Qazaqstannyń búgingi ınvestısıalyq ahýaly qandaı? Mıllıardtaǵan qarajat qaı salalarǵa baǵyttalyp, qandaı iri jobalar el ekonomıkasyn túletip jatyr? Bul saýaldarǵa “PureWood” JSHS jetekshisi, ınvestorlar quqyǵyn qorǵaýshy Darhan Káribaev Qostanaı oblysynyń tájirıbesi negizinde jaýap berdi. Áýlıekól aýdanyndaǵy aǵash óńdeý zaýytyn basqaryp otyrǵan sarapshy Dalanews.kz redaksıasyna óńirde ınvestorlarǵa kórsetiletin qoldaý tetikteri men júzege asyp jatqan iri óndiristik jobalar týraly egjeı-tegjeıli baıandady.
Ónerkásipke bet burǵan óńir
Káribaevtyń sózinshe, Qostanaı oblysy keıingi jyldary ónerkásip pen óńdeý salasyna basymdyq berip, ınvestorlar úshin naqty múmkindikter alańyna aınalǵan. Óńirde zaýyttar men óndiris oryndary belsendi damyp, sheteldik kapıtal tartý arqyly iri jobalar júzege asyrylyp jatyr.
“Qostanaı óńirinde astyq jáne ónerkásiptik salasy qarqyndy damyp keledi. Oblys quramyndaǵy 16 aýdan men 4 qalada túrli baǵyttaǵy úlken jumystar atqarylyp jatyr. Atap aıtsam, ár aýdan, ár qalada zaýyttar men fabrıkalar, óndiris oryndary iske qosylyp, kásiptik baǵyttar qalyptasyp jatyr. Bulardyń basym bóligi otandyq jáne sheteldik ınvestorlardy tartý arqyly ınvestısıalyq jobalardy júzege asyrýda”, - deıdi ol.
Sarapshy Áýlıekól aýdanynda júzege asyrylyp jatqan aǵash óńdeý zaýyty sonyń bir dáleli ekenin atap ótti. 2022 jylǵy orman órti saldarynan búlingen aýmaqty tıimdi ıgerý maqsatynda qolǵa alynǵan bul jobaǵa sheteldik ınvestorlar tartylǵan.
“Bul rette oblys ákimi ınvestısıa tartý shtabynyń otyrysynda ınvestorlardy jumyldyra otyryp, aǵash óńdeý zaýytyn salý jóninde tapsyrma bergen. Osy bastama aıasynda biz atalǵan jobany júzege asyrýǵa usynys bildirip, ol qoldaý tapqannan keıin iske kiristik.
2025 jyldyń basynda oblys basshylyǵy jáne Áýlıekól aýdanynyń ákimi Jansultan Qońyrtaıulymen ótken kezdesýde jobany júzege asyrý barysy men óndiriletin ónim túrleri talqylanyp, naqty kelisimder jasalyp, ýaǵdalastyq”, - dep qosty ol.
Sondaı-aq qazirgi tańda Qytaı Halyq Respýblıkasynyń “Central Asian Huachuang Investment Co., Ltd” kompanıasymen birlesip seriktestik ornatylyp, zaýyt qurylysy júrgizilip jatqanyn aıtty.
“Kompanıa basshysy Hýang Óngkáo myrzamen kelisim shart negizinde zaýyt qurylysynyń jumysyn bastap kettik. Jaqyn arada zaýyt jumysyn iske qosyp, shıkizat ónimin jınaqtap, ónim shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Jalpy óńirge keletin ınvestısıa kólemi 5 mlrd teńgeni quraıdy. Iaǵnı, 13mln$ AQSH dollary”, - deıdi Káribaev.
Investorǵa jeke tásil: óńirlik strategıa qalaı jumys isteıdi?
Sarapshynyń sózinshe, Qostanaıda ınvestor tartý “kim kelse, sony qabyldaý” qaǵıdasymen emes, naqty strategıamen júzege asady.
“Bul úshin aldymen basym salalardy aıqyndaımyz. Iaǵnı, ónerkásip, logıstıka, óńdeý sıaqty baǵyttarǵa basymdyq beriledi. Sonymen qatar ár ınvestormen jeke jumys istep, olardyń ereksheligine qaraı tásil qoldanamyz.
Jalpy, óńirge ınvestor tartý strategıasy júıeli ári ınvestorǵa baǵdarlanǵan. Basty maqsat - tek qarjy tartý emes, ony tıimdi iske asyryp, uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósimge aınaldyrý”, - dep túsindirdi ol.
Káribaev ınvestorlarmen jumys tek tartýmen shektelmeıtinin alǵa tartty.
“Biz tolyq sıkldi qamtımyz. Atap aıtatyn bolsam, ınvestordy izdeýden bastap, kelissóz júrgizý, jobany iske asyrý jáne keıingi súıemeldeý men keńeıtý kezeńderine deıin birge jumys isteımiz. Bul tásil ınvestısıany qysqa merzimdi paıda emes, uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósim quralyna aınaldyrýǵa baǵyttalǵan”, - dep qosty ol.
İri jobalarǵa basmydyq
Sarapshynyń aıtýynsha, Qostanaı oblysynda usaq ınvestısıalyq jobalar is júzinde joqtyń qasy.
“Kerisinshe, óńirde júzege asyrylyp jatqan bastamalardyń basym bóligi – iri óndiristik jobalar. Máselen, Kia zaýytynan bastap, basqa da ónerkásiptik baǵyttaǵy jobalardyń barlyǵy aýqymdy ınvestısıalar esebinen iske asyrylyp jatyr”, – dedi Káribaev.
Qandaı qoldaý tetikteri qarastyrylǵan?
Ol Qostanaı oblysynda ınvestorlar úshin naqty qoldaý tetikteri tıimdi jumys istep turǵanyn jetkizdi. Sózinshe, aǵash óńdeý zaýytyn júzege asyrý barysynda oblystyq ákimdik pen tıisti memlekettik organdar tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetilgen.
“Ásirese Áýlıekól aýdanynyń ákimdigi jobanyń basynan bastap turaqty túrde súıemeldep, qandaı kómek qajet ekenin únemi nazarda ustaıdy.
Sonymen qatar ákimdikke qarasty mekemeler men quqyq qorǵaý organdary da jan-jaqty qoldaý kórsetip keledi. Biz sheteldik ınvestorlarmen seriktes retinde jumys istep otyrǵandyqtan, olardyń qaýipsizdigi men quqyqtarynyń qorǵalýy da tıisti deńgeıde qamtamasyz etilýde. Bul biz úshin mańyzdy ári qýantatyn jaǵdaı”, – dedi sarapshy.
Qazaqstanda ınvestorlarǵa ákimshilik qysym kórsetý, zańsyz talaptar qoıý máselesi jıi aıtylyp jatady. Alaıda Darhan Káribaev óz tájirıbesinde mundaı jaǵdaılarǵa tap bolmaǵanyn aıtady.
“Bizdiń tájirıbemizde ınvestor retinde ákimshilik qysym nemese zańsyz áreketterge tap bolǵan jaǵdaılar bolǵan joq. Barlyq jumys zań aıasynda júrgizilip keledi. Kerisinshe, jergilikti bılik tarapynan qoldaý kórip otyrmyz.
Qandaı da bir zańsyz talaptar nemese kedergiler tirkelgen joq. Qujat rásimdeý prosesteri tıisti memlekettik organdar arqyly júzege asyrylady, onyń basym bóligi sıfrlandyrylǵan. Bul ashyqtyqty qamtamasyz etip, ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı qalyptastyrady.
Jalpy, ınvestorlar quqyqtarynyń qorǵalýy tıisti deńgeıde qamtamasyz etilgen”, – dedi sarapshy.
Álsiz tustar men múmkindikter
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstanda ınvestorlar úshin eń tartymdy baǵyttardyń biri – ónerkásip, sonyń ishinde óńdeý jáne qaıta óńdeý salalary. Bul baǵyttarda iri jobalarǵa suranys joǵary jáne ınvestorlar qomaqty qarajat salýǵa daıyn.
“Al saýda-sattyq salasyna kásipkerler táýekelge baryp ózderi-aq kire beredi. Al iri ınvestorlar úshin ónerkásiptik jobalar áldeqaıda tartymdy.
Qostanaı óńirinde ınvestorlar aýqymdy jobalardy júzege asyrýdan tartynbaıdy. Sebebi bul óńir burynnan ónerkásipke basymdyq berip keledi jáne ony naqty iske asyryp otyrǵan aımaqtardyń biri”, – dedi sarapshy.
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstanda ınvestorlar úshin álsiz tustar retinde ádette táýekeli joǵary, júıelik máseleleri bar nemese damýy baıaý salalar qarastyrylady. Alaıda ol mundaı baǵyttardy “tıimsiz” dep baǵalaýǵa bolmaıtynyn, kerisinshe durys strategıa qoldanylǵan jaǵdaıda olar iri múmkindikterge aınalýy múmkin ekenin atap ótti.
“Mysaly, sý tapshylyǵy, ásirese ońtústik óńirlerde, tehnologıalyq artta qalý, logıstıka men saqtaý ınfraqurylymynyń jetkiliksizdigi, sondaı-aq memlekettik sýbsıdıalarǵa táýeldilik sıaqty máseleler bar.
Jalpy alǵanda, Qazaqstan ekonomıkasy áli de shıkizatqa táýeldi. Ár salanyń ózindik álsiz tustary men sheshimin qajet etetin máseleleri bar. Degenmen bul baǵyttaǵy túıtkilderdi Úkimet kezeń-kezeńimen rettep keledi”, – dedi ol.
Sarapshynyń aıtýynsha, Qazaqstanda ınvestorlarǵa tartymdy orta qalyptastyrýda tek salyqtyq jeńildikterge súıený jetkiliksiz. Ol bul baǵytta eń basty róldi turaqtylyq pen senimdilik atqaratynyn atap ótti.
“Investor úshin eń mańyzdysy – oıyn erejeleriniń ózgermeýi, ıaǵnı turaqtylyq pen senim”, – dedi Káribaev.
Sarapshynyń aıtýynsha, qazirgi kezeńde Qazaqstanda ınvestısıalyq klımatty jaqsartýǵa baǵyttalǵan júıeli reformalar júzege asyrylyp jatyr. Onyń sózinshe, bul baǵyttaǵy jumystar endi tek deklarasıa deńgeıinde emes, naqty qadamdarmen bekitilgen.
“2025-2026 jyldary ınvestısıalyq ahýaldy jaqsartý úshin júıeli reformalar paketi iske asyrylyp jatyr. Bul jumystar Úkimet bekitken 2026 jylǵa deıingi ınvestısıalyq saıasat tujyrymdamasy aıasynda júzege asady”, – dedi Káribaev.
