Freedom Inside '26

YES WE CAN

YES WE CAN
0
Bilesizder me, osydan 10 jyl buryn, 9/11 oqiǵasynan keiin (11 qyrkúiek, terakt, AQSh) álemde, tipti Amerikanyń ózi ishinde  aty «Ýsama Ben Laden» degen atpen úilesińkireitin adam Aq Úige basshylyq etedi dep eshkim oilaǵan joq. Bul anyq.


Onyń shyqqan tegi, túp-tamyry bólek áńgime. Barak Hýsein Obama uzaq ýaqyt boiy ózin-ózi tanýmen boldy, túp-tamyryn izdedi. Úlken saiasatqa bet burǵanda onyń tegine tiiskender Barakty aiaǵynan shalýǵa, kerek deseńiz namysyna tiiýge tyrysty.

Óz toby, óz ortasy (oryssha aitqanda «svoi») ony jetkilikti dárejedegi afro-amerikandyq dep eseptegen joq.

Nege deisiz ǵoi? Sebebi, onyń ákesi aty máshhúr Keniialyq otbasydan shyqqan bolatyn, saiyp kelgende olar quldardyń urpaǵy emes edi...Onyń anasy ádepki aq násildi amerikandyq áiel.

[caption id="attachment_10918" align="alignleft" width="243"]
Барак анасы Энн Данэммен бірге.
Барак анасы Энн Данэммен бірге.
Barak anasy Enn Danemmen birge.[/caption]

Ol naǵashylarynyń qolynda tárbielendi. Olarda, Amerikada mundai túsinik qalyptaspaǵandyqtan ol anasynyń áke-sheshesiniń úiinde ósti, erjetti dep aitqanymyz durys. Biraq, bala kezinen onyń bir nársege kózi jetken: anasy aq násildi bolsa da, ózi ósken ortada, dostarynyń arasynda ony qarapaiym qara násildi bala sanaityn. Iaǵni, ádepki afrikalyq bozbaladan onyń esh aiyrmashylyǵy joq-tyn.

Qara bala...Kele kele ol ózin dál osy qara násildiń urpaǵy retinde tanityn boldy.

Kolýmbiia ýniversitetin bitirgennen keiin Obama Chikagodaǵy qoǵamdyq jumysqa aralasady. Qyzmeti – uiymdastyrýshy. Jalaqysy jylyna 10 myń dollar. Bul tipti sol kezde óte tómen tabys sanalatyn.




 

Ol tegin qalai tanydy?

Qaladaǵy turmysy tómen, jaǵdaiy nashar, áleýmettik-ekonomikalyq qoldaýdan syrt qalǵan afro-amerikandyq aýdandardyń aýyr jaǵdaiyna biliktiń, qoǵamnyń nazaryn buryp, bul tarapta tabysqa jetken, bylaisha aitqanda tanymaldylyqqa ie bolǵan Barak bir nárseni túsindi.

 «Meniń tańdaǵan jolym – halyqqa qyzmet etý, bul ómirde ainalysqym keletin jalǵyz is – osy» dep oilaidy, oi túidi ol.

Keiin Obama Garvardtaǵy ataqty Quqyq mektebine túsedi. Bul onyń missiiasyndaǵy alǵashqy baspaldaǵy bolatyn. Bul jerde de ol belsendi boldy.

28 jasynda  qara násildilerdiń arasynda alǵash ret «Harvard Law Review» jýrnalynyń Prezidenti atandy. Ol da ońai emes, bile bilseńiz. Sebebi, qazirgi kúni  (árine, buryn da solai bolǵan) bul basylym álemdegi asa yqpaldy jáne eń tanymal zań jýrnaly.

Garvardty aiaqtaǵannan keiin Obama Chikagodaǵy qoǵamdyq jumysqa qaita oraldy. Onyń tereń harizmasy men eshkim deńgeilese almaityn oratorlyq qabileti qashan qalyptasqany belgisiz. Biraq, osy qabiletiniń arqasynda keiin ol Illinois shtatynyń Senatyna ótti.




Mynadai qyzyq bolǵan...

 
President Barack Obama talks with Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu during a phone call from the Oval Office, Monday, June 8, 2009. Official White House Photo by Pete Souza.This official White House photograph is being made available for publication by news organizations and/or for personal use printing by the subject(s) of the photograph. The photograph may not be manipulated in any way or used in materials, advertisements, products, or promotions that in any way suggest approval or endorsement of the President, the First Family, or the White House.
President Barack Obama talks with Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu during a phone call from the Oval Office, Monday, June 8, 2009. Official White House Photo by Pete Souza.This official White House photograph is being made available for publication by news organizations and/or for personal use printing by the subject(s) of the photograph. The photograph may not be manipulated in any way or used in materials, advertisements, products, or promotions that in any way suggest approval or endorsement of the President, the First Family, or the White House.
Onyń alǵashqy Prezidenttik kampaniiasy kezinde respýblikashylardyń atynan baq synaǵan Sara Peilin: «qoǵamdyq jumystan basqa eshqandai jumysqa aralaspaǵan, naǵyz jumystyń dámin tatpaǵan adam álemdegi eń yqpaldy oryntaqqa qalai talaspaq? Osyny aityńyzdarshy?» dep kópshilikten surapty.


«Eń yqpaldy oryntaq» degeni túsinikti. Amerika Qurama Shtattary basshysynyń kreslosyna qalai otyrmaq degeni ǵoi.

Soǵan qaramai 2008 jylǵy Prezidenttik sailaýda Obama ozdy. Jeńdi. Jáne Amerika Qurama Shtattarynyń tarihyndaǵy alǵashqy afro-amerikandyq Prezident atandy. Bul tusta álemdi «Obama fenomeni» sharlap ketti. Ár tustan, ár taraptan onyń jeńis lozýngy: «Yes We Can – Iá, bizdiń qolymyzdan keledi» estilip jatty.




Búgin..

[caption id="attachment_10920" align="alignright" width="341"]
1035x1454-20141007_obama2_x548
1035x1454-20141007_obama2_x548
Respýblikashylar bylai oilaidy: «Ol geosaiasatta óte jumsaq pozitsiiany ustandy. Ásirese, Reseige kelgende...».[/caption]

Al búgin onyń prezidenttik merziminiń ekinshi kezeńi aiaqtalýǵa jaqyn. Sál shydaiyq, shamalydan keiin bolashaq urpaq Obamanyń óz artyna qandai mura qaldyryp ketkenin baǵalaityn bolady.

Obama. Ol da adam. Ony da synaýshylar tabylady.

Synshylar: «onyń tusynda, daǵdarystan keiin «josparlanǵan» ekonomikalyq «bým» tejelip qaldy, álem haosqa tústi» deidi.

Respýblikashylar bylai oilaidy: «Ol geosaiasatta óte jumsaq pozitsiiany ustandy. Ásirese, Reseige kelgende...».

Olardyń (respýblikashylardyń) oiynsha AQSh áskeri Irak territoriiasyn tym erte tastap ketti, ásker sál aialdaǵanda ILIM-di besiginde tunshyqtyratyn edi. 

Iá, olar osyndai pikirde. Jáne óz oilaryn ózgertkisi joq. Amerika – demokratiianyń Otany bolǵandyqtan, bul jaqta jan-jaqty kózqarasqa oryn bar.

 Sońǵy ailarda Obama taǵy da qarsha boraǵan synnyń astynda qaldy. Buǵan sebep: Iranmen aradaǵy iadrolyq kelisimshart. Izrail Premer-ministri Netaniahýdyń sózin sóilep, soiylyn soǵyp otyrǵan respýblikashylar «Izraildi jer betinen joiyp jiberýge ýáde bergen» Iranǵa senýge bolmaidy degen kózqarasta.

Óz kezeginde Obama bulai oilamaidy. Onyń pikirinshe, Kelisimshart kerisinshe Irannyń iadrolyq baǵdarlamasymen ashyq tanysýǵa jol ashyp, qaýipsizdikti qamtamasyz etedi.




 Endi ishki saiasatqa kelsek...

Taǵy sol respýblikashylardyń aitýynsha, Obamanyń ishki saiasattaǵy eń úlken qateligi – densaýlyq saqtaý salasyn reformalaý áreketi boldy. Osynyń nátijesinde muqtajdarǵa tegin qyzmet kórsetetin tizim sany ósti.  Biletin bolarsyzdar, Amerika ekonomikasy álemdegi eń erkin ekonomika bolǵandyqtan, mundaǵy densaýlyq saqtaý salasy da tolyqtai jekeshelengen. Al memlekettik degen aty bar gospitalderdiń sany búkil el kóleminde sanaýly ǵana. Sol sebepti de turmys jaǵdaiy tómen azamattardyń dárigerge qaranýǵa qaltasy kótere bermeidi. Olar dárigerdiń aldyna barmaidy. Obamanyń reformasy dál osyndai qaýymǵa baǵyttalǵan bolatyn.

 Bul neniń esebinen júzege asty deisiz ǵoi? Eń aldymen eldegi orta jáne joǵary tabysy bar qaýymǵa arnalǵan meditsinalyq saqtandyrý baǵasy ósti.   Obamanyń opponentteri bul sátti tiimdi paidalanyp, buǵan qarsy shyqty.

Jalpy aitqanda, óziniń AQSh Prezidenti bolǵan kezeńinde Obama birde-bir ret bei-bereket júris jasaǵan joq. Joq, shynymen de solai...

Aitalyq, ol nege ýáde berdi? Alǵashqy elektoraldy kampaniiasynda «Irak pen Aýǵanstandaǵy soǵysty aiaqtaimyn» dedi Obama. Aiaqtady.

«Ekonomikalyq ósimdi qamtamasyz etemin» dedi. Obamanyń tusynda Amerikadaǵy jumyssyzdyq deńgeii 5,6 paiyzǵa tómendedi.

Geosaiasat




 

Obama Britain Northern Ireland G-8 Summit
Obama Britain Northern Ireland G-8 Summit


Bul dúnie belgili bir dárejede AQSh-tyń qas-qabaǵyna táýeldi bolǵanmen, bir júristen keiingi kelesi áreketin ańdaý múmkin emes.

Osydan 5 jyl buryn ILIM paida bolady dep eshkim oilaǵan joq. Solai ǵoi? Sonymen birge, ILIM-nyń paida bolýy Obamanyń geosaiasattaǵy selqostyǵy emes, Baraktan buryn Irakka basyp kirgen Aq Úi ákimshiliginiń qateligi (Býshtyń tusy).

Osydan 5 jyl buryn  eshkimde Ýkrainada soǵys bolady, Resei Qyrymdy basyp alady jáne ekinshi qyrqi-qabaq soǵys qaita ornaidy dep oilaǵan da, boljaǵan da joq.

Obama alǵash Aq Úige kelgende eń aldymen AQSh pen Reseidiń arasyndaǵy qarym-qatynasty qaita qaraýǵa, eki eldi jaqyndastyrýǵa tyrysqan. Ol kezde Resei Prezidenti – Medvedov bolatyn. Ol «oiynshyq figýra» bolsa da Batyspen aradaǵy bailanysty jaqsartýǵa «ket ári» emes edi. Alaida Qyrymdaǵy jaǵdai jáne Ýkrainanyń shyǵysyndaǵy oqiǵalardan keiin eki eldiń arasyndaǵy bailanystarǵa birjolata núkte qoiyldy. Jáne jaqyn arada jaǵdai ózgeredi dep aitýǵa esh negiz joq.

Bitimger




Tutastai alǵanda, ázirgi Aq Úi ákimshiliginiń syrtqy saiasaty halyqaralyq daǵdarystardy, qaqtyǵystardy beibit túrde sheshýge baǵyttalǵan.

«Obama ózinen keiin ne qaldyrady?» dep oilanatyndarǵa aitarymyz: Ol AQSh-tyń tarihyndaǵy eń bitimger Prezident. Áitpese, memleketti hatshy Kerri Máskeýge barmas edi. 

AQSh sońǵy 70 jylda birinshi ret Kýbamen aradaǵy bailanysty jaqsartýǵa ynta tanytyp otyr. Iran iadrolyq baǵdarlamasy da Obamanyń bitimger ekeniniń dáleli. Al bul baǵdarlamanyń nátijesi qandai bolaryn biz osy aida biletin bolamyz.

390700_10151010776500514_663181587_n
390700_10151010776500514_663181587_n
Adilia TÚGEL,  sarapshy


AQSh, Hiýston, Tehas shtaty


(arnaiy «Qala men Dala» gazeti úshin)