Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary
Shoqan Ýálihanovtai bolýdy armandadym
Naryq bizdi erte eseitti
– Jaqsylyq Muqashuly, elimizdegi saiasi elitanyń jańa býyny týraly sóz bolǵanda aýyzǵa iliger aldyńǵy lektiń ishinde ózińiz de barsyz. Mektepti Táýelsizdik tusynda bitirip, elmen birge ósken býynnyń ult, memleket týraly túsinigi de ózgeshe bolary anyq. Elimiz egemendik alǵany týraly alǵash estigen sátińiz jadyńyzda ma? Qurby-qurdastaryńyz, mektep oqýshylary qalai qabyldady? Qandai jaǵdai esińizde qaldy sol kezden?
– Birinshiden, osy ýaqytqa deiin ózimdi saiasi elitanyń jańa býynyna jatqyzyp kórmeppin. Ekinshiden, saiasatker nemese laýazymdy sheneýnik bolamyn dep eshqashan oilamappyn. Qarapaiym otbasynda týyp-óstim, qońyrtóbel tirshilik ettik, ózime senip tapsyrylǵan jumysty ynta-shyntammen istep kelemin. Al elimiz Táýelsizdik alǵan jyly tórtinshi synyptyń oqýshysy ekenmin. Oiyn balasynyń eldiń bolashaǵy, memleket týraly túsinigi qandai bolatyny túsinikti ǵoi. Áke-sheshemniń «táýbe, Táýelsizdik aldyq!» dep qýanǵany kóz aldymda qalypty. Taǵy bir nárse jadymda... Pioner bolmaityndyǵymyzdy, «Kún kósemdi» kóp aitpaitynymyzdy ishtei sezdik. Aiaq astynan nege bulai bolǵanyn biz túgil, biraz úlken kisiler de túsinbei júrdi bilem, «kommýnizm bolmaidy» degenge senbeitinderin estip qalatynbyz...
– Balalyq shaǵyńyz alǵashqy jekeshelendirý, naryqtyq júieniń enýi, bilim, meditsina, ýrbanizatsiia máselesi kún sanap ózgergen shaqqa tuspa-tus keldi. Áleýmettik qiyndyqtar qarapaiym halyqty qyspaǵyna alǵany da jasyryn emes. Bala Jaqsylyq úshin ótpeli kezeń nesimen qiyn, nesimen qyzyq boldy?
Biraq osy qiyndyqtardyń biz úshin paidasy da boldy. Erte eseidik. Sol kezdegi aýyrtpalyqtar arqyly biz ómirdi ózgeshe qyrynan tanydyq, qiyndyqtyń ne ekenin túsindik. Eńbekke erte aralastyq. Úshinshi synyptan bastap jazǵy úsh ai kanikýldarda jumys istedim. 3-synypta qyrmanda, 4, 5, 6-synyptarda qoi qyrqymda eńbek ettim. Oilap qarasam, biz elimizdiń Táýelsizdik alǵanyn alǵash kózimizben kórip, júregimizben túisingen, sol jyldardyń qiyndyǵyna da, qyzyqty shaqtaryna da kýáger bolǵan, egemendikpen birge eseigen urpaq ekenbiz. Balalyǵymyz baqytsyzdyqta ótti deýden aýlaqpyn. Ár dáýir óziniń bolmys-minezimen, qundylyq kózqarasymen erekshe ǵoi.
Alakóldiń óziniń tabiǵi erekshelikteri bar. Sonyń biri – relikti shaǵala. Bul qus dúnie júzinde eki-aq jerdi mekendeidi eken. Soltústik Dakotada men bizdiń Alakólde. Aýyldaǵy úlken kisiler Alakól týraly nebir ańyz-áńgimeler men hikaialardy baiandaityn. Keibirin aitqanda burynǵy batyrlardyń esimderimen bailanystyryp, ótken kúnniń qym-qýyt shaqtarymen astastyryp, arydan áńgime qozǵaityn. Sol kezderde ótken tarihymyzǵa qyzyǵatynbyz. Alakól sekildi basqada aidyn-shalqar teńizderdiń barlyǵyn estigen saiyn, kórgimiz keletin.
Alakóldiń jaǵasynda óstim
– Bala kezińizde qai pánderge qyzyqtyńyz? Qazaq ádebietinen kimderdi unatyp oqýshy edińiz?
– Men matematika, geografiia, ádebiet jáne tarih pánderin jaqsy kórdim. Matematikany jaqsy kórgenim, ózimniń synyp jetekshim sabaq berdi. Geografiia ózi de qyzyqty pán. Ózge elderdiń astanasy, ondaǵy halyqtyń sany, álemdegi eń úlken qalalar týraly aitý kez kelgen oqýshy úshin qyzyq edi ǵoi. Bul – bir. Ekinshiden, men Alakóldiń jaǵasynda óstim. Alakóldiń geografiiasy da tamasha, tarihy da bai jer ǵoi. Ar jaǵynda – áigili Jońǵar qaqpasy. Kúnde kóretiniń, keshetiniń, serýendeitiniń – sulý Alakól, kóztartar kól jaǵasy. Alakóldiń óziniń tabiǵi erekshelikteri bar. Sonyń biri – relikti shaǵala. Bul qus dúnie júzinde eki-aq jerdi mekendeidi eken. Soltústik Dakotada men bizdiń Alakólde. Aýyldaǵy úlken kisiler Alakól týraly nebir ańyz-áńgimeler men hikaialardy baiandaityn. Keibirin aitqanda burynǵy batyrlardyń esimderimen bailanystyryp, ótken kúnniń qym-qýyt shaqtarymen astastyryp, arydan áńgime qozǵaityn. Sol kezderde ótken tarihymyzǵa qyzyǵatynbyz. Alakól sekildi basqada aidyn-shalqar teńizderdiń barlyǵyn estigen saiyn, kórgimiz keletin. Qushtarlyq izdenistiń qainary ǵoi, tarih pen geografiiaǵa qyzyǵýshylyǵyma týǵan jerim áser etti desem de bolady.
Mektepte Qasym Amanjolovtyń óleńderin elden erek súiip oqydym. Sheshemniń aǵasy, búginde marqum bolyp ketti, Táńirbergen naǵashym arqaly aqynnyń óleńderin dombyramen aityp otyratyn. Sonyń da áseri bolýy kerek:
...Dúniege keler áli talai Qasym,
Olar da bul Qasymdy bir baiqasyn.
Órtke tigen daýyldai óleńimdi
Qasymnyń ózi emes dep kim aitasyń?! –
dep bala kúnnen aityp júretinbiz.
Sábit Dónentaevtyń óleńderin mektep qabyrǵasynan oqyp óstik, keibir óleńin álikúnge deiin jatqa bilem. Nege ekenin qaidam, búginde osy aqyn týraly kóp aitylmaidy...
– Ulttyq ádebietti oqyp ósken urpaqtyń sany azaiyp barady degenge kelisesiz be?
– Men bul pikirmen kelispeimin. Ulttyq ádebietti oqýshylar eshqashan azaimaidy. Al ádebiettegi aǵa býynnyń keiingi býynǵa kóńil tolmaýy – qalypty, tabiǵi másele. Aǵa urpaq qashanda joǵarydan, syn kózben qaraidy, óz zamany turǵysynan baǵa beredi. Jaqsy dúnieler jazylyp, jaryqqa shyǵyp jatyr. Tek ony oqý kerek, der kezinde baǵalai bilý kerek. Tól ádebieti myqty elderdiń rýhy biik, eńsesi tik ekenin kórip otyrmyz. Keide bir jazýshy arqyly sol eldiń tarihyn, tanymyn, taǵdyryn bilýge bolady. Álemde keibir ulttardyń atyn bilmeýimiz múmkin, biraq sol elden shyqqan ǵalym, filosof, saiasatker, aqyn-jazýshylaryn bilemiz. Bir elge ýákildik etetin tulǵalar qansha ma? Qazaqty Abai, Shoqan, Áýezov, Sátpaevtar arqyly tanityndardyń mol ekendigine senimdimin. Bul qatar ýaqytpen birge tolyǵa túseri daýsyz.
– Joǵaryda aitqanymdai, geografiia pánin bala kúnimnen jaqsy kórip oqydym. Besinshi synyp oqyp júrgende qazaqtyń eýropalyq úlgide bilim alǵan tuńǵysh ǵalymy, ataqty jihangez-geograf Shoqan Ýálihanovtyń «Jetisý ocherkteri», «Qashqariia ocherkteri», «Alty shahar» degen shyǵarmalaryn oqyp, «shirkin-ai, men de osyndai jihankez bolyp, jańalyq ashar ma edim» dep balalyq qiialǵa beriletinmin. Shoqandy kýmir tuttym desem de bolady. Onyń ústine Shoqan Jetisýda bolǵan, keiingi ómirin Tezek tóreniń aýylynda ótkerip, sol jerde kóz jumǵan, súiegi Altynemelde jatyr. «Jetisý ocherkterin» oqyp otyrsań, Alakóldiń alystaǵy kórinisin, Táneke batyrmen kezdeskenin, onyń minezdemesin jazady, munyń bári meniń aýylyma jaqyn sýretter men hikaialar – qysqasy, Shoqan sekildi jihangez-geograf, ǵalym bolǵym kelip, ózim qalap, qujattarymdy geografiia mamandyǵyna tapsyrdym.
Kóptegen telejúrgizýshilerimiz aqparatty jetkizý, problemany kóterý úshin emes, óziniń bet-álpetin kórsetý úshin jumys isteitin sekildi... Olardy kótergen taqyrybynyń ózektiligi emes, «telearnada men qalai kórinip turmyn?» degen saýal kóp mazalaityndai kórinedi. Aqparatty shynaiy jetkizýdi, kóterip otyrǵan máselesine tereńirek úńilýdi kóp oilamaityn siiaqty. Arzan sensatsiia, orynsyz oiyn-kúlki, oisyz talas-tartys ushpaqqa shyǵara qoimas. Jurtty shoý baǵdarlamalar emes, tanymdyq, saraptamalyq baǵdarlamalar ósiredi.
Reiting qýýǵa áýes bolyp ketti...
– Osyǵan deiin ár túrli salada jumys istedińiz. Aqparat salasynda da biraz ýaqyt qyzmet atqardyńyz. Qazaq basylymy – qazaq oiy. Qazaqtildi aqparat quraldarynan qandai taqyryptardy oqyǵandy unatasyz? Kemshiligi men artyqshylyǵy ne dep oilaisyz?
– Qazaq tildi aqparat quraldarynan elimizdiń búgingi jetistikteri jóninde, tek úlken qalalarda ǵana emes, aýdan-aýyldardaǵy atqarylyp jatqan ónegeli, igilikti ister týraly jazylǵan maqalalardy, alys-jaqyn shet elderdegi oqiǵalardy qaýzaǵan saiasi saraptamalardy oqyp turamyn.
Sonaý «Qazaq» gazeti men «Aiqap» jýrnalynan bastaý alǵan rýhani qýat, ultqa qyzmet etý jolyndaǵy jumys qazaq basylymdarynda áli kúnge deiin jalǵasyn taýyp kele jatyr. Ásirese el, jer degende, salt-dástúr degende, ulttyń mentaliteti men ereksheligi degende qazaq gazetterindei jerine jetkizip aitatyn basylymdar neken-saiaq. «Gazetti qazir eshkim oqymaidy, kerek aqparatty internetten alady» degen pikirler de aitylyp júr. Muny ýaqyt talaby dep qabyldaǵan durys shyǵar. Biraq bul gazettiń dáýreni ótti degendi bildirmese kerek. Baspasóz - tek aqparat taratýshy ǵana emes, saraptama, taldaý jasaityn sala. Ǵalamtorda – jaqsy da, jaman da, kerekti de, kereksiz de aqparat kóp. Ony iriktep, taldap, tarazylap oqityndar az... Al dástúrli basylymdar solardy ekshei otyryp, elge, ultqa, jastarǵa paidalysyn, dánektisin berýge umtylsa, elekten ótkizse, oqyrmanyn teerń oilaýǵa jetelese – baǵytynyń durystyǵy. Sondyqtan qaǵaz basylymdar áli de óziniń mańyzyn joimaidy, suranysyn joǵaltpaidy degen oidamyn.
Ókinishke qarai, qazir bizdiń keibir telearnalar reiting qýýǵa áýes bolyp ketti. Tanymal adamdardy kórsetetin shoý-baǵdarlamalar arqyly reitingterin kótergisi keledi, kóbikshe qampiǵan teleshoý arqyly kórermendi tartqysy keledi. Birinshiden, Qazaqstanda tanymal adamdar az. Biz milliard halqy bar Qytai emespiz. Tanymal adamdar az bolǵannan keiin, baǵdarlamalar da kópke barmaidy. Tanymal adamdar azaiǵan soń, qoldan tulǵa jasaý, jarnamasy kóptiń bárin aqyl-keńes aitýǵa umsyndyrý etek alady. Arǵy jaǵy túsinikti ǵoi. Sondyqtan bizdiń telearnalar álemdik úderisterden qalmai, ulttyq erekshelikti eskerý kerek dep esepteimin. Bul – bir. Ekinshiden, kóptegen telejúrgizýshilerimiz aqparatty jetkizý, problemany kóterý úshin emes, óziniń bet-álpetin kórsetý úshin jumys isteitin sekildi... Olardy kótergen taqyrybynyń ózektiligi emes, «telearnada men qalai kórinip turmyn?» degen saýal kóp mazalaityndai kórinedi. Aqparatty shynaiy jetkizýdi, kóterip otyrǵan máselesine tereńirek úńilýdi kóp oilamaityn siiaqty. Arzan sensatsiia, orynsyz oiyn-kúlki, oisyz talas-tartys ushpaqqa shyǵara qoimas. Jurtty shoý baǵdarlamalar emes, tanymdyq, saraptamalyq baǵdarlamalar ósiredi. Aýylda eńbek etip, mańdai terimen kásibin igergen, belgili bir salanyń mamany retinde otbasyna, aýylyna úlgi bolǵan qarapaiym eńbek adamdaryn kóbirek nasihattaý kerek. Jastar ǵalymdardy, bilimdilerdi, eńbekpen nátijege jetkenderdi úlgi tutsa, telearna, gazet-jýrnaldar sol baǵytta jumys istese, kem-ketigimiz bútindeler edi.
– Ultty súiý – urannyń isi emes. «Ultty súiý» uǵymyn biz qalai túsinip júrmiz? Qalai túsinýimiz kerek edi?
– Ultty súiý qyzyl sóz, jalań pafospen ólshenbeidi. Ultty súiý, eń áýeli, áke-shesheńdi qurmetteýden bastalsa kerek. Ata-anańnyń bergen tárbiesin, qanattyǵa qaqtyrmai, tumsyqtyǵa shoqyttyrmai ósirip-jetkizgen eńbegin aqtaý. Týǵan-týysqanyńa járdemińdi aiama, dostaryńa adal bol. Áriptesterińdi qadirle, múddelesterińe qurmetpen qara. Tapsyrylǵan jumysty múltiksiz atqar, eshkimge ziianyńdy tigizbe. Ultyńnyń tilin qurmette. Elińdi ardaqta, qadir-qasietine sóz keltirme. Men ultty súiý degendi osylai túsinemin.
– Ákimshilik jumysy – bitpeitin jumys. Synshy kóp, minshi de az emes. Barsha halyqtyń kóńilinen shyǵý taǵy qiyn. Qarapaiym halyq ákimdik jumysyn biýrokratizmniń oshaǵy deýge úiir. Halyqpen etene jumys isteýdiń ońtaily tásili bar ma?..
– Eń ońtaily tásil – el ishinde jii bolý, jii júzdesý. Aldyńa kelgen adamdy zaryqtyramai qabyldaý, qabyldap qana qoimai, muń-muqtajyna muqiiat nazar aýdarý. Tolǵandyrǵan máselelerin múmkindiginshe zań aiasynda sheship berý. Qyzmet bolǵannan keiin, eldiń aldyna shyqqannan keiin eki jaǵy da birdei bolady. Jaqsysyn jatsynbai qabyldadyń ba, syi-siiapat kórdiń be, jamanyna da tózip, qiyndyǵyn beliń qaiyspai kóterýge tiissiń. Osy joldy tańdadyń eken, synǵa da, ósekke de - bárine kónýge, tózýge tiissiń.
Shyǵys Qazaqstanda 2011 jyldan beri elimizde teńdesi joq «Meiirim» atty aktsiia qolǵa alynyp keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda atalǵan aktsiiamen óńirimizdegi 1800 bala qamtylyp, olardyń «Turǵyn úi-qurylys jinaq bankidegi» esep-shottaryna 212 million teńgeden astam qarjy aýdaryldy. Qolǵa alynǵan keshendi is-sharalardyń nátijesinde ainaldyrǵan úsh-tórt jylda 341 tárbielenýshi baspanamen qamtamasyz etildi. Salystyrmaly túrde aitar bolsaq, oǵan deiingi on jyldyń ishinde bar bolǵany 6-aq jetkinshekke páter berilgen eken. 2011 jyldan bastap oblysta qolǵa alynǵan osy jobanyń avtory - shyǵysqazaqstandyqtar.
Kún Shyǵystan shyǵady
– Shyǵys Qazaqstan oblysy - etnikalyq turǵydan da, saiasi-áleýmettik turǵydan da kúrdeli oblystardyń biri. Oblystyń ideologiialyq jumystarynyń basy-qasynda júrsiz. Til, din, mádeniet úshtaǵanynyń halyqty uiytýdaǵy roli bólek. Ólkede bul salada nendei igi bastamalar qolǵa alynyp jatyr?
– Bizdiń oblysta bir jarym millionǵa jýyq halyq bar, on toǵyz aýdan men qala bar. Aimaǵymyzda 105 ulttyń ókili meken etedi. Elimizdegi eń alǵashqy Dostyq úiiniń de bizdiń oblysta, Óskemen qalasynda Elbasynyń qatysýymen ashylǵanyn biletin bolarsyzdar. Reti kelgende aita keteiin, bizdiń oblys Dostyq úileriniń sany jaǵynan da respýblikada kósh bastap keledi. Máselen, aýdan ortalyqtaryndaǵy Dostyq úileri tek Shyǵys Qazaqstanda ǵana bar. Bizdiń tájiribemizge súiene otyryp Stepnogorsk, Ekibastuz jáne respýblikanyń basqa da qalalarynda Dostyq úileri ashylýda. Ózge aimaqtarda joq etnoaýyl da bizdiń Shyǵys Qazaqstanda, Óskemende oryn tepken. Etnoaýyl – Shyǵys Qazaqstanda tuńǵysh ret júzege asyrylǵan biregei joba. Etnoaýyldyń ashylý saltanatyna Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń ózi arnaiy qatysyp, jumysymen jaqynyraq tanysyp, atqarylǵan sharýalardy joǵary baǵalap, Shyǵystaǵy oń tájiribeni búkil elimizge taratý qajettigin aitqan bolatyn.
Elimizdegi tatýlyq pen bereke-birliktiń shynaiylyǵyna, myzǵymastyǵyna osydan birneshe jyl buryn Óskemende meshit salynyp jatqanda kózimniń jetkeni bar. Jasyratyny joq, úlken meshit qurylysyn bastaǵan kezde ár túrli sózder boldy. «Munyń ne keregi bar?» degen kisiler de aramyzdan tabyldy. Biraq sońynda búkil halyq birigip, meshittiń qurylysy tez aiaqtaldy. Ásirese, oblysymyzdaǵy etnomádeni ortalyqtar, basqa ulttyń, basqa dinniń ókilderi osy iste erekshe belsendilik tanytty. Bir úidiń balasyndai, bir qoldyń salasyndai bolyp meshittiń qurylysyna atsalysty. Bir kúni qarasam, «Biz aqsha aýdaramyz» dep bir top orys kempirleri meshittiń aldyna kelip tur. Odan keiin «qandai jumys bar? Biz de kómegimizdi tigizeiik» dep orys, ýkrain etnostarynyń qurylysshylary keldi. Biri «meshittiń aýlasyn tazalap bereiik» dedi, endi biri «senbi kúni senbilik uiymdastyraiyq» dedi. Halyqtyń ishki birliginiń beriktigine, ózge ulttardyń janashyrlyǵyna, qazaqqa degen qurmetine kýá boldym sol joly. Kók kúmbezi kúnmen shaǵylysqan eńseli meshittiń janynan ótken saiyn sol bir sátter esime túsedi.
Igi bastama degenge kelsek, Shyǵysta respýblikalyq, halyqaralyq deńgeidegi kóptegen bastamalardyń qolǵa alynǵanyn biletin bolarsyzdar. 2012 jyly bizdiń oblysymyzda «Altai – túrki áleminiń altyn besigi» atty úlken halyqaralyq forým ótti. Túbi bir túrki jurtynyń yntymaǵyn arttyrýdy, mádeni-rýhani bailanystar kókjiegin keńeitýdi murat etken bul forým biyl osymen úshinshi márte uiymdastyrylmaq. Túrki halyqtarynyń tamyry Altaidan taraitynyn álem ǵalymdary aityp ta, jazyp ta jatyr. Endeshe, tili halyqtardyń tór Altaida bas qosýynan utpasaq, utylmaitynymyz anyq.
Oblysymyzda halyqtyń áleýmettik jaǵynan az qorǵalǵan toptaryna erekshe kóńil bólinedi. Shyǵys Qazaqstanda 2011 jyldan beri elimizde teńdesi joq «Meiirim» atty aktsiia qolǵa alynyp keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda atalǵan aktsiiamen óńirimizdegi 1800 bala qamtylyp, olardyń «Turǵyn úi-qurylys jinaq bankidegi» esep-shottaryna 212 million teńgeden astam qarjy aýdaryldy. Qolǵa alynǵan keshendi is-sharalardyń nátijesinde ainaldyrǵan úsh-tórt jylda 341 tárbielenýshi baspanamen qamtamasyz etildi. Salystyrmaly túrde aitar bolsaq, oǵan deiingi on jyldyń ishinde bar bolǵany 6-aq jetkinshekke páter berilgen eken. 2011 jyldan bastap oblysta qolǵa alynǵan osy jobanyń avtory - shyǵysqazaqstandyqtar. «Meiirim» aktsiiasynyń basty maqsaty – jetim qalǵan, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa qoǵamnyń nazaryn aýdartý, olarǵa degen janashyrlyqty igi dástúrge ainaldyrý. Osy aktsiianyń aiasynda, máselen, jaqynda semeilik jetim boijetken baspanaly boldy. Onyń Semei qalasynda páterge qol jetkizýine jeke kásipker Anar Nazarova kómektesti. Osy Anar sekildi jany jomart jandardyń qatary kóbeie tússe degen tilegim bar.
Ardagerlerge de árdaiym airyqsha kóńil bólemiz. Biyl Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna orai oblysymyzdaǵy Uly Otan soǵysyna qatysqan ardagerlerdiń barlyǵy 500 myń teńgeden syiaqy aldy. Tyl ardagerlerine de laiyqty syi-qurmet kórsetildi.
Reti kelgende aita keteiin, jaqynda óńirimizde oblys ákimi Danial Kenjetaiuly Ahmetovtiń bastamasymen «Qamqor» áleýmettik kartasy jobasy qolǵa alynbaq. Halyqtyń áleýmettik turǵydan az qamtylǵan toptaryna arnalǵan bul áleýmettik kartany engizý úsh kezeńge josparlanyp otyr. Atalǵan kartanyń kómegimen az qamtylǵan otbasylardyń balalaryn jeńildikpen tamaqtandyrý, áleýmettik eseptegi azamattardy arzandatylǵan dári-dármekpen qamtamasyz etý, qoǵamdyq kólik qatynasyndaǵy jeńildikterdi birizdendirý sharalary diskonttyq júiede júzege asyrylmaq. Bul karta birinshi kezekte jasy jetpisten asqan zeinetkerlerge taratylatyn bolady. Júkti analar men az kólemdegi zeinetaqy iegerleri, az qamtylǵan otbasylar da osy karta arqyly áleýmettik kómek alady. Máselen, osy karta arqyly júkti analarǵa diagnostikaǵa tegin túsýge, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasydan shyqqan stýdentke qoǵamdyq kólikte jolaqysynyń jartysyn tóleý sekildi jeńildikter usynylmaq. Bul joba 2016 jyly tolyq iske qosylýy tiis.
Kún Shyǵystan shyǵady ǵoi. Halqymyz atar tańnan úlken úmit kútedi. Atar tańymyz ashyq bolsyn dep jatady. Eki imperiiamen shekaralas aimaqtyń damyǵany, gúldengeni elimiz úshin mártebe. Sol úshin aianbai eńbek etý – bizge mindet.
Jastar jasqanshaq emes
– Bilik júiesindegi saiasi elitanyń aldyńǵy býynynan kimderdi úlgi tutasyz?
- Bizdiń jastarǵa, barlyq memlekettik qyzmetkerlerge úlgi-ónege – ol bizdiń Elbasymyz, memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tulǵasy. Bizdiń Prezident nasihatqa muqtaj emes, biz Elbasynyń úlgisine muqtajbyz. Ómir jolynyń ózi – tunyp turǵan ónege. Qarapaiym, kóp balaly otbasynda dúniege keldi. Aýylda, qazaqy ortada ósti. Talapty bala sonaý Ýkrainanyń Dnepropetrovsk degen qalasyna baryp ýchilishege tústi. Bóten el, bóten jer. Odan keiin Temirtaýǵa keldi, jumysqa turdy. Bul jaqta da eshkim qushaq jaiyp qarsy alǵan joq. Soǵan qaramastan óziniń adal eńbegimen biikterdi baǵyndyryp, eliniń qurmetine bólendi. Elbasy bizge qandai qasietterimen ónege? Elbasy óziniń izdenimpazdyǵymen, talapkerligimen, eńbekqorlyǵymen, parasattylyǵymen, qazaqtyń ádebietin, mádenietin, tarihyn tereń bilýimen – ónege. Elbasynyń halyqaralyq kezdesýlerde aityp júretin utqyr usynystary, eldiń aldyna shyǵyp sóileýi, qazaq, orys tilderine júiriktigi, sheshendigi, dombyra tartyp, án aitqany, sportpen shuǵyldanǵany – biz úshin qai kezde de úlgi-ónege.
– Ultty ósiretin kókjiek – tanym álemi. Biz kim edik, kim boldyq, kim bolamyz degen máńgilik suraqtar ár dáýirde mańyzdylyǵyn joiǵan emes. Jas býynnyń kóshbastarlarynyń biri retinde búgingi jastardy osy suraqtar qanshalyqty tolǵandyrady? Túrli is-sharanyń basy-qasynda júrgende jastardyń boiynan qandai jańa qasietterdi, minezderdi baiqaisyz?
– Qazir jastar jasqanshaq emes. Óitkeni Táýelsiz elde dúniege keldi, Táýelsiz elde bilim aldy. Shetterinen alǵyr, ótkir, izdenimpaz. Bilim alýǵa qushtar. Shet elge shyǵamyn dese, el tanimyn, jer tanimyn dese, barlyq múmkindik bar. Qai elde, qai tilde bilim alamyn dese de, jol ashyq. Talantty jastar óte kóp.
Bir qynjylatynym – keibir jastardyń samarqaýlyǵy, enjarlyǵy. Óitkeni olar qiyndyq kórgen joq. Toqshylyqta, barshylyqta otyr. Olar tehnikanyń damyǵan ýaqytynda ómir súrip jatyr. Kitap, aqparat kózderi jetedi, jańa mektepterde bilim alady, tamasha sport sarailarynda jattyǵady. Óz eliniń tarihyn, dúnietanymyn, bolashaǵyn, qazirgisin taný úshin barlyq jaǵdailar jasalǵan. Meniń bir baiqaitynym, olar eldegi osy tynyshtyq pen turaqtylyqtyń, bereke-birliktiń qadirin oidaǵydai túsine bermeitin sekildi, tereńine boilai bermeitin tárizdi. Olarǵa bári osylai bolýy kerek siiaqty. Olai bolmaýy da múmkin edi ǵoi. Bizden halqy kóp, jeri áldeqaida qunarly, ekonomikasy, ǵylymy men tehnikasy damyǵan Ýkrainanyń ne bolǵanyn kórip otyrmyz ǵoi...
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
- Sizge de rahmet!
Áńgimelesken T. TAŃJARYQ
