Bul jaǵdai óz kezeginde Freedom Finance Global júrgizgen keshendi zertteýdiń negizgi nysanyna ainaldy. Qazaqstannyń ishki jáne syrtqy týrizm salasy, sondai-aq týristik qyzmetti baǵalaý maqsatynda arnaiy saýalnama júrgizildi. Oǵan qatysqan belsendi paidalanýshylar bergen jaýapqa súiene otyryp, mynadai naqty tujyrym jasaýǵa bolady.
Aldymen, ishki týrizm salystyrmaly túrde alǵanda ázirge suranysqa ie emes. Oǵan Qazaqstan naryǵynda básekelestiktiń bolmaýy sebep. Saldarynan týristik ortalyqtarǵa jetý – qiiamet-qaiym.
Sarapshylardyń pikirinshe, týrizm naryǵyndaǵy negizgi oiynshylar – naryqtaǵy usynystardyń basym bóligin qalyptastyratyn orta jáne shaǵyn biznes ókilderi.
«Olar týrizm problemalaryn sheshýge úles qosýy tiis. Sebebi elimizdiń týristik áleýeti joǵary. Salany damytý shemalaryn pysyqtaýǵa jáne olardy iske asyrýǵa múmkindik beredi»,–dep atap ótti Freedom Finance Global sarapshysy Ańsar Abýev.
Sondai-aq, zertteý aiasynda Qazaqstan Respýblikasynyń jasy 18-den asqan negizinen qalalyq jerdiń (87%) 716 turǵynyna onlain saýalnama júrgizildi. Oǵan qatysqandardyń jartysyna jýyǵy (46,1%) 1–2 kúnge qysqa merzimdi demalys sheńberinde óziniń turatyn aimaǵy nemese jaqyn mańdaǵy óńirlerge barýdy jón sanaityndaryn aitqan. Bul rette ishki týristerdiń úshten biri (30,4%) Qazaqstan aýmaǵynda úsh kún kóleminde demalý maqsatynda saparǵa shyǵady.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń tórtten bir bóligi (23,5%) jarty jylda bir ret saparǵa shyǵady eken. Shamamen árbir altynshy respondent Qazaqstan aýmaǵyna eki-úsh aida bir ret (17,5%) saiahat jasaidy, taǵy 13,7%-y aiyna bir ret saiahat jasaidy.
Tabysy eń joǵary top, eń belsendi ishki týrister qatarynda (10% aptasyna bir ret demalys kúnderi, 5% – aptasyna bir ret, 30% – shamamen aiyna bir ret saiahattaidy). Bul - qazaqstandyqtardyń ishki týrizmdi damytý úshin qarjy bóle almaitynyn ańǵartatyn kórsetkish. Saýalnamaǵa qatysqandardyń tórtten úshi (73,7%) bir adamǵa shaqqanda 300 myń teńgege deiingi somany Qazaqstan aýmaǵyna barý úshin jetkilikti biýdjet dep esepteidi, onyń 40,1%-y 100 myń teńgege deiingi somany bir adamǵa sapar shegýge jetkilikti dep sanaidy.
Kóbinese el aýmaǵynda saiahattaityn qazaqstandyqtar Almaty men Almaty oblysyna (53,2%), sondai-aq Astana men Aqmola oblysyna (44,6%) barýdy jón kóredi. Ońtústik óńirde ishki týrister úshin tanymal baǵyt úshinshi megapolis - Shymkent jáne Túrkistan (30,2%).
Saýalnama qorytyndysyna sáikes Qazaqstan aýmaǵyndaǵy eń tanymal týristik oryn - Shýchinsk-Býrabai kýrorttyq aimaǵy. Máselen, saýalnamaǵa qatysýshylardyń jartysynan astamy osy jermen tanys (54,1%), ol jerge respondentterdiń keminde úshten biri (33%) barǵan, al saýalnamaǵa qatysqan árbir tórtinshi qatysýshy (25,1%) taǵy da barǵysy keledi. Qazaqstandyqtar arasynda ekinshi tanymal baǵyt – Qapshaǵai sý qoimasy. Bul jerge saýalnamaǵa qatysýshylardyń 12,6%-y taǵy da barýǵa niet bildirdi.
Qazaqstandyqtardyń pikirinshe, ishki týrizmniń eń ózekti 3 problemasy bar.
Olar: joldardyń (43,4%), servis jáne qyzmet kórsetý sapasynyń tómendigi (41,3%), sondai-aq týristik ortalyqtarǵa kútim kórsetpeý jáne týristik marshrýttar boiynsha turmystyq qolaily jaǵdaidyń bolmaýy (31%). Jas toptary bólinisi boiynsha qarastyrar bolsaq, jastardy servis pen qyzmet kórsetý sapasynyń tómendigi emes alys qashyqtyq, jaqyn mańdaǵy óńirlerde týristik damýdyń nashar bolýy tolǵandyrady (26,7%-ǵa qarsy 27,6%). Óz kezeginde 55 jastan asqan respondentterdi týristik mádeniettiń tómen deńgeii (27,1%-ǵa qaraǵanda 35,4%) alańdatady.
Osy derekterdi qoryta kele, Freedom Finance Global sarapshylary infraqurylymdy damytý biznestiń kapital syiymdylyǵyn arttyryp, naryqqa ishki jáne syrtqy qatysýshylardy kóp tarta alady.
Bul rette týrizmmen ainalysatyn kompaniia sanynyń kóbeiýi basqa da bailanysty problemalardy sheshý úshin katalizator bola alady dep sanaidy. Nesieleý baǵdarlamalarynyń esebinen saiahatshylarǵa barynsha yńǵaily jaǵdai jasaý týrizm naryǵyna aqsha aǵynyn ulǵaitady, al básekelestiktiń damýy osy saladaǵy qyzmetkerlerdiń jalaqysyn ósirýge de septigin tigizedi. Ári saladaǵy kadr tapshylyǵy problemasyn ishinara sheshýi múmkin. Investitsiialyq tartymdylyqtyń artýy týrister úshin tartymdy ortalyqqa ainalatyn iri biznestiń esigin ashýǵa da múmkindik beredi dep úmittenedi.
Zertteýge qatysqan sarapshylar Qazaqstandaǵy týrizm naryǵynyń mynadai negizgi belgilerin atap ótti:
- Uiymdasqan kóshpeli týrizm ishki týrizmge qaraǵanda tanymal (baǵa men sapanyń qarapaiym araqatynasyna bailanysty: týrizmniń eki túriniń de shamamen quny birdei, alaida sheteldegi servis deńgeii men demalys jaǵdailary edáýir joǵary jáne jaqsy).
- Qazaqstannyń ishki týrizminiń damý deńgeii – ortashadan tómen. Sarapshylardyń kóbi Qazaqstanda týrizm damý kezeńinde degen pikirde, iaǵni bastapqy deńgeide.
- Maýsymdyq ishki týrizm shekteýli. Kóshpeli týrizmniń geografiialyq kórinisi keń. Túrkiia, BAÁ, Grýziia, Tailand joǵary suranysqa ie.
- Ishki týrizmniń basty máselesi – Qazaqstan naryǵynda básekelestiktiń bolmaýy. Sarapshylardyń aitýynsha, tanymal týristik ortalyqtarda básekelestik joq, olardyń tanymal bolýy kelýshiler jaǵymsyz pikir jazsa da, týristerdiń turaqty aǵynyn toqtatpaidy. Mundai jaǵdai klient sanynyń azaiýyna yqpal etpeidi, saldarynan kórsetiletin qyzmet sapasyn jaqsartpastan, baǵany kóterýge múmkindik beredi.
- Qazir jarnama jasaýdyń negizgi quraly – áleýmettik jeliler jáne basqa da tsifrlyq aqparat kózderi (eń aldymen Instagram suranysqa ie, 2GIS-ke senim deńgeii joǵary). Týristik oryndardy blogerler arqyly nasihattaý jumystary júrgizilýde.
- Týristik oryndarǵa aparatyn joldyń nasharlyǵy – Qazaqstanda týrizmdi damytýǵa ońtaily jaǵdai jasalmai otyrǵanynyń kórinisi. Buǵan el ishinde áýe biletteriniń qymbat bolýy, temir jol kóliginiń suranysqa ie demalys maýsymdarynda jetispei jatýy, tanymal týristik marshrýttarda sapaly avtokóliktiń bolmaýy, trassalarda janarmai quiý oryndarynyń jetkiliksiz bolýy, tanymal baǵyttarda sapaly jol jabynynyń bolmaýy jáne t.b. jatady.
- Týristik oryndarǵa qaita barǵysy keletinder sany az: kópshilik oryndardy bir ret kórý ǵana jetkilikti. Óitkeni demalys oryndarynyń kópshiliginde oiyn-saýyq baǵdarlamalaryn damytý, jańa marshrýttardy pysyqtaý, qaitadan kelýge jeńildikter berý jáne t.b. týristerdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn jaǵdai joq.
Týrizm naryǵyndaǵy negizgi oiynshylar – orta jáne shaǵyn biznes ókilderi. Sarapshylardyń pikirinshe, búgingi tańda olar naryqtaǵy usynystardyń basym bóligin qalyptastyrýda.
Memleket naryqqa aitarlyqtai yqpal etedi. Alaida sarapshylardyń bir bóligi ishki týrizmge basa nazar aýdarý qajettigin atap ótti. Bul rette sońǵy eki jylda ishki týrizmdi jáne týristik salada jumys isteitin kompaniialardy sýbsidiialaý júzege asyrylǵanyn aita ketý kerek.
Týristik bizneske qatysýshylar sýbsidiia men granttarǵa júginýge beiim. Alaida, jeńildikpen nesie alý merzimi týristik biznes úshin jetkiliksiz. Ol shamamen 10 jyl bolýy tiis dep atap kórsetedi.
Sarapshylardyń basym kópshiligi ishki týrizm naryǵynda baǵa ósedi degen boljam jasady. Tipti naryqta básekelestik kúsheise de ol baǵanyń ósýin toqtata almaidy dep esepteidi zertteýge qatysýshylar.
Biznes pen memlekettiń infraqurylymdy damytýy men ózara is-qimyly máselesin belsendi pysyqtaý Qazaqstandaǵy týristik salanyń barlyq derlik problemalaryn sheshýge múmkindik beretin dáiekti protsesti iske qosýǵa tiis.
Eger Qazaqstanda bastapqyda týristik áleýet nashar bolsa, aǵymdaǵy problemalardy sheshý kúrdeli bolar edi. Biraq eldegi týristik is-sharalardyń tartymdy bolýy salany damytý shemalaryn pysyqtaýǵa múmkindik beredi. Naryqty taný úshin dál osyndai aýqymdy jumys júzege asyrylatyn bolsa, onda biz kiristiń ósýin, al onymen salanyń barlyq bailanysty aspektileriniń damýyn kóre alamyz. Postpandemiialyq kezeńde qazaqstandyqtar oi-órisin keńeitip, nátijesinde biz halyqtyń saiahatqa qyzyǵýshylyǵynyń artqanyn kórdik. Bul - biznesti damytý úshin tamasha múmkindik!
Alýa Marat
