تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ مەن ەكوجٷيەنٸ قالپىنا كەلتٸرۋ ٶزارا تىعىز بايلانىستى پروتسەسس. ەكولوگييالىق ساراپشى ارمان ٶتەپوۆتٸڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدە جيٸلەپ كەتكەن سۋ تاسقىنى, قۇرعاقشىلىق جەنە جەل ەروزيياسى سيياقتى تابيعي اپاتتاردىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ سۋ اينالىمىنىڭ بۇزىلۋىمەن بايلانىستى. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, كليماتتىڭ ٶزگەرٸسٸنە قارسى كٷرەستە تەك كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ مٶلشەرٸن ازايتۋ جەتكٸلٸكسٸز. ەڭ ماڭىزدىسى - ەكوجٷيەلەردٸ قالپىنا كەلتٸرٸپ, جەردٸڭ سۋ سٸڭٸرۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋ. بۇل جايىندا ول Dalanews.kz اگەنتتٸگٸنە بەرگەن سۇحباتىندا مەلٸمدەدٸ.
تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە ەكوجٷيەلەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋ
ٶتەپوۆتٸڭ ايتۋىنشا, تابيعاتقا نەگٸزدەلگەن شەشٸمدەردٸ ەنگٸزۋ تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الىپ, جەردٸڭ قۇنارلىلىعىن ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
"كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جاڭا سۋ كٶزدەرٸن ەكەلٸپ جاتقان جوق. بار سۋ سول قالپىندا, بٸراق جەر مەن اتموسفەرا اراسىنداعى اينالىم بۇزىلعان. ياعني, جاۋىن-شاشىن جەرگە سٸڭبەي, بەتٸمەن اعىپ كەتەدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە تاسقىندارعا, ال جازدا – قۇرعاقشىلىققا ەكەلەدٸ. نەتيجەسٸندە بٸر جىلدىڭ ٶزٸندە بٸر ٶڭٸردە ەرٸ سۋ تاسقىنى, ەرٸ قۇرعاقشىلىق تٸركەلٸپ وتىر", – دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا كليماتتىڭ ەسەرٸن ازايتۋ بويىنشا ەرەكەتتەر نەگٸزٸنەن كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىندىلارىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان.
"سوڭعى زەرتتەۋلەر كٶرسەتكەندەي, ەكوجٷيەلەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋسٸز كليماتتىڭ ەسەرٸن ازايتۋ مٷمكٸن ەمەس. ەڭ باستىسى – توپىراقتىڭ سۋ سٸڭٸرۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋ. ەلەم قازٸر ينجەنەرلٸك شەشٸمدەردەن گٶرٸ تابيعاتقا نەگٸزدەلگەن شەشٸمدەرگە (nature-based solutions) بەت بۇرىپ وتىر. سۋ تٷسكەن جەردە قالۋى كەرەك. ال بٸزدە سۋ جەرگە سٸڭبەي, اعىپ كەتٸپ جاتىر, سەبەبٸ توپىراقتىڭ ىلعال سٸڭٸرۋ قاسيەتٸ ەلسٸرەگەن", – دەيدٸ ساراپشى.
ارمان ٶتەپوۆ تابيعاتتى قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ تيٸمدٸ ەدٸسٸ رەتٸندە لۋكين-پوتاپەنكو ەدٸسٸن مىسالعا كەلتٸردٸ.
"بۇل ەدٸس العاش رەت رەسەيدٸڭ چۋۆاشييا ايماعىندا قولدانىلعان. ونىڭ مەنٸ – جەر بەدەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, سۋ اعىنىن بەسەڭدەتەتٸن كٶلدەنەڭ ارىقتار (ۆولوكاناۆالار) قازۋ. ارىقتاردىڭ بويىنا جەرگٸلٸكتٸ ٶسٸمدٸكتەر مەن اعاشتار وتىرعىزىلادى. ولار تامىرى ارقىلى سۋدى ۇستاپ, جەردٸڭ ىلعالىن ساقتايدى. ارىق تٷبٸنە شٶپ پەن جاپىراق قالدىقتارى تٶسەلەدٸ, بۇل جەردٸڭ قاتۋىن بولدىرماي, ىلعالدىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. ۋاقىت ٶتە كەلە مۇنداي ايماقتاردا ورمان بەلدەۋلەرٸ پايدا بولادى", – دەيدٸ ساراپشى.
بۇل تەسٸل چۋۆاشييادا جەر ٶنٸمدٸلٸگٸن 40%-عا ارتتىرىپ, بۇرىن قۇرعاپ قالعان بۇلاقتاردىڭ قايتا پايدا بولۋىنا ەسەر ەتكەن. ارمان ٶتەپوۆتٸڭ ايتۋىنشا, دەل وسىنداي تەجٸريبەنٸ جەتٸسۋ وبلىسىندا نەمەسە ٸلە–بالقاش باسسەينٸندە قولدانۋ ٷلكەن ەكولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸك بەرەدٸ.
"سۋدىڭ جەرگە سٸڭۋٸن ارتتىرۋ ارقىلى بٸز بٸردەن تٶرت مەسەلەنٸ شەشەمٸز:
– تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الامىز,
– جەردٸڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرامىز,
– جەر استى سۋلارىنىڭ قورىن تولىقتىرامىز,
– اۋىل شارۋاشىلىعىن تۇراقتى دامۋعا باعىتتايمىز.
بۇل – تابيعاتتىڭ ٶز زاڭدىلىعىنا سٷيەنگەن, ارزان ەرٸ ۇزاقمەرزٸمدٸ شەشٸم", – دەدٸ ساراپشى.
ينتەگراتسييانىڭ قاجەتتٸلٸگٸ
ارمان ٶتەپوۆ تٶتەنشە جاعدايلار مەن ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸ تيٸمدٸ شەشۋ ٷشٸن ۆەدومستۆوارالىق ينتەگراتسييانىڭ ماڭىزى زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"قازٸر سۋ, جەر جەنە ەكولوگييا مەسەلەلەرٸن ەر مينيسترلٸك ٶز بەتٸنشە شەشەدٸ. ال تابيعي پروتسەستەر ٶزارا تىعىز بايلانىستى. سول سەبەپتٸ جوسپارلاۋ كەزٸندە لاندشافتتىق تەسٸلدٸ قولدانۋ كەرەك. بۇل – جەردٸڭ ٷستٸڭگٸ قاباتى, جەر استى جەنە اتموسفەرالىق پروتسەستەردٸ بٸرتۇتاس ەكوجٷيە رەتٸندە قاراۋ دەگەن سٶز", – دەيدٸ ساراپشى.
ول ەكولوگييالىق تەپە-تەڭدٸك پەن جەردٸڭ قالپىنا كەلۋٸ - تەك تابيعاتتى قورعاۋ شاراسى ەمەس, تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ سەنٸمدٸ جولى ەكەنٸن ايتتى.
"تابيعاتپەن كٷرەسۋ ەمەس, ونىمەن ٷندەسۋ كەرەك. ەگەر ەكوجٷيەنٸ قالپىنا كەلتٸرسەك, تابيعاتتىڭ ٶزٸ بٸزدٸ قورعايدى", – دەپ تٷيٸندەدٸ ارمان ٶتەپوۆ.
