Redaktsiiadan: Búgin bir top depýtattar Úkimet basshysy Oljas Bektenovke mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesine qatysty máselelerge bailanysty saýal joldady. Senatorlardyń saýalymen tanysyńyzdar.
Qazaqstan Respýblikasynyń «Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý týraly» zańy 2015 jylǵy 16 qarashada qabyldandy.
Al elimizde mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý (MÁMS) júiesi 2020 jyly engizilip, densaýlyqty jaqsartýǵa, ómir súrý uzaqtyǵyn ulǵaitýǵa, meditsinalyq kómektiń sapasyn arttyrýǵa, halyqty ambýlatoriialyq deńgeide dári-dármekpen, preparattarmen qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
Halqymyz suranysqa ie, qymbat, sapaly meditsinalyq qurylǵylardy, jańa tehnologiialardy jáne densaýlyq saqtaý júiesiniń resýrstaryn tolyq paidalanýǵa qol jetkizdi. Elimizde ulttyq densaýlyq saqtaý júiesin qarjylandyrýdyń biýdjettik-saqtandyrý modeli qabyldandy. Onyń negizgi kózderi - mindetti meditsinalyq saqtandyrý jáne biýdjetten qarjylandyrý bolyp tabylady.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy salanyń ornyqty damýyn qamtamasyz etý úshin aldyńǵy qatarly memleketterde jalpy ishki ónimniń 5-8% jáne damyǵan elderde keminde 9% paidalanýdy usynady. Qazaqstanda, mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesi engizligennen bastyp qarjylandyrý 2,5 esege óskenine qaramastan, bul kórsetkish nebári 3,7% quraidy.
Memleket basshysy Toqaev Qasym-Jomart Kemeluly Qazaqstan halqyna Joldaýynda ult densaýlyǵyn nyǵaitý jáne azamattardy áleýmettik qoldaý júiesin qaita jańǵyrtý úshin keshendi sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.
Sonymen qatar, Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti 2024 jylǵy 7 aqpandaǵy Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda sońǵy 5 jylda elimizde meditsina sapasynyń jaqsarmaǵanyn, qoljetimdiliktiń artpaǵanyn, densaýlyq saqtaý salasy resýrstarynyń tiimsiz paidalaný oryn alǵanyn aitqan bolatyn.
Ózekti máselelerge bailanysty VIII shaqyrylymnyń II sessiiasynda Parlament depýtattary Álnazarova Aqmaral Sháripbaiqyzy, Jeksenbai Bibigúl Nurǵaliqyzy, Aimaǵanbetov Ashat Qanatuly, Beisenbaev Erjan Almabekuly depýtattyq saýaldar joldaǵan. Alaida, sala máseleleri tolyq sheshilmegen, saýaldarǵa jalpylama jaýap berilgen.
Qazirgi ýaqytta densaýlyq saqtaý mekemeleri kóptegen qordalanǵan máselelerge tap boldy jáne ortalyq organdar olardy sheshýge járdemdesýi kerek.
Mysaly, Taldyqorǵan qalalyq kópsalaly aýrýhanasy táýlik boiy statsionar, statsionardy almastyratyn kómek, konsýltatsiialyq, diagnostikalyq qyzmetti shuǵyl jáne josparly mamandandyrylǵan meditsinalyq kómek kórsetetin kópsalaly emdeý ortalyǵy bolyp tabylady, Taldyqorǵan, Tekeli qalalary men oblys ortalyǵyna jaqyn Eskeldi, Kóksý, Qaratal aýdandardyń turǵyndaryna meditsinalyq qyzmet kórsetedi.
Aýrýhananyń 2024 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdai boiynsha kreditorlyq bereshegi 1,2 mlrd.teńge, onyń ishinde salyq, kommýnaldyq qyzmet tólemderi, meditsinalyq qyzmet, (zerthanalyq qyzmetter, KT, MRT, beiindi mamandardyń qabyldaýy) kepildengen dárilik zattar men buiymdardy, azyq – túlikterdi jáne basqa da satyp alý qaryzdary bar. Meditsinalyq uiymnyń eńbek jáne qajetti emdeý resýrstarynyń jetkiliktiligine qaramastan, qarjy tapshylyǵy onyń tolyq jumys isteýine, damýyna múmkindik bermeýde.
Qarjylandyrý ýaqtyly nemese tolyq kólemde bolmaýy, kelisim-shartty oryndaýda baǵalaýdyń syzyqtyq shkalasyn qoldaný aýrýhananyń qarjylyq jaǵdaiyna keri áserin tigizýde. Atap aitsaq, eseptik shkalaǵa sáikes 2021 jyly 33,4 mln.teńge, 2022 jyly 294,2 mln. teńge, 2023 jyly 17,8 mln. teńge, 2024 jyldyń I toqsanynda 11,0 mln. teńge tólenbegen.
Mekemeniń 370 tósek oryny bola tura, Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qorymen jasalǵan meditsinalyq qyzmet kórsetý kelisim – sharty boiynsha 284 tósek orny ǵana qarjylandyrady. Bul josparly emdeýdi (13%) azaitýǵa jáne shuǵyl emdeýge jatqyzýdyń paiyzyn arttyrýǵa (87%) ákelgen. Esep boiynsha biylǵy jyly barlyq emdeý qyzmet túrlerinen 1,3 mlrd. teńge kóleminde qarjy berilmegen.
Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2015 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy «Azamattyq qyzmetshilerge, memlekettik biýdjet qarajaty esebinen ustalatyn uiymdar qyzmetkerlerine, qazynalyq kásiporyndar qyzmetkerlerine eńbekaqy tóleý júiesi týraly» № 1193 qaýlysyna sáikes jyl saiyn 2021 jyldan 2023 jylǵa deiin dárigerlerdiń jalaqysy 30%-ǵa, orta meditsinalyq personaldyń jalaqysy 25%-ǵa kóterilý tiis edi. Alaida, kórsetiletin meditsinalyq qyzmetterdiń tómen tarifi jyl saiyn jalaqyny bar bolǵany 10%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi. Aýrýhana qyzmetkerlerdiń tólenbegen (kóterilgen) eńbekaqy aiyrmashylyǵyn (10-20%) óz qarajaty esebinen tóleidi. 2021-2023 jyldary mekeme qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterýge 298 mln. teńge kóleminde qarjy jumsalǵan.
Osyǵan orai, shyǵystardyń úles salmaǵy ósýde, al bul óz kezeginde dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy satyp alý úshin qarjy tapshylyǵyna, kreditorlyq bereshektiń ósýine ákelip soǵýda. Bul jerde dárilik zattar men meditsinalyq buiymdar, azyq – túlik, kólik, kommýnaldyq jáne ózge de qyzmetter men jumystardyń baǵasynyń ósýi, infliatsiia eskerilmegen.
2024 jylǵy 1 qańtardan bastap, Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2023 jylǵy 3 shildedegi «Jumys berýshiniń mindetti zeinetaqy jarnalaryn esepteý (esepke jazý) jáne biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryna aýdarý jáne olar boiynsha óndirip alý qaǵidalary men merzimderin bekitý týraly» № 540 qaýlysyna sáikes jumys berýshi 1975 jylǵy 1 qańtardan keiin týǵan árbir qyzmetker úshin Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryna qosymsha ai saiyn kiristerdiń eseptelgen somasynan 1,5% mólsherde mindetti zeinetaqy jarnalaryn tóleidi (2024 jylǵy eseptik soma - 39 mln.teńgeni quraidy).
Monitoring kórsetkendei eńbekaqy tóleý qoryna jumsalatyn shyǵystardyń úlesi - tabys somasynyń 70%, al basqa shyǵyndardy qarjylandyrý shamamen 30% quraǵan.
Ai saiyn jalaqyny tóleý kezinde shyǵystardyń basqa baptary boiynsha kreditorlyq bereshekteri ótelmei qalady, olardyń negizgi úlesin aýrýhana ǵimaratyn kútip-ustaý shyǵystary quraidy.
Kásiporyn basshylyǵy josparly shyǵystardy naqtylap, basymdyqqa jatpaityn shyǵyndardy toqtatyp, merzimdi ýaqyty bar qajetti shyǵyndardy barynsha qysqartýda. Kreditorlyq bereshekti azaitý maqsatynda jalaqyǵa arnalǵan shyǵyndardy ońtailandyrý, ákimshilik personaldyń laýazymdyq jalaqysyn qysqartý, ústemeaqylar men ózge de tólemderdi alyp tastaý, sharýashylyq bóliminiń qyzmetkerlerin qysqartý júrgizilgen.
Sondai-aq, aǵymdaǵy shyǵyndar, satyp alynatyn meditsinalyq buiymdardyń kólemi qysqartylǵan, qolda bar taýarlar eskerile otyryp, dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy satyp alý qaita josparlanǵan, ózge de jumystar men qyzmetterdi satyp alý qatań túrde baqylaýǵa alynǵan.
Alaida, qabyldanǵan sharalar kreditorlyq bereshekti derbes óteýge múmkindik bermeidi, tek basqa merdigerler aldyndaǵy bereshektiń tóleý merzimi uzartylýda.
Mysaly, Taldyqorǵan qalasynyń emdeý mekemeleri tek jylý berý kásipornyna 333,5 mln. tenge qaryz.
Eń qiyny, qalyptasqan kreditorlyq, salyqtar boiynsha qaryzdardy tólei almaýy, taýarlardy satyp alatyn jáne qyzmetterdi oryndaýshy merdigerlerdiń sot tártibimen bereshegin óndirip alýy jáne basqa da qarjy salasynda oryn alǵan kemshilikter densaýlyq saqtaý sýbektileriniń tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne (nemese) mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesinde kelesi jylǵa arnalǵan qyzmetterdi satyp alý jónindegi tenderlerge qatysa almaityn jaǵdaiǵa ákelýde.
Bul bir meditsinalyq kásipornynyń jaǵdaiy. Al respýblika kóleminde densaýlyq saqtaý sýbektileriniń basym bóliginde osyndai jaǵdai qalyptasqan.
Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý mekemeleriniń saittarynda aqparattardyń tolyq berilmeýi, ashyq bolmaýy, ondaǵy shtattardyń shamadan tys artyqtylyǵy, eńbekaqylary meditsina qyzmetkerleriniń jalaqysynan kóp bolýy qoǵamdyq - saiasi ahýalǵa óz áserin tigizýi múmkin.
Kásibi meditsina mamandarynyń birneshe emhanada jumys isteýi jáne joǵaryda baiandalǵan kemshilikterdiń saldarynan halqymyz ózine tiseli sapaly qyzmetterdi ala almaidy. Skrining júrgizý, aýrýlardyń aldyn-alý tolyq qamtamasyz etilmegen.
Osyǵan bailanysty, mindetti meditsinalyq saqtandyrýdyń tiimdiligin arttyrý jónindegi is-sharalardy oryndaýda kelesi máselelerdi eskerýlerińizdi suraimyz.
1.Densaýlyq saqtaý salasyna qatysty QR Parlamentiniń VIII shaqyrylymnyń II sessiiasynda Parlament depýtattary jariialaǵan depýtattyq saýaldardy qaita zerdelep, tolyqqandy oryndalýyn qamtamasyz etýlerińizdi;
2.Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesin transformatsiialaý boiynsha zańdarǵa qatysty usynys engizýlerińizdi;
3.Meditsinalyq mekemelerdiń qarjylyq jaǵdaiyn keshendi túrde sheshýdi, onyń ishinde sala qyzmetkerlerine eńbekaqy tóleý jáne mindetti meditsinalyq saqtandyrý júiesiniń tarif máselelerin qaita qaraýdy suraimyz.
Qurmetti Oljas Abaiuly!
«Qazaqstan Respýblikasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Zańynyń 27 babyna sáikes, joǵaryda kóterilgen máseleler boiynsha tolyq jazbasha jaýap kútemiz.
Qurmetpen, Senat depýtattary:
Ǵ.Sarybaev
S. Dúisembinov
S. Ershov
B. Jeksenbai
D.Qydyráli
A.Nuǵmanov
A.Satvaldiev
A.Tolamisov
G.Shipovskih
