"BJZQ" AQ problemaly emitentterden zeinetaqy aktivterin qaitarý boiynsha jumystar júrgizýde. Osy rette jýyrda qor jasaǵan málimdemeden onshaqty emitenttermen arada sot protsesi júrip jatqany da belgili boldy. Solardyń biri – "Nurbank" AQ, dep habarlaidy Dalanews.kz.
BJZQ-da problemalyq emitentter qalai jáne qashan paida bolǵan?
Aldymen osy saýaldy tarqatyp, jaýap izdep kórelik. Qor usynǵan málimetke sáikes, problemalyq emitentter – bul qarjy quraldary boiynsha defoltqa jol bergen jáne olar boiynsha óz mindettemelerin oryndaýdy toqtatqan kompaniialar. Mundai jaǵdaida investorlar tólemderdi belgilengen kúnnen keshiktirip alýy nemese olardy tolyǵymen joǵaltýy múmkin. Problemalyq aktivterdiń negizgi bóligi BJZQ-ǵa 2014 jyly barlyq zeinetaqy aktivterin biriktirý sharasy aiaqtalǵannan keiin ótti.
Sodan beri BJZQ aldynda ótelgen zeinetaqy aktivteri boiynsha bereshektiń jalpy somasy 37,37 mlrd teńgeni qurady. Onyń ishinde "Imstalkon" AQ – 2,8 mlrd teńge, "Abdi Kompani" AQ – 208 mln teńge (kýpondyq syiaqyny óteý), "KSMK-2" JShS – 7,76 mln teńge (óndiristik atqarý aiasyndaǵy bereshek qaldyǵyn óteý), "Tórt-Qudyq" taý-ken baiytý kompaniiasy" AQ – 32,8 mln teńge (óndiristik atqarý aiasyndaǵy óteý), "REMIKS-R" AQ – 103,06 mln teńge (óndiristik atqarý aiasyndaǵy óteý) qaryzyn ótegen.
Osylaisha 2025 jylǵy 15 sáýirdegi jaǵdai boiynsha baǵaly qaǵazdar jáne ekinshi deńgeili bankterdegi (EDB) salymdar boiynsha boryshtardy qosa alǵanda, 15 problemaly emitenttiń bereshek zeinetaqy aktivteriniń qalǵan jalpy somasy 61,61 mlrd teńgeni qurady.
Al talap-aryz jumysy/ atqarýshylyq is júrgizý júzege asyrylatyn emitentter qataryna mynalar kiredi: "REMIKS-R" AQ, "QazMunaiHim" AQ, "Astana-Jyljymaityn múlik" AQ, "Mineral Resourses of Central Asia" AQ, "Tórt-Qudyq" taý-ken baiytý kombinaty" AQ, "APK-Invest" korporatsiiasy" JShS, "QazEksportAstyq" holdingi" AQ, "REAL-INVEST.kz" Qarjy kompaniiasy" AQ,"Atameken-Agro "AQ jáne "Nurbank" AQ.
"Emitentterdiń bul tobynyń nominaldy quny boiynsha qalǵan beresheginiń somasy 40,64 mlrd teńgeni quraidy. Qazir "Eksimbank Qazaqstan" AQ, "Qazmunaihim" AQ, "Astana-Jyljymaityn múlik" AQ ("Astana-Qarjy"AQ) laýazymdy tulǵalaryna qatysty sotqa deiingi tergep-tekserý amaldary boiynsha úsh qylmystyq istiń merzimderi tyiyldy. Tergeý organdarynyń sotqa deiingi tergeý merzimderin toqtatý atalǵan emitentterdiń laýazymdy tulǵalaryn izdestirý ("Eksimbank Qazaqstan" AQ jáne "Qazmunaihim" AQ boiynsha) jáne halyqaralyq tergeý tapsyrmasyn quzyretti organdarǵa ("Astana-Jyljymaityn múlik" AQ ("Astana-Qarjy"AQ) joldaýyna bailanysty júzege asyryldy", delingen qor málimetinde.
BJZQ-ǵa qaryz "Nurbank" jaily ne belgili?
BJZQ jariialaǵan qaryzdar 10 kompaniia ishinde Nurbanktiń de aty atalady.
Qor 2024 jyldyń sońynda atalǵan bankti sotqa bergen. Onda da 2022-2023 jyldary artyqshylyqqa ie aktsiialar boiynsha dividendter tóleýdi talap etken. Talap qoiý somasy - 240,8 mln teńge jáne ósimaqy - 25,8 mln teńge.
Óz kezeginde Nurbank 2023 jylǵy sáýirdegi QNRDA qaýlysyna silteme jasai otyryp, dividendterdi tóleýden bas tartty. Al bul qaýly arqyly retteýshi organ balansynda memlekettik kómek aqsha bar bankterge óz aktsionerlerine dividendter tóleýdi shekteýdi talap etedi. Iaǵni, mundai tabysty bólmesten buryn ekinshi deńgeidegi bank aldymen memleketten alǵan kómek aqshany qaitarýy tiis. Odan keiin de ózindik kapital kórsetkishi jaqsy bolsa, buǵan ruqsat etiledi.
Osylaisha Nurbank artyqshylyqqa ie aktsiialar boiynsha dividendter tólemeý týraly sheshim qabyldady, iaǵni bank memlekettik kómek aqshanyń bir bóligin de qaitara almai otyrǵanyn ári óz paidasyn memlekettik kómek aqshadan ajyrata qarastyrmaǵanyn jeleý etip. Aqyrynda, 2025 jyly aqpanda Almaty qalalyq mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomikalyq soty bank 2022 jyl úshin 120 mln teńgeden asa somany tóleýi tiis dep sheshti, al talap qoiýdyń qalǵan bólikteri qanaǵattandyrylmady (sot sheshiminiń kúshine engen-enbegeni belgisiz).
"Rýchnaia ekonomika" telegram-arnasyna bergen túsiniktemesinde Nurbank "eger olar retteýshiniń talaptaryn oryndai alyp jatsa, dividendterdi de tóleitinin" aitqan, biraq merzimine qatysty naqty eshteńe aitpaǵan.
"Nurbank artyqshylyqqa ie aktsiialar boiynsha dividendterdi tóleýden bas tartpaidy. 2022 jylǵa eseptelgen artyqshylyqqa ie aktsiialar boiynsha dividendter QNRDA-nyń №21 (2023 jylǵy 27 sáýirdegi) qaýlysynyń talaptaryn oryndaý kezinde tolyqtai kólemde tólenetin bolady", – dep túsindirdi Nurbanktegiler.
2020 jyly 26 EDB-niń ishinde 14 bolyp turǵan shaǵyn emitent retinde Nurbank 2017 jyly Daniiar Aqyshev qolǵa alǵan Ulttyq Banktiń saýyqtyrý baǵdarlamasy aiasynda kómek aqsha alǵan. Ol kezde ortalyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev bolyp turǵan. Sóitip Nurbank 2032 jyldyń sáýirine deiin, jyldyq syiaqy mólsherlemesi 4%-ben 46,9 mlrd teńge jeńildetilgen qaryz aqsha alady.
Osy jaǵynan alǵanda, memlekettik kómek aqshany dereý memleketke qaitarýdy kúittegen bolyp, QNRDA aktsionerlerge ǵana emes, BJZQ-ǵa da divident tólemeýdi buiyra, aiaq-asty bankter jaǵyna shyǵyp otyrǵan sekildi kórinedi. Syrt kózge oligarhtardy, bank qojaiyndaryn jazalaý sekildi kórinetin bul sharanyń, mine osyndai da tompaq tusy bar.
Aita ketsek, Nurbanktiń 2022 jylǵy tabysy 5,7 mlrd teńgeni, 2023 jyly - 7,7 mlrd teńgeni, 2024 jyly – 13,2 mlrd teńgeni qurady. Bank qojaiyny - oligarh Rashit Sársenovtyń uly Eldar Sársenov. Forbes jýrnalynyń málimetinshe, bul otbasy "Qazaqstannyń eń bai 75 kásipkeri" tiziminde 9-shy orynda ári bailyǵy 970 million dollarǵa baǵalanady.
Buǵan deiin saitymyzda "Ókirtip tabys tapsa da memleketten alǵan qaryzyn qaitarmai júrgen qai bankter" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
