وسىدان 4 جىل بۇرىن «قالا مەن دالاعا» جاننامەن ساۋالداسۋدىڭ سەتٸ تٷسكەن. ول كەزدە نەمتسوۆا رەسەيدٸڭ «ربك» ارناسىندا جۇمىس ٸستەيتٸن.
جاننا ەكەسٸنٸڭ ٶلٸمٸنە نەلٸكتەن پۋتيننٸڭ ساياسي جاۋاپتى ەكەنٸن ايتىپ, سول تۇستاعى رەسەيدٸڭ ساياسي ھەم ەكونوميكالىق جاعدايىنا باعا بەرگەن ەدٸ. سۇحباتتىڭ قايتا جارييالاۋدىڭ ورايى كەلگەن سەكٸلدٸ.
– جۋرناليستەرمەن تٸلدەسكەندە سٸز بوريس نەمتسوۆتىڭ ٶلٸمٸنە رەسەي بيلٸگٸ جەنە بٸرٸنشٸ كەزەكتە پرەزيدەنت پۋتين ساياسي جاۋاپتى ەكەنٸن ايتىپسىز. مۇنىمەن نە دەگٸڭٸز كەلدٸ?
– رەسەيلٸك وپپوزيتسيياسىنىڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, پۋتيننٸڭ سىنشىسى اتانعان ادامدى اتىپ كەتتٸ. بۇل بٸرٸنشٸدەن. ەكٸنشٸدەن, تەرگەۋ امالدارى اۋىر جٷرٸپ جاتىر. ٶز باسىم بۇل تەرگەۋدٸڭ ەدٸل جٷرگٸزەتٸنٸنە كٷمەنٸم كٶپ. ونىڭ ەدٸل جٷرۋٸ ٷشٸن ساياسي ەرٸك-جٸگەر كەرەك, بۇل جوق.
پۋتيندٸ ساياسي جاۋاپتى دەۋٸمە تاعى بٸر سەبەپ: ەكەمدٸ ٶلتٸرگەننەن كەيٸن (بوريس نەمتسوۆ, اۆت.) مەملەكەتتٸك ارنانىڭ بٸرٸنەن وعان تٸل تيگٸزەتٸن باعدارلاما كٶرسەتٸلدٸ. نەگە? سەبەبٸ, ونىڭ اتىن ۇلىقتاعان – ەسكە الۋ مارشىنا 50 مىڭ ادام جينالدى, كەيبٸرەۋلەر, جينالعانداردىڭ سانى 100 مىڭعا جەتتٸ دەيدٸ.
ونى اتىپ كەتكەن جەرگە ەستەلٸك تاقتاسىن قويۋعا, ەسكە الۋ كونتسەرتٸن ٶتكٸزۋگە رۇقسات بەرگەن جوق. امالسىز, «دوجد» تەلەارناسىندا ەسكە الۋ شاراسىن ۇيىمداستىردىق. بۇل ارناعا ايتار العىسىم زور...
– ودان جاۋاپ الۋ تۋرالى تيٸستٸ ٶتٸنٸش جازدىق, بٸراق ونى قابىلداماي تاستادى. مەنٸڭشە, ودان جاۋاپ العان دۇرىس ەدٸ. قادىروۆ تا بۇعان كەلٸسكەندەي نيەت تانىتقان.
– كەيبٸرەۋلەر كرەملدٸڭ قادىروۆقا كٶڭٸلٸ تولماي جٷرگەنٸن ايتادى. بٸراق, شەشەنستان پرەزيدەنتٸنە تيٸپ كەتسە, مۇندا تاعى سوعىس باستالۋى مٷمكٸن عوي?
– بەلكٸم... بيلٸكتٸڭ ٶز ٸشٸندەگٸ بايلانىستارعا, قارىم-قاتىناستارعا باعا بەرە المايمىن. بيلٸكتەگٸ ەليتانىڭ پٸكٸرٸ توقايلاسا بەرمەيدٸ, بٸراق بۇل پرەزيدەنتتٸڭ بيلٸگٸنە قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر دەگەن سٶز ەمەس. دەسە دە, سٸز ايتقان وي نەگٸزسٸز ەمەس. قادىروۆ مىرزا فيلمگە تٷستٸ. فيلمدٸ كٶرمەگەندەر, مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن كينونى كٶرگەننەن كەيٸن تٷسٸنە جاتار...(25 مامىردا قادىروۆ «كتو نە پونيال, توت پويمەت» اتتى اتىس-شابىس فيلمگە تٷسكەنٸن ايتتى. ول باستى رٶلدٸ سومدايدى).
مەن بۇرىننان بەرٸ ديكتاتۋراعا قارسىمىن. بەلكٸم, قانىما سٸڭگەن ۇستانىم شىعار. ماعان بوستاندىعى جوق ەل ۇنامايدى, مۇنداي ەلدە ەركٸن ٶمٸر سٷرە المايمىن. مۇنداي ەلدە ادام رەتٸندە ٶسٸپ-دامۋدىڭ مٷمكٸندٸگٸ جوق. بوستاندىعى جوق ەلدە بٸر عانا «مٷمكٸندٸك» بار. ول – ينتەللەكتۋالدىق دەگراداتسيياعا ۇشىراۋ.
— مەن بۇرىننان بەرٸ ديكتاتۋراعا قارسىمىن. بەلكٸم, قانىما سٸڭگەن ۇستانىم شىعار. ماعان بوستاندىعى جوق ەل ۇنامايدى, مۇنداي ەلدە ەركٸن ٶمٸر سٷرە المايمىن. مۇنداي ەلدە ادام رەتٸندە ٶسٸپ-دامۋدىڭ مٷمكٸندٸگٸ جوق. بوستاندىعى جوق ەلدە بٸر عانا «مٷمكٸندٸك» بار. ول – ينتەللەكتۋالدىق دەگراداتسيياعا ۇشىراۋ.
ٶز باسىم, ەشقاشاندا پۋتينگە داۋىس بەرگەن ەمەسپٸن. ار-ۇياتىم جٸبەرمەدٸ. مەن ەۋەل باستان-اق ۋكرايناداعى سوعىسقا قارسى بولدىم, رەسەيدٸڭ قىرىمدى باسىپ العانىن ايىپتادىم.
«ينتەللەكتۋالدىق دەگراداتسييا», «جايسىز ٶمٸر», «ٶسٸپ-دامۋ مٷمكٸندٸگٸ جوق» دەي تۇرا رەسەيدە تۇرىپ جاتىرسىز. ەلدەن كەتٸپ قالۋعا نە كەدەرگٸ? ماحاببات? كەسٸپ?
– مەن نەگە ٶز ەلٸمنەن كەتۋٸم كەرەك? مەن رەسەي ازاماتىمىن, رەسەيدٸ سٷيەمٸن. رەسەي دەگەنٸمٸز – تەك پۋتيننەن تۇرمايدى.
— ربك ارناسىندا ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى جٷرگٸزەسٸز. قالاي ويلايسىز, قازٸرگٸ ديكتاتۋرا جاعدايىندا رەسەي ەكونوميكاسى ەركٸن دامۋى مٷمكٸن بە?
— جوق, ەرينە. رەسەيدٸڭ تۇتاس ەكونوميكاسى مەملەكەتتٸك. يە, ديكتاتۋرا جاعدايىندا كەرەمەت دامىعان مىسالدار بار. سونىڭ بٸرٸ – سينگاپۋر.
بٸراق, مۇنداي جاعدايدا كٶپ نەرسە ديكتاتورعا, ونىڭ تانىم-تٷسٸنٸگٸ, وي-كٶزقاراسىنا بايلانىستى. بۇل دا لوتورەيا سيياقتى. ديكتاتورمەن جولىڭ بولۋى دا, بولماۋى دا مٷمكٸن. سول سەبەپتٸ دەموكراتييالىق ينستيتۋتتار كەرەك, سول سەبەپتٸ دە ەلەمدٸك ەكونوميكالىق ليدەرلەر – دەموكراتييالىق ەلدەر.
قازٸرگٸ ساياسي جاعدايدا رەسەيدٸڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا باعا بەرۋ قيىن. انىعى, جاعداي اۋىرلاي تٷسپەسە, جاقسارمايدى.
– رەسەيدەگٸ ارنالاردىڭ دەرلٸگٸ مەملەكەتتٸڭ ۋىسىندا. ربك شە, بۇل ارنا قانشالىقتى تەۋەلسٸز?
— ەكونوميكالىق مەسەلەنٸ كٶتەرۋگە كەلگەندە بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ەركٸندٸك بار. ەكونوميكالىق ساۋال قويعاندا ماعان ەركٸندٸك بەرگەن. ربك مەنٸ ساياسي كوممەنتاتور رەتٸندە كٶرگٸسٸ كەلمەيدٸ. بٸراق, ولار مەنٸڭ اۋزىمدى بۋىپ قويدى دەگەن سٶز ەمەس. ەكەم ٷشٸن ەردايىم شىندىقتى ايتۋعا ەزٸرمٸن.
