Búginde elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan birneshe baǵdarlamalar júzege asty. Árbir baǵdarlamanyń ózindik oryny bar. Bári de aýyl halqynyń jaǵdaiyn jaqsartýǵa baǵyttalǵanyn bilemiz. Sondai mańyzdy jobalardyń biri hám biregeii «Keń Dala» baǵdarlamasy. Atalymysh baǵdarlama elimizdegi aýyl sharýashylyǵy eńbekkerlerine eleýli yqpal etkeni sózsiz.
2020 jyly qolǵa alynǵan baǵdarlama aýyl sharýashylyǵyn qoldaý men damytýǵa baǵyttalyp, talai jer emgen sharýanyń jumysyn jandandyrdy dep nyq senimmen aitýǵa bolady. Jobanyń negizgi maqsaty – aýyl sharýashylyǵy salasyn qarjylai qoldap, infraqurylymyn jańartýdy kózdegen-di.
Osyǵan deiin aqparat quraldary elimizde aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń ábden eskirgeni jaiynda kóp aityldy. Eski tehnika elimizdiń agrarlyq sektorda ónimdiliktiń arttyrýǵa qolbailaý bolyp kelgeni de jasyryn emes. Keńes zamanynda shyqqan eski traktorlar men kombaiyndardy jamap-jasqaýdan sharýalap ábden sharshady desek bolady.
Qazir zaman talabyna sai aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń baǵasy óte qymbat. Ony alýǵa kez kelgen sharýanyń qoly jete bermeitini anyq. Osy rette «Keń Dala» baǵdarlamasy arqyly fermerlerge jeńildetilgen nesieler berilip, shaǵyn jáne orta aýyl sharýalardyń jańa tehnika, túrli tehnologiialarǵa arnalǵan jabdyqtardy satyp alý jol ashyldy. Jańa jobanyń arqasynda sharýa qojalyqtary jańa tehnikaǵa qol jetkizip, óndiris kólemin ulǵaitty.
Búginde elimizdiń agro sektoryna asa qajet tehnikalarǵa – dán sepkishter, kombaindar, traktorlar, sýarý jáne tyńaitqysh shashatyn jabdyqtar ekenin sala mamandary san márte aitqan edi. Sharýalar óziniń egistik jerleriniń aýmaǵyn keńeitip, ónimdilikti arttyrý úshin birinshi kezekte tehnikalaryn jańartýy kerek edi. «Keń Dala» baǵdarlamasy bul máselerdi tolyqtai bolmasa da biraz sheshýge yqpal etkenin aitýǵa tiispiz.
Búginde elimizde egin jinaý naýqany kezinde dándi-daqyldary shashpai-tókpei jinap alý úshin sapaly kombaindar qajet. Sol sebepti sharýalar arasynda astyq pen dándi daqyldardy jinaýǵa arnalǵan kombaindarǵa suranys óte joǵary. Sońǵy jyldary Úkimet aýyl sharýashylyǵy salasyna qomaqty qarajat bólip, jer emgen sharýalardyń tehnikalardy alýyna qoldaý kórsetti.
Eger mamandardyń oi-paiymyna qulaq asatyn bolsaq, elimizdegi sharýalarǵa tek qana kombaiyn ǵana emes, elimizdiń túrli klimattyq jaǵdailaryna beiim, qýatty ári kóp fýnktsiialy traktorlar da qajet. Traktorlar jer jyrtý, dán sebý, tipti tasymaldaý jumystary úshin taptyrmaityn tehnika.
Budan basqa topyraq qunarlylyǵyn saqtap, ósimdikterdiń jaqsy ósýine qamtamasyz etý úshin tyńaitqysh shashatyn arnaiy jabdyqtar da sharýalarǵa asa qajet. Sol siiaqty zamanaýi, joǵary dáldikti dán sepkishter egis jumystarynyń tiimdiligin arttyryp, aýyl sharýashylyǵy salasynyń órisin keńeitetinin esten shyǵarmaýymyz kerek.
Qazirgi damyǵan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jumystardy atqaratyn túrli tehnikalar bar. Ádette aýyl sharýashylyǵy tehnikasy degende birinshi kezekte kóz aldymyzǵa kombain men traktor elesteitini belgili. Shyndyǵynda agroónerkásip salasynyń tabystylyǵyn arttyratyn tehnikalar óte kóp. Solardyń biri sý resýrstary tapshy óńirlerde sýdy únemdeitin tehnikalar.
Búginde zamanaýi sýarý júieleri sýdy únemdeýge múmkindik berse, jańbyrlatý men tamshylatyp sýaratyn jabdyqtar dándi daqyldardyń ónimdiligin arttyrýǵa múmkindik týǵyzyp otyrǵanyn bárimiz bilemiz. «Keń Dala» baǵdarlamasy aiasynda elimizdegi biraz sharýalar ózderiniń sharýashylyqtarynda sýdy únemdeitin tehnologiialardy engizip, qazir onyń rahatyn kórip otyr.
Úkimeti fermerlerdi osy tehnikalarmen qamtamasyz etý maqsatynda sýbsidiialar jáne lizingtik baǵdarlamalar arqyly qoldaý kórsetip, aýyl sharýashylyǵy sektoryndaǵy tehnikalyq bazany jańartýǵa baǵyttalǵan birneshe baǵdarlamany júzege asyryp keledi.
Osy baǵdarlamanyń arqasynda elimizdegi aýyl sharýashylyǵy infraqurylymy birshama jaqsara túskeni anyq. Aitalyq, aýyl sharýashylyǵy jerlerine joldar salý, sýarmaly jerlerdi damytý jáne qoima oryndaryn keńeitý arqyly ónimderdi tasymaldaý men saqtaý protsesi birshama damydy. Bul baǵytta atqarylǵan jumystar aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleriniń jumysyn jeńildetip, ýaqyt pen shyǵyndy únemdeýge múmkindik berdi.
«Keń Dala» baǵdarlamasynyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy salasynda jańa jumys oryndary paida bolyp, aýyl turǵyndarynyń turmysy jaqsarýyna aitarlyqtai septigin tigizgeni anyq.
«Keń Dala» baǵdarlamasyna elimiz boiynsha myńnan astam sharýa qojalyqtary qarjylandyryldy. Al biyldan bastap baǵdarlamanyń ekinshi kezeńi iske qosylyp, aýyl sharýashylyǵymen ainalysatyn 1,6 myńnan astam fermerge jeńildetilgen nesieler usynylǵan. Bul jalpy fermerlerdiń shamamen 5%-yn quraidy.
Atalmysh baǵdarlama fermerlerge jyldyq paiyzdyń mólsherlemesi 5% bolatyn jeńildetilgen nesie alý múmkindigin usyndy. Sonymen qatar, kepildikpen qamtamasyz etilmegen fermerlerge «Damý» kásipkerlikti qoldaý qory tarapynan qaryzdyń 85%-yna kepildik berilip, qosymsha qoldaý sharasy retinde sharýalardyń moinyndaǵy júktemesin birshama azaitty.
O basta «Keń Dala» baǵdarlamasy arqyly jyl saiyn 70-140 milliard teńge qarajat kóktemgi egis jáne kúzgi jiyn-terim jumystaryn júrgizýge bólinip kelgen bolatyn. Máselen, 2023 jyly baǵdarlamaǵa jalpy somasy 140 milliard teńge bólinse, al 2024 jyly bul kórsetkish 150,4 milliard teńgege jetti. Atalǵan qarjylar aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine jeńildetilgen nesie berý men qajetti infraqurylymdy damytý maqsatynda paidalanylandy. Taǵy da aita tússek, 2023 jyly osy baǵdarlamanyń aiasynda sharýalar 1,6 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn satyp alǵan. Tehnikalardyń kópshiligin traktorlar men kombaindar jáne egis jumystaryna qajetti jabdyqtar qurady. Al aýyl sharýashylyǵy tehnikalaryn satyp alýǵa baǵyttalǵan qarjynyń kólemi shamamen 67,4 mlrd teńgege jetti. Osylaisha «Keń Dala» baǵdarlamasynyń arqasynda sharýalardyń óndiristik áleýeti arttyp, jumysy aitarlyqtai jeńildegen.
