Qazaqstanda aqparatty tutyný qurylymy ózgerip, qazaq tiliniń úlesi aıtarlyqtaı artqanymen, qoǵamda aqparat kózderine degen senim deńgeıi tómen kúıinde qalyp otyr, dep habarlaıdy Dala News.
Bul týraly 2026 jylǵy 24 aqpan men 6 naýryz aralyǵynda DEMOSCOPE qoǵamdyq pikir ekspress-monıtorıngi júrgizgen zertteý nátıjeleri kórsetti.
Zertteý MediaNet halyqaralyq jýrnalısıka ortalyǵy, PAPERLAB zertteý ortalyǵy jáne Konrad Adenaýer qorynyń qoldaýymen júzege asyrylǵan.
Qazaq tiliniń úlesi aıqyn artty
Saýalnama nátıjesi boıynsha, qazaqstandyqtardyń 76,5% aqparatty qazaq tilinde tutynady. Onyń ishinde 45,4% aqparatty negizinen qazaq tilinde alsa, 31,1% qazaq jáne orys tilderin qatar qoldanady. Al 21,1% tek orys tilinde aqparat alady.
Bul kórsetkish qazaq tiliniń medıakeńistiktegi pozısıasy kúsheıgenin kórsetedi. Mysaly, sońǵy jyldary áleýmettik jelilerde qazaq tilindegi kontenttiń kóbeıip, ásirese jastar arasynda qazaqsha aqparat tutyný trendke aınalǵany baıqalady.
Áleýmettik jeliler basty aqparat kózine aınaldy
Qazaqstandyqtardyń 55,9% jańalyqty áleýmettik jelilerden alady. Sonymen qatar 30,6% ınternet-saıttardy, 30,2% teledıdardy, 16,1% YouTube platformasyn, al 13,1% messendjerlerdi paıdalanady.
Al dástúrli BAQ-tyń úlesi aıtarlyqtaı tómen: gazetterdi 3,4%, radıony 2,5% ǵana qoldanady.
Bul derekter sıfrlyq platformalardyń tolyq basymdyqqa ıe bolǵanyn kórsetedi. Mysaly, kóp jaǵdaıda azamattar jańalyqty Instagram nemese TikTok arqyly kórip, keıin ǵana resmı saıttarǵa júginedi.
Eń tanymal platformalar
Qazaqstandyqtar arasynda eń keń taralǵan platformalar: Instagram 58,0%, TikTok 39,1%, WhatsApp 29,0%, YouTube 28,1%, Telegram 16,4%.
Reseılik jelilerdiń úlesi tómen deńgeıde qalyp otyr: VKontakte 1,7%, Odnoklassnıkı 3,3%. Sonymen qatar 14,7% respondent áleýmettik jelilerdi múlde qoldanbaıtynyn aıtqan.
Bul kórsetkishter aýdıtorıanyń vızýaldy ári jyldam formattaǵy kontentke kóbirek kóshkenin kórsetedi. Mysaly, qysqa vıdeolar arqyly aqparat alý qazirgi ýaqytta uzaq mátin oqýdan góri yńǵaıly sanalady.
Aqparatqa senim deńgeıi tómen
Respondentterdiń 57,4% memlekettik BAQ-qa senetinin aıtsa, 54,4% aqparatty týystary men tanystarynan alǵandy senimdi dep sanaıdy. Alaıda 30,9% memlekettik BAQ-qa, 29,7% jaqyn ortadan alynǵan aqparatqa senbeıdi.
Al basqa kózderge senim áldeqaıda tómen: blogerlerge 66,1% senbeıdi, tek 16,6% senedi. Áleýmettik jelidegi toptarǵa 62,9% senbeıdi, 16,7% senedi. Reseılik BAQ-qa 60,7% senbeıdi, 18,1% senedi. Sheteldik BAQ-qa 48,9% senbeıdi, 21,9% senedi.
Jekemenshik BAQ boıynsha pikir ekige bólingen: 43,3% senbeıdi, 37,3% senedi.
Bul jaǵdaı qoǵamda aqparattyq senim daǵdarysy bar ekenin kórsetedi. Mysaly, adamdar kóbine resmı aqparattan góri tanystarynan estigen málimetke kóbirek senýge beıim.
Jas ereksheligi senimge áser etedi
18–29 jas aralyǵyndaǵy azamattardyń 66,4% memlekettik BAQ-qa senedi. Al 50–59 jas aralyǵynda bul kórsetkish 46,5% ǵana.
Blogerlerge senim eń tómen deńgeıde 30–39 jas tobynda baıqalady, olardyń 72,6% blogerlerge senbeıdi. Al jastar men 50–59 jas tobynda senim deńgeıi salystyrmaly túrde joǵary, tıisinshe 20,5% jáne 21,3%.
Jekemenshik BAQ-qa jastar arasynda senim joǵary: 18–29 jastaǵylardyń 49,6% senedi. Al 60 jastan asqandardyń 52,7% kerisinshe senbeıdi.
Bul derekter ár býynnyń aqparat qabyldaý tásili ártúrli ekenin kórsetedi. Mysaly, jastar jańa formattarǵa tez beıimdelse, aǵa býyn dástúrli aqparat kózderine kóbirek mán beredi.
Medıa saýattylyq deńgeıi
Respondentterdiń 65% aqparatty bólispes buryn tekseretinin aıtqan. Onyń ishinde 46,9% árdaıym tekseredi, 18,1% keıde tekseredi.
Alaıda 10,8% aqparatty múlde teksermeıdi, al 7,8% sırek tekseredi.
Aqparatty ajyratý qabileti boıynsha 39,2% jalǵan aqparatty ońaı anyqtaıdy, 33,4% qıyndyq kóredi, al 23% bul týraly oılanbaıdy.
Bul medıa saýattylyq máselesiniń ózekti ekenin kórsetedi. Mysaly, áleýmettik jelide taraǵan kez kelgen aqparatty teksermeı bólisý jalǵan aqparattyń jyldam taralýyna ákeledi.
Sóz bostandyǵyna kózqaras árkelki
Qazaqstan 2025 jyly «Reportery bez granıs» reıtıńinde 141-orynda tur.
Saýalnama nátıjesi boıynsha 34,9% sóz bostandyǵy jaǵdaıyn oń baǵalaıdy, 33,6% beıtarap, al 27,2% teris baǵalaıdy.
50–59 jas toby eń synshyl bolyp shyqty, olardyń 36,3% jaǵdaıdy teris baǵalaǵan. Al jastar arasynda bul kórsetkish 23%.
Bul qoǵamda sóz bostandyǵyna qatysty pikirdiń birkelki emes ekenin kórsetedi. Mysaly, keıbir azamattar jaǵdaıdy jaqsardy dep baǵalasa, basqalary kerisinshe shekteýler bar dep sanaıdy.
MediaNet halyqaralyq jýrnalısıka ortalyǵynyń dırektory Adıl Djalılovtyń aıtýynsha, qazirgi medıakeńistiktegi basty másele aqparattyń kóptigi emes, onyń sapasy men qabyldanýy.
Ol Greater Internet Freedom platformasyna bergen pikirinde:
«Adamdar aqparatty kóp tutynady, biraq ony tekserý men synı baǵalaý daǵdylary jetkiliksiz. Sondyqtan medıa saýattylyqty arttyrý asa mańyzdy», – degen.
Sarapshynyń pikirinshe, sıfrlyq ortada aqparattyń jyldam taralýy jalǵan málimetterdiń de keń taralýyna áser etedi.
DEMOSCOPE zertteýi Qazaqstandaǵy medıakeńistiktiń túbegeıli ózgerip jatqanyn kórsetti. Qazaq tiliniń úlesi artyp, áleýmettik jeliler negizgi aqparat kózine aınaldy.
Sonymen qatar, aqparatqa degen senim deńgeıi tómen, al medıa saýattylyq máselesi áli de ózekti.
Sarapshylardyń pikirinshe, qazirgi jaǵdaıda basty mindet sapaly, tekserilgen jáne qazaq tilindegi kontentti damytý.
