeili sheshim qabyldady. Osydan keiin Stavkalardy esepke alý ortalyǵynyń jobasy shyǵynǵa ushyrady.
«QR Premer-Ministriniń orynbasarlary S.M.Jumanǵarin men E.K.Jamaýbaevtyń 2022 jyly qarashadaǵy hattamalyq tapsyrmasyna sáikes, Mádeniet jáne sport ministrligine (Oiyn biznesine jetekshilik etetin beiindi organǵa) basqa ministrliktermen birlesip, oiyn biznesi boiynsha ázirlenip jatqan zań jobasynan Stavkalardy esepke alý ortalyǵyna qatysty erejeni alyp tastaý tapsyryldy. Salyqtyq ákimshilendirý boiynsha osy quraldyń ornyna býkmekerlik keńseler júiesin memlekettik kirister organdarynyń júielerimen tikelei biriktirý usynyldy. Osyǵan bailanysty Stavkalardy esepke alý ortalyǵyn alyp tastaýdy kózdeitin zań jobasyna VIII shaqyrylymnyń depýtattary II sessiiada bastamashylyq etti», - dep jazdy ótinish avtorlary.
Bul sheshimniń oryndalýy 2023 jyly 12 jeltoqsandaǵy tiisti zańmen bekitilgen Salyq kodeksine engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarda kórinis tapqanyn atap ótken jón. Zań býkmekerlik keńselerdi deldalsyz óziniń elektrondyq tólem júielerin Memlekettik kirister organdarynyń esep berý júiesimen tikelei biriktirýge mindettedi.
Ózin-ózi retteitin býkmekerlik uiym ókilderi úndeýinde atap ótkendei, qazirgi zań buzýshylyq Stavkalardy esepke alý ortalyǵyn zań jobasynan alyp tastaý týraly tarmaqtyń oryndalmaýynda. Ázirleýshiler Prezidenttiń tapsyrmasy men Úkimettiń hattamalyq tapsyrmasyn múlde elemedi. Májilistiń jumys toby basshysynyń zań jobasy boiynsha 3 maýsymdaǵy otyrysta aitylǵandai, Stavkalardy esepke alý ortalyǵyn engizý boiynsha túzetý engizildi. Alaida «Biryńǵai esepke alý júiesi» degen jańa ataý berilip, Úkimet qorytyndysy aiasynda qaraý úshin zań jobasynyń salystyrmaly kestesine engizildi.
Zań jobasynda salystyrmaly kesteniń 47, 52, 53, 56, 61-tarmaqtary boiynsha Biryńǵai esepke alý júiesinde birqatar túzetý paida boldy. Osy tarmaqtardyń ózi de, olardyń avtorlarmen negizdemesi de «Kásipkerlik sýbektileriniń múddesine tikelei áser etetin býkmekerlik keńselerdiń qyzmetin retteýdi qatańdatý jáne Stavkalardy esepke alý ortalyǵy qyzmetiniń ókilettiligin keńeigenin kórsetedi», – deidi Ózin-ózi retteitin býkmekerlik uiym ókilderi.
Ótinish avtorlary QR Bas prokýrorynyń nazaryn zań jobasyna túzetýler engizýdiń zańnamalyq rásimin óreskel buzylǵanyna aýdarady.
«Kásipkerlik kodekstiń 83-babynyń 1-tarmaǵyna sáikes retteýshilik áserdi taldaý engiziletin retteýshi quraldyń paidasy men shyǵyndaryn jáne/nemese retteýdi qatańdatý talaptaryn salystyratyn taldamalyq rásimdi bildiredi, bul memlekettik retteý maqsatyna qol jetkizýdi baǵalaýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa, «Quqyqtyq aktiler týraly» Zańnyń 19 jáne 29-baptary kásipkerlik sýbektileriniń múddesin qozǵaityn normativtik quqyqtyq aktilerdi ázirleý men qabyldaýdyń erekshe tártibin belgileidi. Bul retteýshilik áserdi taldaýdy mindetti túrde júrgizýdi jáne kásipkerlik sýbektileriniń Ulttyq kásipkerler palatasy arqyly tikelei qatysýyn talap etedi», - delingen ótinishte.
«Osylaisha, Biryńǵai esepke alý júiesin engizýge bailanysty túzetý «Quqyqtyq aktiler týraly» Zańnyń 29-baby 2-tarmaǵynyń 19-babynda jáne 6-tarmaqshasynda kózdelgen rásimdi buza otyryp, zań jobasyna engizildi. Atap aitqanda, retteýshilik áserge mindetti taldaý júrgizilgen joq, bul Biryńǵai esepke alý júiesin kásipkerlik sýbektileri men jalpy alǵanda naryq úshin engizýdiń saldaryn tolyq baǵalaýǵa múmkindik bermeidi», - deidi Ózin-ózi retteitin býkmekerlik uiym.
Zańnyń óreskel buzýshylyqtaryn, sondai-aq «Prokýratýra týraly» Konstitýtsiialyq zańnyń erejesin eskere otyryp, «Ózin-ózi retteitin býkmekerlik uiym» zań jobasyna mindetti zańnamalyq rásimderdi buza otyryp, Biryńǵai esepke alý júiesin engizýge bailanysty túzetýler engizýge jol bergen jaýapty ýákiletti tulǵalardyń áreketterine narazylyq bildirý týraly Berik Asylovqa júgindi.
Sondai-aq, býkmekerlik qaýymdastyq Berik Asylovqa «Qazirgi ýaqytta osy zań jobasyn qaraityn Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Senatynyń atyna osyndai narazylyq engizý týraly ustanymyn bildirý múmkindigin qarastyrý» ótinishimen júgindi.
Shamasy, bul eskerýge tiis erekshe jaǵdai siiaqty. Bul elimizdiń zań shyǵarý tarihyndaǵy óte sirek kezdesetin jait, onda túzetýler sońǵy sátte zań jobasyna enip, barlyq mindetti zańdy rásimdi múlde elemeidi. Muny kimniń, ne úshin jáne qalai jasap otyrǵanyn Bas prokýratýra anyqtaýǵa tiis.
