Osydan 4 jyl buryn «Qala men Dalaǵa» Jannamen saýaldasýdyń sáti túsken. Ol kezde Nemtsova Reseidiń «RBK» arnasynda jumys isteitin.
Janna ákesiniń ólimine nelikten Pýtinniń saiasi jaýapty ekenin aityp, sol tustaǵy Reseidiń saiasi hám ekonomikalyq jaǵdaiyna baǵa bergen edi. Suhbattyń qaita jariialaýdyń oraiy kelgen sekildi.
– Jýrnalistermen tildeskende siz Boris Nemtsovtyń ólimine Resei biligi jáne birinshi kezekte prezident Pýtin saiasi jaýapty ekenin aitypsyz. Munymen ne degińiz keldi?
– Reseilik oppozitsiiasynyń kórnekti ókili, Pýtinniń synshysy atanǵan adamdy atyp ketti. Bul birinshiden. Ekinshiden, tergeý amaldary aýyr júrip jatyr. Óz basym bul tergeýdiń ádil júrgizetinine kúmánim kóp. Onyń ádil júrýi úshin saiasi erik-jiger kerek, bul joq.
Pýtindi saiasi jaýapty deýime taǵy bir sebep: ákemdi óltirgennen keiin (Boris Nemtsov, avt.) memlekettik arnanyń birinen oǵan til tigizetin baǵdarlama kórsetildi. Nege? Sebebi, onyń atyn ulyqtaǵan – Eske alý marshyna 50 myń adam jinaldy, keibireýler, jinalǵandardyń sany 100 myńǵa jetti deidi.
Ony atyp ketken jerge estelik taqtasyn qoiýǵa, eske alý kontsertin ótkizýge ruqsat bergen joq. Amalsyz, «Dojd» telearnasynda eske alý sharasyn uiymdastyrdyq. Bul arnaǵa aitar alǵysym zor...
– Odan jaýap alý týraly tiisti ótinish jazdyq, biraq ony qabyldamai tastady. Menińshe, odan jaýap alǵan durys edi. Qadyrov ta buǵan keliskendei niet tanytqan.
– Keibireýler Kremldiń Qadyrovqa kóńili tolmai júrgenin aitady. Biraq, Sheshenstan prezidentine tiip ketse, munda taǵy soǵys bastalýy múmkin ǵoi?
– Bálkim... Biliktiń óz ishindegi bailanystarǵa, qarym-qatynastarǵa baǵa bere almaimyn. Biliktegi elitanyń pikiri toqailasa bermeidi, biraq bul prezidenttiń biligine qaýip tónip tur degen sóz emes. Dese de, siz aitqan oi negizsiz emes. Qadyrov myrza filmge tústi. Filmdi kórmegender, máseleniń mán-jaiyn kinony kórgennen keiin túsine jatar...(25 mamyrda Qadyrov «Kto ne ponial, tot poimet» atty atys-shabys filmge túskenin aitty. Ol basty róldi somdaidy).
Men burynnan beri diktatýraǵa qarsymyn. Bálkim, qanyma sińgen ustanym shyǵar. Maǵan bostandyǵy joq el unamaidy, mundai elde erkin ómir súre almaimyn. Mundai elde adam retinde ósip-damýdyń múmkindigi joq. Bostandyǵy joq elde bir ǵana «múmkindik» bar. Ol – intellektýaldyq degradatsiiaǵa ushyraý.
— Men burynnan beri diktatýraǵa qarsymyn. Bálkim, qanyma sińgen ustanym shyǵar. Maǵan bostandyǵy joq el unamaidy, mundai elde erkin ómir súre almaimyn. Mundai elde adam retinde ósip-damýdyń múmkindigi joq. Bostandyǵy joq elde bir ǵana «múmkindik» bar. Ol – intellektýaldyq degradatsiiaǵa ushyraý.
Óz basym, eshqashanda Pýtinge daýys bergen emespin. Ar-uiatym jibermedi. Men áýel bastan-aq Ýkrainadaǵy soǵysqa qarsy boldym, Reseidiń Qyrymdy basyp alǵanyn aiyptadym.
«Intellektýaldyq degradatsiia», «jaisyz ómir», «ósip-damý múmkindigi joq» dei tura Reseide turyp jatyrsyz. Elden ketip qalýǵa ne kedergi? Mahabbat? Kásip?
– Men nege óz elimnen ketýim kerek? Men Resei azamatymyn, Reseidi súiemin. Resei degenimiz – tek Pýtinnen turmaidy.
— RBK arnasynda ekonomikalyq baǵdarlamalardy júrgizesiz. Qalai oilaisyz, qazirgi diktatýra jaǵdaiynda Resei ekonomikasy erkin damýy múmkin be?
— Joq, árine. Reseidiń tutas ekonomikasy memlekettik. Iá, diktatýra jaǵdaiynda keremet damyǵan mysaldar bar. Sonyń biri – Singapýr.
Biraq, mundai jaǵdaida kóp nárse diktatorǵa, onyń tanym-túsinigi, oi-kózqarasyna bailanysty. Bul da lotoreia siiaqty. Diktatormen jolyń bolýy da, bolmaýy da múmkin. Sol sebepti demokratiialyq institýttar kerek, sol sebepti de álemdik ekonomikalyq liderler – demokratiialyq elder.
Qazirgi saiasi jaǵdaida Reseidiń ekonomikalyq jaǵdaiyna baǵa berý qiyn. Anyǵy, jaǵdai aýyrlai túspese, jaqsarmaidy.
– Reseidegi arnalardyń derligi memlekettiń ýysynda. RBK she, bul arna qanshalyqty táýelsiz?
— Ekonomikalyq máseleni kóterýge kelgende belgili bir dárejede erkindik bar. Ekonomikalyq saýal qoiǵanda maǵan erkindik bergen. RBK meni saiasi kommentator retinde kórgisi kelmeidi. Biraq, olar meniń aýzymdy býyp qoidy degen sóz emes. Ákem úshin árdaiym shyndyqty aitýǵa ázirmin.
