قازاقستاندا اقپاراتتى تۇتىنۋ قۇرىلىمى ٶزگەرٸپ, قازاق تٸلٸنٸڭ ٷلەسٸ ايتارلىقتاي ارتقانىمەن, قوعامدا اقپارات كٶزدەرٸنە دەگەن سەنٸم دەڭگەيٸ تٶمەن كٷيٸندە قالىپ وتىر, دەپ حابارلايدى Dala News.
بۇل تۋرالى 2026 جىلعى 24 اقپان مەن 6 ناۋرىز ارالىعىندا DEMOSCOPE قوعامدىق پٸكٸر ەكسپرەسس-مونيتورينگٸ جٷرگٸزگەن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ كٶرسەتتٸ.
زەرتتەۋ MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعى, PAPERLAB زەرتتەۋ ورتالىعى جەنە كونراد ادەناۋەر قورىنىڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلعان.
قازاق تٸلٸنٸڭ ٷلەسٸ ايقىن ارتتى
ساۋالناما نەتيجەسٸ بويىنشا, قازاقستاندىقتاردىڭ 76,5% اقپاراتتى قازاق تٸلٸندە تۇتىنادى. ونىڭ ٸشٸندە 45,4% اقپاراتتى نەگٸزٸنەن قازاق تٸلٸندە السا, 31,1% قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸن قاتار قولدانادى. ال 21,1% تەك ورىس تٸلٸندە اقپارات الادى.
بۇل كٶرسەتكٸش قازاق تٸلٸنٸڭ مەدياكەڭٸستٸكتەگٸ پوزيتسيياسى كٷشەيگەنٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, سوڭعى جىلدارى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە قازاق تٸلٸندەگٸ كونتەنتتٸڭ كٶبەيٸپ, ەسٸرەسە جاستار اراسىندا قازاقشا اقپارات تۇتىنۋ ترەندكە اينالعانى بايقالادى.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر باستى اقپارات كٶزٸنە اينالدى
قازاقستاندىقتاردىڭ 55,9% جاڭالىقتى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن الادى. سونىمەن قاتار 30,6% ينتەرنەت-سايتتاردى, 30,2% تەلەديداردى, 16,1% YouTube پلاتفورماسىن, ال 13,1% مەسسەندجەرلەردٸ پايدالانادى.
ال دەستٷرلٸ باق-تىڭ ٷلەسٸ ايتارلىقتاي تٶمەن: گازەتتەردٸ 3,4%, راديونى 2,5% عانا قولدانادى.
بۇل دەرەكتەر تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ تولىق باسىمدىققا يە بولعانىن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, كٶپ جاعدايدا ازاماتتار جاڭالىقتى Instagram نەمەسە TikTok ارقىلى كٶرٸپ, كەيٸن عانا رەسمي سايتتارعا جٷگٸنەدٸ.
ەڭ تانىمال پلاتفورمالار
قازاقستاندىقتار اراسىندا ەڭ كەڭ تارالعان پلاتفورمالار: Instagram 58,0%, TikTok 39,1%, WhatsApp 29,0%, YouTube 28,1%, Telegram 16,4%.
رەسەيلٸك جەلٸلەردٸڭ ٷلەسٸ تٶمەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر: ۆكونتاكتە 1,7%, ودنوكلاسسنيكي 3,3%. سونىمەن قاتار 14,7% رەسپوندەنت ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ مٷلدە قولدانبايتىنىن ايتقان.
بۇل كٶرسەتكٸشتەر اۋديتورييانىڭ ۆيزۋالدى ەرٸ جىلدام فورماتتاعى كونتەنتكە كٶبٸرەك كٶشكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, قىسقا ۆيدەولار ارقىلى اقپارات الۋ قازٸرگٸ ۋاقىتتا ۇزاق مەتٸن وقۋدان گٶرٸ ىڭعايلى سانالادى.
اقپاراتقا سەنٸم دەڭگەيٸ تٶمەن
رەسپوندەنتتەردٸڭ 57,4% مەملەكەتتٸك باق-قا سەنەتٸنٸن ايتسا, 54,4% اقپاراتتى تۋىستارى مەن تانىستارىنان العاندى سەنٸمدٸ دەپ سانايدى. الايدا 30,9% مەملەكەتتٸك باق-قا, 29,7% جاقىن ورتادان الىنعان اقپاراتقا سەنبەيدٸ.
ال باسقا كٶزدەرگە سەنٸم ەلدەقايدا تٶمەن: بلوگەرلەرگە 66,1% سەنبەيدٸ, تەك 16,6% سەنەدٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ توپتارعا 62,9% سەنبەيدٸ, 16,7% سەنەدٸ. رەسەيلٸك باق-قا 60,7% سەنبەيدٸ, 18,1% سەنەدٸ. شەتەلدٸك باق-قا 48,9% سەنبەيدٸ, 21,9% سەنەدٸ.
جەكەمەنشٸك باق بويىنشا پٸكٸر ەكٸگە بٶلٸنگەن: 43,3% سەنبەيدٸ, 37,3% سەنەدٸ.
بۇل جاعداي قوعامدا اقپاراتتىق سەنٸم داعدارىسى بار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, ادامدار كٶبٸنە رەسمي اقپاراتتان گٶرٸ تانىستارىنان ەستٸگەن مەلٸمەتكە كٶبٸرەك سەنۋگە بەيٸم.
جاس ەرەكشەلٸگٸ سەنٸمگە ەسەر ەتەدٸ
18–29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردىڭ 66,4% مەملەكەتتٸك باق-قا سەنەدٸ. ال 50–59 جاس ارالىعىندا بۇل كٶرسەتكٸش 46,5% عانا.
بلوگەرلەرگە سەنٸم ەڭ تٶمەن دەڭگەيدە 30–39 جاس توبىندا بايقالادى, ولاردىڭ 72,6% بلوگەرلەرگە سەنبەيدٸ. ال جاستار مەن 50–59 جاس توبىندا سەنٸم دەڭگەيٸ سالىستىرمالى تٷردە جوعارى, تيٸسٸنشە 20,5% جەنە 21,3%.
جەكەمەنشٸك باق-قا جاستار اراسىندا سەنٸم جوعارى: 18–29 جاستاعىلاردىڭ 49,6% سەنەدٸ. ال 60 جاستان اسقانداردىڭ 52,7% كەرٸسٸنشە سەنبەيدٸ.
بۇل دەرەكتەر ەر بۋىننىڭ اقپارات قابىلداۋ تەسٸلٸ ەرتٷرلٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, جاستار جاڭا فورماتتارعا تەز بەيٸمدەلسە, اعا بۋىن دەستٷرلٸ اقپارات كٶزدەرٸنە كٶبٸرەك مەن بەرەدٸ.
مەديا ساۋاتتىلىق دەڭگەيٸ
رەسپوندەنتتەردٸڭ 65% اقپاراتتى بٶلٸسپەس بۇرىن تەكسەرەتٸنٸن ايتقان. ونىڭ ٸشٸندە 46,9% ەردايىم تەكسەرەدٸ, 18,1% كەيدە تەكسەرەدٸ.
الايدا 10,8% اقپاراتتى مٷلدە تەكسەرمەيدٸ, ال 7,8% سيرەك تەكسەرەدٸ.
اقپاراتتى اجىراتۋ قابٸلەتٸ بويىنشا 39,2% جالعان اقپاراتتى وڭاي انىقتايدى, 33,4% قيىندىق كٶرەدٸ, ال 23% بۇل تۋرالى ويلانبايدى.
بۇل مەديا ساۋاتتىلىق مەسەلەسٸنٸڭ ٶزەكتٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تاراعان كەز كەلگەن اقپاراتتى تەكسەرمەي بٶلٸسۋ جالعان اقپاراتتىڭ جىلدام تارالۋىنا ەكەلەدٸ.
سٶز بوستاندىعىنا كٶزقاراس ەركەلكٸ
قازاقستان 2025 جىلى «رەپورتەرى بەز گرانيتس» رەيتينگٸندە 141-ورىندا تۇر.
ساۋالناما نەتيجەسٸ بويىنشا 34,9% سٶز بوستاندىعى جاعدايىن وڭ باعالايدى, 33,6% بەيتاراپ, ال 27,2% تەرٸس باعالايدى.
50–59 جاس توبى ەڭ سىنشىل بولىپ شىقتى, ولاردىڭ 36,3% جاعدايدى تەرٸس باعالاعان. ال جاستار اراسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 23%.
بۇل قوعامدا سٶز بوستاندىعىنا قاتىستى پٸكٸردٸڭ بٸركەلكٸ ەمەس ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, كەيبٸر ازاماتتار جاعدايدى جاقساردى دەپ باعالاسا, باسقالارى كەرٸسٸنشە شەكتەۋلەر بار دەپ سانايدى.
MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اديل دجاليلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ مەدياكەڭٸستٸكتەگٸ باستى مەسەلە اقپاراتتىڭ كٶپتٸگٸ ەمەس, ونىڭ ساپاسى مەن قابىلدانۋى.
ول Greater Internet Freedom پلاتفورماسىنا بەرگەن پٸكٸرٸندە:
«ادامدار اقپاراتتى كٶپ تۇتىنادى, بٸراق ونى تەكسەرۋ مەن سىني باعالاۋ داعدىلارى جەتكٸلٸكسٸز. سوندىقتان مەديا ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى», – دەگەن.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, تسيفرلىق ورتادا اقپاراتتىڭ جىلدام تارالۋى جالعان مەلٸمەتتەردٸڭ دە كەڭ تارالۋىنا ەسەر ەتەدٸ.
DEMOSCOPE زەرتتەۋٸ قازاقستانداعى مەدياكەڭٸستٸكتٸڭ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸپ جاتقانىن كٶرسەتتٸ. قازاق تٸلٸنٸڭ ٷلەسٸ ارتىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸنە اينالدى.
سونىمەن قاتار, اقپاراتقا دەگەن سەنٸم دەڭگەيٸ تٶمەن, ال مەديا ساۋاتتىلىق مەسەلەسٸ ەلٸ دە ٶزەكتٸ.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ جاعدايدا باستى مٸندەت ساپالى, تەكسەرٸلگەن جەنە قازاق تٸلٸندەگٸ كونتەنتتٸ دامىتۋ.
