Qoǵam bir orynda turmasy anyq. Damıdy, ózgeredi, túrlenedi. Qoǵamnyń túrli shyrǵalańynan ótip, birde quldyrasa, birde órlegen ózgeris zańdylyǵy ulystyń uly kúni Naýryzǵa da tán. Bul uly mereke dabyraly naýqanǵa, qur kezekti esep-qısapqa kónbeıtinin ýaqyt ózi dáleldep berdi. Buqaralyq sıpattan ajyrap, sahnalyq keıipten, fólklorlyq qoıylymnan aspaı jatqan Naýryzǵa birlestik atynan «SENBOL NAURYZ» dep jańa pishim berý bastamasy – osy olqylyqtyń ornyn toltyrý, sol arqyly ortamyzǵa rýhty oraltý bolatyn.
«Senimen Bolashaq» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi - Naýryzdy jańa mazmunda toılaýdy eki jyl aldyn bastady. Bul Prezıdenttiń meıramnyń mańyzyn arttyryp, rýhanı qýatyn zamanaýı túrde jańǵyrtý týraly suhbatyna dóp tústi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn is júzine asyrýdyń joly Naýryz meıramyn azamattyq merekege aınaldyrý ekenin túsingen Birlestik tolyq júıelengen mańyzdy «SenBol Nauryz» tujyrymdamasyn jasady, ıaǵnı bul jerde eshkim kórermen emes, bári qatysýshy.
Adamnyń ultyna, tiline, senim-nanymyna qaramastan, Naýryzdyń tálimdik ári tárbıelik mazmunyn ashyp kórsetip berýge laıyqtalǵan «Jańarý» men «Ádepti órkenıet» qundylyqtaryna saı mádenı is-sharanyń rýhanı negizi men uıymdastyrylý júıesi naqtylandy. Osy arqyly jańashyl Naýryz merekesi jalpyulttyq biregeılik pen azamattyq ustanymǵa negizdeldi.
31 jeltoqsan kúntizbelik Jańa jyl óz kezegimen toılana beredi, al Naýryz meıramy – RÝHANI JAŃǴYRÝ TİREGİ.
Jańa jylda Aıaz atanyń balalarǵa syılyq berýi jáne bul dástúrdiń berik ornyǵýy merekeni halyqqa barynsha jaqyndatty. Sol sekildi Naýryzda da, ásirese jastardyń, balalardyń esinde qalatyndaı jańalyqtar, tosynsyılar syılaǵanymyz jón. Demek Naýryzdy jańasha toılaý arqyly merekede atqarylatyn salt-dástúr, tanym-uǵymdardy úlgi-ónege beretin tálim-tárbıelik formatqa negizdeı alý kerek. Adamdy baýyrmaldylyqqa, meıirimdilikke, izgilikke, parasattylyqqa baýraıtyn ulttyq mádenıetimiz ári qaraı da ómirsheń bolýy úshin zamanaýı talaptarǵa saı nasıhattaı bilý máselesi kún tártibinde tur. «Senimen Bolashaq» usynǵan taǵy bir jol – Naýryzdyń kúntizbelik Jańa jylmen baılanystyrylýy.
31 jeltoqsanda túngi saǵat 00:00-de kúntizbe boıynsha keler jyl bastalsa, Naýryzdyń 22-sinde JAŃA KÚNDİ qarsy alý dástúrin túletip otyr. Atqan tańǵa, keler kúnge úmitpen qaraǵan adamzat tirshilik jańaratyn Naýryzdy jaqsylyqqa nıet etip bastasa, úlken de, kishi de rıza bolary haq. Jańa jyl – Naýryzdy qarsy alý osy qasıetimen de basym bolyp tur.
Tańdy qarsy alý – sananyń oıanýy
Merekeniń tańdy qarsy alýmen bastalýy – kezdeısoq tańdalǵan rásim emes. Fılosofıalyq turǵyda bul – adamnyń ishki jańarýy, qoǵamdaǵy ár azamattyń óz rólin seziný sáti. Tań – úmittiń, adal nıettiń, jaýapty tańdaýdyń ýaqyty. Bul rásim arqyly qatysýshylar «Men qoǵamǵa ne bere alamyn?» degen oıǵa jeteleıdi.
Otshashýdyń ornyn SHASHÝ tolyqtaı almastyra alady. Qýanyshtyń aıǵaǵy retinde jasalatyn saltanatty dástúrdiń ereksheligi – ár táttide (shashýda) Senimen Bolashaq ujymynyń aq tilekteri jazylady.
Tańǵy rásimnen keıin izgi tilek jazylǵan tátti shashý taratylady. Árbir tilek – bir-birine degen senim men qoldaýdyń kórinisi. Qoǵam úshin bul – yntymaq pen ortaq jaýapkershilikti nyǵaıtatyn mańyzdy sımvol.
Otbasy qundylyǵy – qoǵam tiregi
QAZAQTYŃ TAŃǴY ASY yqshamdalǵan úlgisin ázirleý baǵdarlamadaǵy negizgi basymdyqtyń biri. Tańǵy as kúni boıy kúsh-qýat pen jiger berip qana qoımaı, qunarlylyǵymen uzaq ýaqyt ashtyqty sezbeýge múmkindik beredi. Jent, talqan, balqaımaq, kilegeı, súzbe, ýyz, irimshik syndy qunarly tańǵy as belsendi qımyl-qozǵalystyń kepili ǵana emes aǵzanyń kúni boıy alatyn kalorıalyq qýatyn tıimdi paıdalanýǵa jol ashady.
Dastarhan – qazaq dúnıetanymynda tek tamaqtaný orny emes, pikir almasý, tárbıe berý, ortaq qundylyqtardy bekitý keńistigi. Ata-analar úshin bul – bala tárbıesindegi ortaq jaýapkershilikti uǵyndyratyn mańyzdy sát.
Qazaqy tańǵy as – tek kúndi bastaýǵa arnalǵan taǵam emes, ol halqymyzdyń ómirge degen kózqarasyn beıneleıtin tereń fılosofıalyq qubylys. Tań¬ – jańa kúnniń, jańa úmittiń bastaýy. Sondyqtan qazaq halqy tańdy qurmettep, ony asyqpaı, taza nıetpen qarsy alǵan.
Qazaqy tańǵy astyń qarapaıym bolýy qanaǵat uǵymymen tyǵyz baılanysty. Baýyrsaq, maı, qurt, qymyz sıaqty taǵamdar artyq sán-saltanatty emes, tabıǵılyq pen jetkiliktilikti dáripteıdi. Bul – «azǵa qanaǵat, kópke shúkir» degen ómirlik ustanymnyń kórinisi.
Tańǵy as arqyly adam men tabıǵat arasyndaǵy úılesim aıqyn seziledi. Barlyq taǵam tabıǵı jolmen, maýsymǵa saı daıyndalyp, kóshpeli ómir saltyna beıimdelgen. Qazaq dúnıetanymynda adam tabıǵattan ústem emes, onyń bir bólshegi. Dúnıeniń dıdaryna saı árbir tájirıbemen bul tujyrymdamanyń tolyǵyp otyrýy da zańdylyq.
Naýryz kóktemniń kelýimen, tabıǵattyń jańarýymen kórinis beredi. Kóktem– jyly jaqqa qaıta oralǵan qustarmen de sándi. Qazaq úshin qarlyǵashtyń ózindik tarıhı orny bar. Ol –berekeniń, shańyraqtyń, oshaq pen otbasynyń sımvoly ispettes. Besiktegi bóbekti aılaker masadan, ajdaha aıdahardyń aıbarynan aman alyp qalǵan qarlyǵashtyń erligi – kıeli uǵymǵa aınaldy. Birlestiktiń bıylǵy dastarqanynyń basty asy – «Qarlyǵash» tátti toqashy bolmaq.
Sonymen qatar tańǵy as – otbasy birliginiń belgisi. Bir dastarhan basynda jınalý úlkenge qurmet pen urpaqtar sabaqtastyǵyn qalyptastyrady. Osylaısha qazaqy tańǵy as rýhanı qundylyqtardy kúndelikti ómirmen baılanystyrady.
Qoryta aıtqanda, qazaqy tańǵy as – eńbekti, qanaǵatty, tabıǵatpen úılesimdi jáne berekeli ómirdi dáripteıtin ulttyq fılosofıanyń aıqyn kórinisi.
Birlestik mısıasynyń biri sanaly ata-ana mádenıetin qalyptastyrý bolǵandyqtan úlkenge – qurmet, kishige – izet kórsetken dala fılosofıasy «SenBol Nauryz» tujyrymdamasynda berik oryn alǵan. «Anaǵa taǵzym» bólimi arqyly úlkenge sálem berilip, aqsaqal men anadan bata alý dástúri oryndalady. Bul – otbasy tárbıesiniń, áken men ananyń qoǵamdaǵy rólin aıqyndaıtyn tereń maǵynaly rásim. Urpaq sabaqtastyǵy, qurmet pen izet osy sátte naqty is arqyly kórinis tabady.
Azamattyq jaýapkershilik jáne tabıǵatqa qurmet
TREE OF LIFE. Kóktemmen birge kelip, kóńildi kóriktendiretin meıramdy jańasha merekeleýdiń jobasyna birlesip aǵash otyrǵyzý da engizildi. Bul sabaqtastyqtyń, jańa ómirdiń, tabıǵatpen etene jaqyndyqtyń jáne jahandyq ekologıalyq qozǵalysqa qosqan úlestiń úlgisi. Odan bólek astyn syzyp aıtar dúnıe – Jańa jylda shyrshalardy kesip, tabıǵatqa zalal keltirse, Naýryzda kerisinshe, «bir tal kesseń, on tal ek» qaǵıdasyn berik ustanyp, elimizdi kógaldandyrýǵa úles qosady. Aǵash otyrǵyzyńyz – ómir syılańyz. «Senimen Bolashaq» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi úshin azamattyq jaýapkershilik – tek sózben emes, naqty áreketpen kórinetin ustanym. Osy turǵyda aǵash otyrǵyzý sharasy erekshe mánge ıe. Tabıǵatqa jasalǵan árbir qamqorlyq – bolashaq urpaq aldyndaǵy borysh. Bul is-shara ata-analar men balalarǵa ekologıalyq mádenıetti, ortaq keńistikke jaýapkershilikpen qaraýdy úıretedi.
Fılosofıalyq turǵydan alǵanda, aǵash otyrǵyzý – ýaqytpen kelisim jasaý. Búgingi eńbek – erteńgi ıgilikke aınalady. Bul – azamattyq sananyń eń qarapaıym ári eń tereń kórinisi.
Eńbek sheberhanasy – tárbıeniń tiri alańy
Mereke aıasyndaǵy eńbek sheberhanasy qolóner arqyly tárbıeleýdiń tıimdi quralyna aınalady. Munda tek buıym jasalmaıdy, munda eńbekke qurmet, sabyr, uqyptylyq sıaqty qasıetter qalyptasady. Ata-ana men bala birlese áreket etip, tárbıeniń sózben emes, ispen beriletinin sezinedi.
EŃBEK SHEBERHANASY – adam ómiriniń negizi. Eńbek – adamdy materıaldyq da, moraldyq ta damytý quraly. Qazirgi álfa urpaqqa eńbek qundylyǵyn dáripteýde naýryz meıramy taptyrmas qural. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarıalaýy beker emes. Joǵary baǵalanýy tıis eńbek adamynyń qadir-qasıetin arttyrý arqyly jastardy tárbıeleý ustanymy jatyr.
Bir qazan – bir qoǵam
Naýryz kójeni birge daıyndaý jáne birge dám tatý – birlik pen teńdiktiń aıqyn belgisi. Ár túrli dámnen quralǵan kóje sekildi, qoǵam da ártúrli kózqarastar men tájirıbelerden turady. Alaıda ortaq maqsat pen jaýapkershilik bárin bir arnaǵa toǵystyrady. Bul – azamattyq qoǵam úshin asa mańyzdy oı. Ulystyń uly kúni daıyndalatyn as – naýryz kójeniń adam aǵzasyna berer qýaty men nári bólek. Quramyna jeti túrli dám qosylyp daıarlanatyn kójeni qazan tolyp, aq mol bolsyn degen nıetpen birlestik qyzmetkerleri birlese daıarlaıdy.
Tórt tús – bir merekeniń rýhanı kody
Naýryz meıramynyń jańa formattaǵy tujyrymdamasynda merekeniń ıdeıalyq ózegin aıqyndaıtyn tórt sımvolıkalyq tús tańdaldy: aq, kók, jasyl jáne qyzyl. Bul túster tek estetıkalyq sheshim emes, olar – adamnyń ishki álemin, qoǵamnyń rýhanı baǵytyn jáne azamattyq ustanymyn beıneleıtin fılosofıalyq júıe.
Aq tús – tazalyq pen sáýleniń, jaryqtyń nyshany. Ol rýhanı aǵarýdy, nıettiń tazalyǵyn, ádil oı men adal áreketti bildiredi. Aq tús – jańa bastamanyń belgisi, ómirdi «aq paraqtan» bastaýǵa degen daıyndyq. Bul – urpaq sanasyna taza qundylyqtardy sińirý, al qoǵam úshin – ashyqtyq pen senimge negizdelgen qarym-qatynas ornatý.
Kók tús – aspan men sýdyń, tynyshtyq pen tereńdiktiń túsi. Ol memlekettik týmen úndese otyryp, tektilikti, eldik sanany, beıbitshilik pen rýh erkindigin bildiredi. Kók – keńistikti oılaý, jaýapty sheshim qabyldaý, azamattyq ustanymdy aıqyndaý túsi. Bul tús árbir ata-anany óz otbasymen qatar, qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligin sezinýge jeteleıdi.
Jasyl tús – damý men balǵyndyqtyń, jańarý men úmittiń sımvoly. Ol tabıǵattyń oıanýyn ǵana emes, adamnyń sanasynyń jańǵyrýyn bildiredi. Jasyl – jaman ádetten arylý, durys tańdaý jasaý, ekologıalyq jáne rýhanı tazalyqqa umtylý. Aǵash otyrǵyzý bastamasy osy tústiń maǵynasyn naqty áreketpen bekitedi. Bul – bolashaq urpaqqa jasalǵan jaýapty qadam.
Qyzyl tús – energıa men ishki ottyń, ómirlik kúsh pen tabandylyqtyń belgisi. Ol senimniń beriktigin, áreketke daıyndyqty, qorqynyshtan emes, jaýapkershilikten týyndaıtyn batyldyqty bildiredi. Qyzyl – aǵa býynnyń keleshek úshin kúresi, qoǵamdaǵy belsendi azamattyń únsiz qalmaý ustanymy. Bul – ózgeris jasaýǵa ıtermeleıtin qýat.
Fılosofıalyq tutastyq
Tórt tústiń bir merekede toǵysýy – adam bolmysynyń tolyqtyǵyn kórsetedi: aq – nıet, kók – sana, jasyl – damý, qyzyl – áreket.
Osy tórttaǵan arqyly Naýryz meıramy tek dástúrlik shara emes, azamattyq jaýapkershilikke bastaıtyn ómirlik baǵdar retinde usynylady.
Qoǵamdyq birlestik úshin bul túster – urpaq tárbıesindegi ortaq fılosofıa, al mereke – sol fılosofıany birge sezinip, birge iske asyratyn keńistik.
Naýryzdy jańasha jáne zaman talabyna sáıkes ótkizý, ıaǵnı bul merekeni shoý deńgeıinde emes, óz bolmysynda atap ótip, qoǵamdyq úrdiske aınaldyrý.
Sońǵy jyldary birqalypty sarynǵa túsip bara jatqan Naýryzdy toılaýdyń jańasha formatyna ózindik úlesin qosa bilgen Birlestik joǵaryda atalǵan maǵynaly baǵdarlamasy arqyly Naýryzdy ortaq merekege aınaldyrýdy kózdeıdi. Desek te adamdyq-adamgershilik qundylyqtar zamanǵa emes, adamǵa tán, sony óz tuǵyrynda ustaı bilý árqaısymyzǵa baılanysty. «Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol» shyǵaryp, birlese tirlik etsek, biz almaıtyn qamal bolmaıdy. «Senimen Bolashaqtyń» azamattyq ustanymy retinde bastalǵan bul úrdis qoǵamda qoldaý taýyp, beleń alsa, qoǵamnyń utary mol. Birlestik Quryltaıshysy, ıdeıa Avtory Nurken Asanov: «Esti elge is qylar, Essiz eldi kús qylar», - demekshi, elge is qylatyn azamattardyń qatarynan bolaıyq.
«Senimen Bolashaq» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi
