Qazaqstannyń búgingi investitsiialyq ahýaly qandai? Milliardtaǵan qarajat qai salalarǵa baǵyttalyp, qandai iri jobalar el ekonomikasyn túletip jatyr? Bul saýaldarǵa “PureWood” JShS jetekshisi, investorlar quqyǵyn qorǵaýshy Darhan Káribaev Qostanai oblysynyń tájiribesi negizinde jaýap berdi. Áýliekól aýdanyndaǵy aǵash óńdeý zaýytyn basqaryp otyrǵan sarapshy Dalanews.kz redaktsiiasyna óńirde investorlarǵa kórsetiletin qoldaý tetikteri men júzege asyp jatqan iri óndiristik jobalar týraly egjei-tegjeili baiandady.
Ónerkásipke bet burǵan óńir
Káribaevtyń sózinshe, Qostanai oblysy keiingi jyldary ónerkásip pen óńdeý salasyna basymdyq berip, investorlar úshin naqty múmkindikter alańyna ainalǵan. Óńirde zaýyttar men óndiris oryndary belsendi damyp, sheteldik kapital tartý arqyly iri jobalar júzege asyrylyp jatyr.
“Qostanai óńirinde astyq jáne ónerkásiptik salasy qarqyndy damyp keledi. Oblys quramyndaǵy 16 aýdan men 4 qalada túrli baǵyttaǵy úlken jumystar atqarylyp jatyr. Atap aitsam, ár aýdan, ár qalada zaýyttar men fabrikalar, óndiris oryndary iske qosylyp, kásiptik baǵyttar qalyptasyp jatyr. Bulardyń basym bóligi otandyq jáne sheteldik investorlardy tartý arqyly investitsiialyq jobalardy júzege asyrýda”, - deidi ol.
Sarapshy Áýliekól aýdanynda júzege asyrylyp jatqan aǵash óńdeý zaýyty sonyń bir dáleli ekenin atap ótti. 2022 jylǵy orman órti saldarynan búlingen aýmaqty tiimdi igerý maqsatynda qolǵa alynǵan bul jobaǵa sheteldik investorlar tartylǵan.
“Bul rette oblys ákimi investitsiia tartý shtabynyń otyrysynda investorlardy jumyldyra otyryp, aǵash óńdeý zaýytyn salý jóninde tapsyrma bergen. Osy bastama aiasynda biz atalǵan jobany júzege asyrýǵa usynys bildirip, ol qoldaý tapqannan keiin iske kiristik.
2025 jyldyń basynda oblys basshylyǵy jáne Áýliekól aýdanynyń ákimi Jansultan Qońyrtaiulymen ótken kezdesýde jobany júzege asyrý barysy men óndiriletin ónim túrleri talqylanyp, naqty kelisimder jasalyp, ýaǵdalastyq”, - dep qosty ol.
Sondai-aq qazirgi tańda Qytai Halyq Respýblikasynyń “Central Asian Huachuang Investment Co., Ltd” kompaniiasymen birlesip seriktestik ornatylyp, zaýyt qurylysy júrgizilip jatqanyn aitty.
“Kompaniia basshysy Hýang Iongkiao myrzamen kelisim shart negizinde zaýyt qurylysynyń jumysyn bastap kettik. Jaqyn arada zaýyt jumysyn iske qosyp, shikizat ónimin jinaqtap, ónim shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Jalpy óńirge keletin investitsiia kólemi 5 mlrd teńgeni quraidy. Iaǵni, 13mln$ AQSh dollary”, - deidi Káribaev.
Investorǵa jeke tásil: óńirlik strategiia qalai jumys isteidi?
Sarapshynyń sózinshe, Qostanaida investor tartý “kim kelse, sony qabyldaý” qaǵidasymen emes, naqty strategiiamen júzege asady.
“Bul úshin aldymen basym salalardy aiqyndaimyz. Iaǵni, ónerkásip, logistika, óńdeý siiaqty baǵyttarǵa basymdyq beriledi. Sonymen qatar ár investormen jeke jumys istep, olardyń ereksheligine qarai tásil qoldanamyz.
Jalpy, óńirge investor tartý strategiiasy júieli ári investorǵa baǵdarlanǵan. Basty maqsat - tek qarjy tartý emes, ony tiimdi iske asyryp, uzaq merzimdi ekonomikalyq ósimge ainaldyrý”, - dep túsindirdi ol.
Káribaev investorlarmen jumys tek tartýmen shektelmeitinin alǵa tartty.
“Biz tolyq tsikldi qamtimyz. Atap aitatyn bolsam, investordy izdeýden bastap, kelissóz júrgizý, jobany iske asyrý jáne keiingi súiemeldeý men keńeitý kezeńderine deiin birge jumys isteimiz. Bul tásil investitsiiany qysqa merzimdi paida emes, uzaq merzimdi ekonomikalyq ósim quralyna ainaldyrýǵa baǵyttalǵan”, - dep qosty ol.
Iri jobalarǵa basmydyq
Sarapshynyń aitýynsha, Qostanai oblysynda usaq investitsiialyq jobalar is júzinde joqtyń qasy.
“Kerisinshe, óńirde júzege asyrylyp jatqan bastamalardyń basym bóligi – iri óndiristik jobalar. Máselen, Kia zaýytynan bastap, basqa da ónerkásiptik baǵyttaǵy jobalardyń barlyǵy aýqymdy investitsiialar esebinen iske asyrylyp jatyr”, – dedi Káribaev.
Qandai qoldaý tetikteri qarastyrylǵan?
Ol Qostanai oblysynda investorlar úshin naqty qoldaý tetikteri tiimdi jumys istep turǵanyn jetkizdi. Sózinshe, aǵash óńdeý zaýytyn júzege asyrý barysynda oblystyq ákimdik pen tiisti memlekettik organdar tarapynan jan-jaqty qoldaý kórsetilgen.
“Ásirese Áýliekól aýdanynyń ákimdigi jobanyń basynan bastap turaqty túrde súiemeldep, qandai kómek qajet ekenin únemi nazarda ustaidy.
Sonymen qatar ákimdikke qarasty mekemeler men quqyq qorǵaý organdary da jan-jaqty qoldaý kórsetip keledi. Biz sheteldik investorlarmen seriktes retinde jumys istep otyrǵandyqtan, olardyń qaýipsizdigi men quqyqtarynyń qorǵalýy da tiisti deńgeide qamtamasyz etilýde. Bul biz úshin mańyzdy ári qýantatyn jaǵdai”, – dedi sarapshy.
Qazaqstanda investorlarǵa ákimshilik qysym kórsetý, zańsyz talaptar qoiý máselesi jii aitylyp jatady. Alaida Darhan Káribaev óz tájiribesinde mundai jaǵdailarǵa tap bolmaǵanyn aitady.
“Bizdiń tájiribemizde investor retinde ákimshilik qysym nemese zańsyz áreketterge tap bolǵan jaǵdailar bolǵan joq. Barlyq jumys zań aiasynda júrgizilip keledi. Kerisinshe, jergilikti bilik tarapynan qoldaý kórip otyrmyz.
Qandai da bir zańsyz talaptar nemese kedergiler tirkelgen joq. Qujat rásimdeý protsesteri tiisti memlekettik organdar arqyly júzege asyrylady, onyń basym bóligi tsifrlandyrylǵan. Bul ashyqtyqty qamtamasyz etip, investorlar úshin qolaily jaǵdai qalyptastyrady.
Jalpy, investorlar quqyqtarynyń qorǵalýy tiisti deńgeide qamtamasyz etilgen”, – dedi sarapshy.
Álsiz tustar men múmkindikter
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstanda investorlar úshin eń tartymdy baǵyttardyń biri – ónerkásip, sonyń ishinde óńdeý jáne qaita óńdeý salalary. Bul baǵyttarda iri jobalarǵa suranys joǵary jáne investorlar qomaqty qarajat salýǵa daiyn.
“Al saýda-sattyq salasyna kásipkerler táýekelge baryp ózderi-aq kire beredi. Al iri investorlar úshin ónerkásiptik jobalar áldeqaida tartymdy.
Qostanai óńirinde investorlar aýqymdy jobalardy júzege asyrýdan tartynbaidy. Sebebi bul óńir burynnan ónerkásipke basymdyq berip keledi jáne ony naqty iske asyryp otyrǵan aimaqtardyń biri”, – dedi sarapshy.
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstanda investorlar úshin álsiz tustar retinde ádette táýekeli joǵary, júielik máseleleri bar nemese damýy baiaý salalar qarastyrylady. Alaida ol mundai baǵyttardy “tiimsiz” dep baǵalaýǵa bolmaitynyn, kerisinshe durys strategiia qoldanylǵan jaǵdaida olar iri múmkindikterge ainalýy múmkin ekenin atap ótti.
“Mysaly, sý tapshylyǵy, ásirese ońtústik óńirlerde, tehnologiialyq artta qalý, logistika men saqtaý infraqurylymynyń jetkiliksizdigi, sondai-aq memlekettik sýbsidiialarǵa táýeldilik siiaqty máseleler bar.
Jalpy alǵanda, Qazaqstan ekonomikasy áli de shikizatqa táýeldi. Ár salanyń ózindik álsiz tustary men sheshimin qajet etetin máseleleri bar. Degenmen bul baǵyttaǵy túitkilderdi Úkimet kezeń-kezeńimen rettep keledi”, – dedi ol.
Sarapshynyń aitýynsha, Qazaqstanda investorlarǵa tartymdy orta qalyptastyrýda tek salyqtyq jeńildikterge súiený jetkiliksiz. Ol bul baǵytta eń basty róldi turaqtylyq pen senimdilik atqaratynyn atap ótti.
“Investor úshin eń mańyzdysy – oiyn erejeleriniń ózgermeýi, iaǵni turaqtylyq pen senim”, – dedi Káribaev.
Sarapshynyń aitýynsha, qazirgi kezeńde Qazaqstanda investitsiialyq klimatty jaqsartýǵa baǵyttalǵan júieli reformalar júzege asyrylyp jatyr. Onyń sózinshe, bul baǵyttaǵy jumystar endi tek deklaratsiia deńgeiinde emes, naqty qadamdarmen bekitilgen.
“2025-2026 jyldary investitsiialyq ahýaldy jaqsartý úshin júieli reformalar paketi iske asyrylyp jatyr. Bul jumystar Úkimet bekitken 2026 jylǵa deiingi investitsiialyq saiasat tujyrymdamasy aiasynda júzege asady”, – dedi Káribaev.
