Tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý men ekojúieni qalpyna keltirý ózara tyǵyz bailanysty protsess. Ekologiialyq sarapshy Arman Ótepovtiń aitýynsha, elimizde jiilep ketken sý tasqyny, qurǵaqshylyq jáne jel eroziiasy siiaqty tabiǵi apattardyń negizgi sebebi sý ainalymynyń buzylýymen bailanysty. Sarapshynyń pikirinshe, klimattyń ózgerisine qarsy kúreste tek kómirqyshqyl gazynyń mólsherin azaitý jetkiliksiz. Eń mańyzdysy - ekojúielerdi qalpyna keltirip, jerdiń sý sińirý qabiletin arttyrý. Bul jaiynda ol Dalanews.kz agenttigine bergen suhbatynda málimdedi.
Tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý jáne ekojúielerdi qalpyna keltirý
Ótepovtiń aitýynsha, tabiǵatqa negizdelgen sheshimderdi engizý tótenshe jaǵdailardyń aldyn alyp, jerdiń qunarlylyǵyn saqtaýǵa múmkindik beredi.
"Klimattyń ózgerýi jańa sý kózderin ákelip jatqan joq. Bar sý sol qalpynda, biraq jer men atmosfera arasyndaǵy ainalym buzylǵan. Iaǵni, jaýyn-shashyn jerge sińbei, betimen aǵyp ketedi. Bul óz kezeginde tasqyndarǵa, al jazda – qurǵaqshylyqqa ákeledi. Nátijesinde bir jyldyń ózinde bir óńirde ári sý tasqyny, ári qurǵaqshylyq tirkelip otyr", – deidi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, qazirgi tańda klimattyń áserin azaitý boiynsha áreketter negizinen kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn qysqartýǵa baǵyttalǵan.
"Sońǵy zertteýler kórsetkendei, ekojúielerdi qalpyna keltirýsiz klimattyń áserin azaitý múmkin emes. Eń bastysy – topyraqtyń sý sińirý qabiletin arttyrý. Álem qazir injenerlik sheshimderden góri tabiǵatqa negizdelgen sheshimderge (nature-based solutions) bet buryp otyr. Sý túsken jerde qalýy kerek. Al bizde sý jerge sińbei, aǵyp ketip jatyr, sebebi topyraqtyń ylǵal sińirý qasieti álsiregen", – deidi sarapshy.
Arman Ótepov tabiǵatty qalpyna keltirýdiń tiimdi ádisi retinde Lýkin-Potapenko ádisin mysalǵa keltirdi.
"Bul ádis alǵash ret Reseidiń Chývashiia aimaǵynda qoldanylǵan. Onyń máni – jer bederin eskere otyryp, sý aǵynyn báseńdetetin kóldeneń aryqtar (volokanavalar) qazý. Aryqtardyń boiyna jergilikti ósimdikter men aǵashtar otyrǵyzylady. Olar tamyry arqyly sýdy ustap, jerdiń ylǵalyn saqtaidy. Aryq túbine shóp pen japyraq qaldyqtary tóseledi, bul jerdiń qatýyn boldyrmai, ylǵaldyń saqtalýyn qamtamasyz etedi. Ýaqyt óte kele mundai aimaqtarda orman beldeýleri paida bolady", – deidi sarapshy.
Bul tásil Chývashiiada jer ónimdiligin 40%-ǵa arttyryp, buryn qurǵap qalǵan bulaqtardyń qaita paida bolýyna áser etken. Arman Ótepovtiń aitýynsha, dál osyndai tájiribeni Jetisý oblysynda nemese Ile–Balqash basseininde qoldaný úlken ekologiialyq jáne ekonomikalyq tiimdilik beredi.
"Sýdyń jerge sińýin arttyrý arqyly biz birden tórt máseleni sheshemiz:
– tótenshe jaǵdailardyń aldyn alamyz,
– jerdiń qunarlylyǵyn arttyramyz,
– jer asty sýlarynyń qoryn tolyqtyramyz,
– aýyl sharýashylyǵyn turaqty damýǵa baǵyttaimyz.
Bul – tabiǵattyń óz zańdylyǵyna súiengen, arzan ári uzaqmerzimdi sheshim", – dedi sarapshy.
Integratsiianyń qajettiligi
Arman Ótepov tótenshe jaǵdailar men ekologiialyq máselelerdi tiimdi sheshý úshin vedomstvoaralyq integratsiianyń mańyzy zor ekenin atap ótti.
"Qazir sý, jer jáne ekologiia máselelerin ár ministrlik óz betinshe sheshedi. Al tabiǵi protsester ózara tyǵyz bailanysty. Sol sebepti josparlaý kezinde landshafttyq tásildi qoldaný kerek. Bul – jerdiń ústińgi qabaty, jer asty jáne atmosferalyq protsesterdi birtutas ekojúie retinde qaraý degen sóz", – deidi sarapshy.
Ol ekologiialyq tepe-teńdik pen jerdiń qalpyna kelýi - tek tabiǵatty qorǵaý sharasy emes, tótenshe jaǵdailardyń aldyn alýdyń eń senimdi joly ekenin aitty.
"Tabiǵatpen kúresý emes, onymen úndesý kerek. Eger ekojúieni qalpyna keltirsek, tabiǵattyń ózi bizdi qorǵaidy", – dep túiindedi Arman Ótepov.
