قازاقستاندا اقپاراتتى تۇتىنۋ قۇرىلىمى وزگەرىپ، قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي ارتقانىمەن، قوعامدا اقپارات كوزدەرىنە دەگەن سەنىم دەڭگەيى تومەن كۇيىندە قالىپ وتىر، دەپ حابارلايدى Dala News.
بۇل تۋرالى 2026 جىلعى 24 اقپان مەن 6 ناۋرىز ارالىعىندا DEMOSCOPE قوعامدىق پىكىر ەكسپرەسس-مونيتورينگى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتتى.
زەرتتەۋ MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعى، PAPERLAB زەرتتەۋ ورتالىعى جانە كونراد ادەناۋەر قورىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان.
قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسى ايقىن ارتتى
ساۋالناما ناتيجەسى بويىنشا، قازاقستاندىقتاردىڭ 76،5% اقپاراتتى قازاق تىلىندە تۇتىنادى. ونىڭ ىشىندە 45،4% اقپاراتتى نەگىزىنەن قازاق تىلىندە السا، 31،1% قازاق جانە ورىس تىلدەرىن قاتار قولدانادى. ال 21،1% تەك ورىس تىلىندە اقپارات الادى.
بۇل كورسەتكىش قازاق ءتىلىنىڭ مەدياكەڭىستىكتەگى پوزيسياسى كۇشەيگەنىن كورسەتەدى. مىسالى، سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ كوبەيىپ، اسىرەسە جاستار اراسىندا قازاقشا اقپارات تۇتىنۋ ترەندكە اينالعانى بايقالادى.
الەۋمەتتىك جەلىلەر باستى اقپارات كوزىنە اينالدى
قازاقستاندىقتاردىڭ 55،9% جاڭالىقتى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن الادى. سونىمەن قاتار 30،6% ينتەرنەت-سايتتاردى، 30،2% تەلەديداردى، 16،1% YouTube پلاتفورماسىن، ال 13،1% مەسسەندجەرلەردى پايدالانادى.
ال ءداستۇرلى باق-تىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەن: گازەتتەردى 3،4%، راديونى 2،5% عانا قولدانادى.
بۇل دەرەكتەر سيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ تولىق باسىمدىققا يە بولعانىن كورسەتەدى. مىسالى، كوپ جاعدايدا ازاماتتار جاڭالىقتى Instagram نەمەسە TikTok ارقىلى كورىپ، كەيىن عانا رەسمي سايتتارعا جۇگىنەدى.
ەڭ تانىمال پلاتفورمالار
قازاقستاندىقتار اراسىندا ەڭ كەڭ تارالعان پلاتفورمالار: Instagram 58،0%، TikTok 39،1%، WhatsApp 29،0%، YouTube 28،1%، Telegram 16،4%.
رەسەيلىك جەلىلەردىڭ ۇلەسى تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر: ۆكونتاكتە 1،7%، ودنوكلاسسنيكي 3،3%. سونىمەن قاتار 14،7% رەسپوندەنت الەۋمەتتىك جەلىلەردى مۇلدە قولدانبايتىنىن ايتقان.
بۇل كورسەتكىشتەر اۋديتوريانىڭ ۆيزۋالدى ءارى جىلدام فورماتتاعى كونتەنتكە كوبىرەك كوشكەنىن كورسەتەدى. مىسالى، قىسقا ۆيدەولار ارقىلى اقپارات الۋ قازىرگى ۋاقىتتا ۇزاق ءماتىن وقۋدان گورى ىڭعايلى سانالادى.
اقپاراتقا سەنىم دەڭگەيى تومەن
رەسپوندەنتتەردىڭ 57،4% مەملەكەتتىك باق-قا سەنەتىنىن ايتسا، 54،4% اقپاراتتى تۋىستارى مەن تانىستارىنان العاندى سەنىمدى دەپ سانايدى. الايدا 30،9% مەملەكەتتىك باق-قا، 29،7% جاقىن ورتادان الىنعان اقپاراتقا سەنبەيدى.
ال باسقا كوزدەرگە سەنىم الدەقايدا تومەن: بلوگەرلەرگە 66،1% سەنبەيدى، تەك 16،6% سەنەدى. الەۋمەتتىك جەلىدەگى توپتارعا 62،9% سەنبەيدى، 16،7% سەنەدى. رەسەيلىك باق-قا 60،7% سەنبەيدى، 18،1% سەنەدى. شەتەلدىك باق-قا 48،9% سەنبەيدى، 21،9% سەنەدى.
جەكەمەنشىك ب ا ق بويىنشا پىكىر ەكىگە بولىنگەن: 43،3% سەنبەيدى، 37،3% سەنەدى.
بۇل جاعداي قوعامدا اقپاراتتىق سەنىم داعدارىسى بار ەكەنىن كورسەتەدى. مىسالى، ادامدار كوبىنە رەسمي اقپاراتتان گورى تانىستارىنان ەستىگەن مالىمەتكە كوبىرەك سەنۋگە بەيىم.
جاس ەرەكشەلىگى سەنىمگە اسەر ەتەدى
18–29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردىڭ 66،4% مەملەكەتتىك باق-قا سەنەدى. ال 50–59 جاس ارالىعىندا بۇل كورسەتكىش 46،5% عانا.
بلوگەرلەرگە سەنىم ەڭ تومەن دەڭگەيدە 30–39 جاس توبىندا بايقالادى، ولاردىڭ 72،6% بلوگەرلەرگە سەنبەيدى. ال جاستار مەن 50–59 جاس توبىندا سەنىم دەڭگەيى سالىستىرمالى تۇردە جوعارى، تيىسىنشە 20،5% جانە 21،3%.
جەكەمەنشىك باق-قا جاستار اراسىندا سەنىم جوعارى: 18–29 جاستاعىلاردىڭ 49،6% سەنەدى. ال 60 جاستان اسقانداردىڭ 52،7% كەرىسىنشە سەنبەيدى.
بۇل دەرەكتەر ءار بۋىننىڭ اقپارات قابىلداۋ ءتاسىلى ءارتۇرلى ەكەنىن كورسەتەدى. مىسالى، جاستار جاڭا فورماتتارعا تەز بەيىمدەلسە، اعا بۋىن ءداستۇرلى اقپارات كوزدەرىنە كوبىرەك ءمان بەرەدى.
مەديا ساۋاتتىلىق دەڭگەيى
رەسپوندەنتتەردىڭ 65% اقپاراتتى بولىسپەس بۇرىن تەكسەرەتىنىن ايتقان. ونىڭ ىشىندە 46،9% ءاردايىم تەكسەرەدى، 18،1% كەيدە تەكسەرەدى.
الايدا 10،8% اقپاراتتى مۇلدە تەكسەرمەيدى، ال 7،8% سيرەك تەكسەرەدى.
اقپاراتتى اجىراتۋ قابىلەتى بويىنشا 39،2% جالعان اقپاراتتى وڭاي انىقتايدى، 33،4% قيىندىق كورەدى، ال 23% بۇل تۋرالى ويلانبايدى.
بۇل مەديا ساۋاتتىلىق ماسەلەسىنىڭ وزەكتى ەكەنىن كورسەتەدى. مىسالى، الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان كەز كەلگەن اقپاراتتى تەكسەرمەي ءبولىسۋ جالعان اقپاراتتىڭ جىلدام تارالۋىنا اكەلەدى.
ءسوز بوستاندىعىنا كوزقاراس اركەلكى
قازاقستان 2025 جىلى «رەپورتەرى بەز گرانيس» رەيتينگىندە 141-ورىندا تۇر.
ساۋالناما ناتيجەسى بويىنشا 34،9% ءسوز بوستاندىعى جاعدايىن وڭ باعالايدى، 33،6% بەيتاراپ، ال 27،2% تەرىس باعالايدى.
50–59 جاس توبى ەڭ سىنشىل بولىپ شىقتى، ولاردىڭ 36،3% جاعدايدى تەرىس باعالاعان. ال جاستار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 23%.
بۇل قوعامدا ءسوز بوستاندىعىنا قاتىستى پىكىردىڭ بىركەلكى ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. مىسالى، كەيبىر ازاماتتار جاعدايدى جاقساردى دەپ باعالاسا، باسقالارى كەرىسىنشە شەكتەۋلەر بار دەپ سانايدى.
MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اديل دجاليلوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى مەدياكەڭىستىكتەگى باستى ماسەلە اقپاراتتىڭ كوپتىگى ەمەس، ونىڭ ساپاسى مەن قابىلدانۋى.
ول Greater Internet Freedom پلاتفورماسىنا بەرگەن پىكىرىندە:
«ادامدار اقپاراتتى كوپ تۇتىنادى، ءبىراق ونى تەكسەرۋ مەن سىني باعالاۋ داعدىلارى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان مەديا ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى»، – دەگەن.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، سيفرلىق ورتادا اقپاراتتىڭ جىلدام تارالۋى جالعان مالىمەتتەردىڭ دە كەڭ تارالۋىنا اسەر ەتەدى.
DEMOSCOPE زەرتتەۋى قازاقستانداعى مەدياكەڭىستىكتىڭ تۇبەگەيلى وزگەرىپ جاتقانىن كورسەتتى. قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسى ارتىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەر نەگىزگى اقپارات كوزىنە اينالدى.
سونىمەن قاتار، اقپاراتقا دەگەن سەنىم دەڭگەيى تومەن، ال مەديا ساۋاتتىلىق ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى جاعدايدا باستى مىندەت ساپالى، تەكسەرىلگەن جانە قازاق تىلىندەگى كونتەنتتى دامىتۋ.
