Qazaqstanda aqparatty tutyný qurylymy ózgerip, qazaq tiliniń úlesi aitarlyqtai artqanymen, qoǵamda aqparat kózderine degen senim deńgeii tómen kúiinde qalyp otyr, dep habarlaidy Dala News.
Bul týraly 2026 jylǵy 24 aqpan men 6 naýryz aralyǵynda DEMOSCOPE qoǵamdyq pikir ekspress-monitoringi júrgizgen zertteý nátijeleri kórsetti.
Zertteý MediaNet halyqaralyq jýrnalistika ortalyǵy, PAPERLAB zertteý ortalyǵy jáne Konrad Adenaýer qorynyń qoldaýymen júzege asyrylǵan.
Qazaq tiliniń úlesi aiqyn artty
Saýalnama nátijesi boiynsha, qazaqstandyqtardyń 76,5% aqparatty qazaq tilinde tutynady. Onyń ishinde 45,4% aqparatty negizinen qazaq tilinde alsa, 31,1% qazaq jáne orys tilderin qatar qoldanady. Al 21,1% tek orys tilinde aqparat alady.
Bul kórsetkish qazaq tiliniń mediakeńistiktegi pozitsiiasy kúsheigenin kórsetedi. Mysaly, sońǵy jyldary áleýmettik jelilerde qazaq tilindegi kontenttiń kóbeiip, ásirese jastar arasynda qazaqsha aqparat tutyný trendke ainalǵany baiqalady.
Áleýmettik jeliler basty aqparat kózine ainaldy
Qazaqstandyqtardyń 55,9% jańalyqty áleýmettik jelilerden alady. Sonymen qatar 30,6% internet-saittardy, 30,2% teledidardy, 16,1% YouTube platformasyn, al 13,1% messendjerlerdi paidalanady.
Al dástúrli BAQ-tyń úlesi aitarlyqtai tómen: gazetterdi 3,4%, radiony 2,5% ǵana qoldanady.
Bul derekter tsifrlyq platformalardyń tolyq basymdyqqa ie bolǵanyn kórsetedi. Mysaly, kóp jaǵdaida azamattar jańalyqty Instagram nemese TikTok arqyly kórip, keiin ǵana resmi saittarǵa júginedi.
Eń tanymal platformalar
Qazaqstandyqtar arasynda eń keń taralǵan platformalar: Instagram 58,0%, TikTok 39,1%, WhatsApp 29,0%, YouTube 28,1%, Telegram 16,4%.
Reseilik jelilerdiń úlesi tómen deńgeide qalyp otyr: VKontakte 1,7%, Odnoklassniki 3,3%. Sonymen qatar 14,7% respondent áleýmettik jelilerdi múlde qoldanbaitynyn aitqan.
Bul kórsetkishter aýditoriianyń vizýaldy ári jyldam formattaǵy kontentke kóbirek kóshkenin kórsetedi. Mysaly, qysqa videolar arqyly aqparat alý qazirgi ýaqytta uzaq mátin oqýdan góri yńǵaily sanalady.
Aqparatqa senim deńgeii tómen
Respondentterdiń 57,4% memlekettik BAQ-qa senetinin aitsa, 54,4% aqparatty týystary men tanystarynan alǵandy senimdi dep sanaidy. Alaida 30,9% memlekettik BAQ-qa, 29,7% jaqyn ortadan alynǵan aqparatqa senbeidi.
Al basqa kózderge senim áldeqaida tómen: blogerlerge 66,1% senbeidi, tek 16,6% senedi. Áleýmettik jelidegi toptarǵa 62,9% senbeidi, 16,7% senedi. Reseilik BAQ-qa 60,7% senbeidi, 18,1% senedi. Sheteldik BAQ-qa 48,9% senbeidi, 21,9% senedi.
Jekemenshik BAQ boiynsha pikir ekige bólingen: 43,3% senbeidi, 37,3% senedi.
Bul jaǵdai qoǵamda aqparattyq senim daǵdarysy bar ekenin kórsetedi. Mysaly, adamdar kóbine resmi aqparattan góri tanystarynan estigen málimetke kóbirek senýge beiim.
Jas ereksheligi senimge áser etedi
18–29 jas aralyǵyndaǵy azamattardyń 66,4% memlekettik BAQ-qa senedi. Al 50–59 jas aralyǵynda bul kórsetkish 46,5% ǵana.
Blogerlerge senim eń tómen deńgeide 30–39 jas tobynda baiqalady, olardyń 72,6% blogerlerge senbeidi. Al jastar men 50–59 jas tobynda senim deńgeii salystyrmaly túrde joǵary, tiisinshe 20,5% jáne 21,3%.
Jekemenshik BAQ-qa jastar arasynda senim joǵary: 18–29 jastaǵylardyń 49,6% senedi. Al 60 jastan asqandardyń 52,7% kerisinshe senbeidi.
Bul derekter ár býynnyń aqparat qabyldaý tásili ártúrli ekenin kórsetedi. Mysaly, jastar jańa formattarǵa tez beiimdelse, aǵa býyn dástúrli aqparat kózderine kóbirek mán beredi.
Media saýattylyq deńgeii
Respondentterdiń 65% aqparatty bólispes buryn tekseretinin aitqan. Onyń ishinde 46,9% árdaiym tekseredi, 18,1% keide tekseredi.
Alaida 10,8% aqparatty múlde teksermeidi, al 7,8% sirek tekseredi.
Aqparatty ajyratý qabileti boiynsha 39,2% jalǵan aqparatty ońai anyqtaidy, 33,4% qiyndyq kóredi, al 23% bul týraly oilanbaidy.
Bul media saýattylyq máselesiniń ózekti ekenin kórsetedi. Mysaly, áleýmettik jelide taraǵan kez kelgen aqparatty teksermei bólisý jalǵan aqparattyń jyldam taralýyna ákeledi.
Sóz bostandyǵyna kózqaras árkelki
Qazaqstan 2025 jyly «Reportery bez granits» reitinginde 141-orynda tur.
Saýalnama nátijesi boiynsha 34,9% sóz bostandyǵy jaǵdaiyn oń baǵalaidy, 33,6% beitarap, al 27,2% teris baǵalaidy.
50–59 jas toby eń synshyl bolyp shyqty, olardyń 36,3% jaǵdaidy teris baǵalaǵan. Al jastar arasynda bul kórsetkish 23%.
Bul qoǵamda sóz bostandyǵyna qatysty pikirdiń birkelki emes ekenin kórsetedi. Mysaly, keibir azamattar jaǵdaidy jaqsardy dep baǵalasa, basqalary kerisinshe shekteýler bar dep sanaidy.
MediaNet halyqaralyq jýrnalistika ortalyǵynyń direktory Adil Djalilovtyń aitýynsha, qazirgi mediakeńistiktegi basty másele aqparattyń kóptigi emes, onyń sapasy men qabyldanýy.
Ol Greater Internet Freedom platformasyna bergen pikirinde:
«Adamdar aqparatty kóp tutynady, biraq ony tekserý men syni baǵalaý daǵdylary jetkiliksiz. Sondyqtan media saýattylyqty arttyrý asa mańyzdy», – degen.
Sarapshynyń pikirinshe, tsifrlyq ortada aqparattyń jyldam taralýy jalǵan málimetterdiń de keń taralýyna áser etedi.
DEMOSCOPE zertteýi Qazaqstandaǵy mediakeńistiktiń túbegeili ózgerip jatqanyn kórsetti. Qazaq tiliniń úlesi artyp, áleýmettik jeliler negizgi aqparat kózine ainaldy.
Sonymen qatar, aqparatqa degen senim deńgeii tómen, al media saýattylyq máselesi áli de ózekti.
Sarapshylardyń pikirinshe, qazirgi jaǵdaida basty mindet sapaly, tekserilgen jáne qazaq tilindegi kontentti damytý.
