Bilikke de, oppozitsiiaǵa da saiasi oiyn oinaýdy doǵaratyn kez keldi.
Sebebi, qazir biz jekelegen saiasatkerlerdiń keýdemsoqtyǵymen emes, 15 million halyq turatyn memlekettiń taǵdyrymen betpe-bet kelip otyrmyz.
Eshkimniń taktikalyq mindetterdi júzege asyrý úshin ǵana halyqtyń taǵdyryn, olardyń balalary men nemereleriniń kemel keleshegin qyl ústine qoiýǵa qaqysy joq.
Qansha degenmen, táýelsizdiktiń 13 jyldyǵy jai nárse emes, úlken bir tarihi beles. Endi óz áreketterimizge baiyppen kóz júgirtip, jaýapty sheshim qabyldaityn kez keldi.
...
Qazaq halqy aýylda turyp, aýylda qalyptasty. Olardy qalaǵa belgili bir shekteýler arqyly birtindep jiberý qazaq tilin assimiliatsiiaǵa túsirýdiń amaly edi.
Mysal úshin, 100 myń adamnyń 1 myńy qalaǵa kóship keldi delik. Osy kelgender tolyq orys tiline kóship bolǵannan keiin ǵana kelesi myń adam qalaǵa jiberilip otyrdy.
Al qalalardyń barlyǵynda orystildi mektepter, orystildi qarym-qatynas.
Aýyldan kelgen bir lek tilinen airylǵannan keiin baryp, olardyń ornyn kelesi lek basyp otyrdy. Eger sol kezde qazaqtar qalaǵa jappai kóship kelse, onda tildi de ózderimen birge ala keler edi. Olarǵa mundai múmkindik jasalǵan joq. Osy saiasattyń saldarynan qazaq halqy ónerkásipte jumys isteý múmkindiginen aiyryldy.
Munyń eki ziiany boldy. Birinshiden, tehnologiiany igerýden artta, kombain men «GAZ-53»-tiń ainalasynda qalyp qoidy. Ekinshiden, materialdyq jaǵdaiy tómen boldy.
Sebebi, qazirgi jaǵdaidy bylai qoiyp, KSRO-nyń kezin alyp qarasaq, ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵyndaǵylardyń tabys aiyrmashylyqtary jer men kóktei bolatyn. Qazaq halqy buiyǵy aýyldarda qalýy saldarynan, óz múddesin joqtaityn yqpaldy saiasi kúsh retinde qalyptasa almady.
...
Qazaqty kedeishilikten qutqarýdyń jalǵyz joly - demokratiia.
Men Semeidiń bir gazetine osylai dep suhbat berdim.
Sebebi, qazaq halqynyń nesibesi - munai men gazdy, odan túsken tabysty Qazaqstan halqyna ádil bólýdiń birden bir joly - tek demokratiialyq qurylym.
Basqadai qurylym jaǵdaiynda muny oryndaýdyń múmkin emestigine kózimiz jetti.
Sondyqtan, qazaq halqynyń tamaǵynyń toq, kiminiń bútin bolýyna tek demokratiia ǵana múmkindik jasaidy.
...
Ult. Ulttyq ideia. Ulttyq maqsat-múdde. Munyń bári - óte kúrdeli ári tereń máseleler. Dei turǵanmen, biraz oi bólisip kóreiin.
Italiianyń saiasi qairatkeri Massimo D.Aýrelo HIH ǵasyrda bylai depti: «Italiiý my ýje sozdali, teper nam nado sozdat italiantsev». Al poliaktyń saiasi qairatkeri Pilsýdskii: «Ne natsiia sozdaet gosýdarstvo, a gosýdarstvo - natsiiý» deidi.
Bul pikirlerde tereń mán jatyr. Ásirese, biz úshin. Demek, ultty ult etetin ne? Onyń táýelsiz memleketi. Naqtyraq aitsaq, memleket júrgizetin saiasat.
Memlekettik saiasat. Eger bodandyqtan bosaǵan ult memlekettik júiesin durys qura alsa, damýdyń úlken jolyna túsedi. Teris júiege tússe, ult kúizeledi, kúireidi. Muny 1960-70 jyldary táýelsizdik alǵan Afrikanyń kóptegen elderinen kórýge bolady.
Sondyqtan da ult taǵdyryn memleket júrgizip otyrǵan saiasattan esh bólip alyp qarastyrýǵa bolmaidy.
Qazir táýelsizdik alǵanyna 15 jyl bolǵan Qazaqstandaǵy halqymyzdyń taǵdyryn jeke bólip alyp qaraityn bolsaq, bizdiń aldymyzda sheshilmegen úsh másele tur. Eń birinshisi - árine, til máselesi.
...
Demokratiia eshýaqytta dástúrdi ózgertýge, tildi aiyrbastaýǵa, ómir súrý úlgisin ózgertýge shaqyrmaidy!
Olar bizdiń elimizdiń azamattarynyń biliktiń qyspaq-qysymynsyz ómir súrýin, bilikti burmalaýshylyqtarsyz qalyptastyryp, ony zańdyq institýttar arqyly qadaǵalap otyrýymyzdy qalaidy.
Kezinde bizben birge bir odaqtyń quramynda bolǵan Litvany mysalǵa alaiyqshy. Prezident Paksas zańdy attap, sheteldik bir biznesmenge azamattyq alyp bergeni úshin otstavkaǵa ketýge májbúr boldy.
Osyndai saiasi júieni qalyptastyrǵan Litva halqynyń qandai sailaýdan keiin de tynysh, jaibaraqat uiyqtaýyna bolady.
Óitkeni zańdy buzǵan adam, meili ol kim bolsa da, mindetti túrde jaýapkershilikke tartylady. Olardan bizdiń nemiz kem?
...
Biz Qazaqstanda 15 million halyq turamyz.
Shetimizden deni saý, jetilgen, kóziqaraqty ulttyń ókilderimiz.
Sondyqtan da, ózimizdi bizden dárejesi áldeqaida tómen elderge qarai súireýdiń reti joq, kerisinshe, «esiktegi basymyzdy tórge súirep», ózimizdi bizden joǵarǵy damý satysyndaǵy halyqtardyń qataryna qosýǵa talpynýymyz kerek.
Negizgi maqsat ta, negizgi múdde de osy tóńirekte bolsa ǵana, bizde damý bolady.
Al endi taqqa muragerlikke kelsek, eger «taqqa muragerlik» basqarýdyń eń tiimdi joly bolatyn bolsa, dúniejúzi elderiniń monarhiiadan bas tartyp ne áýresi bar? Ol zaman áldeqashan kelmeske ketken. Bilik saiasi kózqarastardyń tartysynan týyndaýy kerek.
...
Qazir ulttyq qundylyqtardy usaq-túiek saiasatqa aralastyrý kóbeiip ketti. Saiasatqa aralasa bastaǵandar Iassaýidiń basyna barýdy «sánge» ainaldyrdy.
Iassaýi - máńgilik, saiasat - ýaqytsha. Biz osyny túsinýimiz kerek. Saiasat degen - ol kisilerdiń rýhynyń janynda túkke turǵysyz dúnie.
Basqasha aitqanda, Qoja Ahmet Iassaýi saiasi partiialardyń «piar» jobasy bolmaýy kerek.
...
Ókpeshil adam - ólmeshi saiasatker. Men solai dep sanaimyn. Shettetilgender men ókpelegenderdiń ǵana saiasatker bolatyn ýaqyty kelmeske ketti. Saiasatqa baiandy baǵyt, belsendi ustanym, oily kózqaraspen oilanyp keletin ýaqyt pisip-jetildi.
Ókpeshil adam ainalasyndaǵy qubylysty eshýaqytta obektivti túrde baǵalai almaidy.
Ókpe-renishin birinshi kezekke qoiyp, óziniń jeke sýbektivizminiń qurbandyǵyna ainalady. Ondailarmen básekege túsý de ońai. Al mende ókpe-renish bolmaq emes, sondyqtan da, men biraz adamdarǵa olar oilaǵannan góri áldeqaida qiyn qarsylas bola alam ǵoi dep esepteimin.
...
Óz basym bizdiń halyqtyń sana-sezimi, rýhani óresi ýkraindardan kem dep eseptemeimin. Olar da biz siiaqty. Olar da biz siiaqty Keńes ókimetinde 70 jyl ómir súrdi. Onyń aldynda Resei imperiiasynyń qolastynda boldy.
Desek te, ýkraindardyń bir ereksheligi bar. Máselen, búkil halyq bop búgingi kúni qarǵap-silep otyrǵan burynǵy prezident L.Kýchma osydan eki jyl buryn «Ýkraina - Resei emes!» degen kitap jazdy. Endi ózi jaza qoimaǵan shyǵar.
Kýchmanyń sol kitabyn sońyna deiin oqyp shyqtym. Kitapta ol ýkrain halqynyń orystan bólek halyq ekenin dáleldep shyǵady.
Avtor búkil tarihi oqiǵalardy qamtyp, orystyń, poliaktyń, litvandardyń arasyndaǵy soǵystarda ýkraindardyń ózin saqtap qalǵanyn jazady.
Ult retinde. Leonid Kýchma óz kitabyn bylai dep qorytyndylaidy: «Bizdi kommýnister orystyń aýylda turatyn, salo jeitin inisi siiaqty kóretin. Ýkraindar - orystyń inisi emes, bólek halyq. Meniń mindetim - sony dáleldeý». Olar muny dáleldedi.
...
Búgingi tańda túrli-tústi tóńkerister Batysta josparlanyp, Reseige qarsy baǵyttalǵan degen qasań pikir qalyptasqan. Muny sarapshylar, BAQ-tardaǵy jariialanymdar arqyly «oinatady». Orasan zor qarajattyq jáne mediaresýrstar iske qosylýda.
Bir qýanyshtysy, osy aiada bolsa, odan góri pragmatikalyq pikirler de estile bastady.
Sybailas jemqorlyq pen avtoritarizmge malynǵan «odaqtas» rejimderdi qutqarý Resei múddesine qaishy keletindigi jáne onyń imidjine nuqsan keltiretindigi kúnnen-kúnge aiqyndala túsýde. Is júzinde ne bolyp jatyr?
...
Bilik saiasi plagiatpen emes, memleket qurýdaǵy asa mańyzdy máselelerdi sheshýmen ainalysýy kerek. Eń aldymen sailaý júiesin jetildirýden bastaýy tiis.
