Eski Qazaqstan tusynda túrli jalamen qysym kórip, qýdalaýǵa ushyrap, isti bolǵan kóptegen azamattar áli kúnge aqtala almai júr. Burynǵy bilik kezinde ádiletsiz shyǵarylǵan sot úkimderin qaita qaraýǵa qoldanystaǵy zań múmkindik bermeidi dep jazady Dalanews.kz.
«Qanshama adamnyń isin qaita qaraý úshin komissiia qurylmasa, ol azamattardy aqtaý múmkin emes» deidi májilis depýtaty, zańger Abzal Quspan. Ol sondai-aq jalamen isti bolǵan adamdardyń kóp ekenin, olar árkez arasha surap Parlamentke keletinin de aitty.
Erbol Nazarbaev qozǵaǵan qylmystyq ister – sottan toqtaýsyz ótken
Abzal Quspan, Májilis depýtaty:
– Prezident Toqaev memleket tizginin óz qolyna alǵannan keiin negizgi kontseptsiiasyn usyndy. Iaǵni, jańa Qazaqstan kontseptsiiasy – ádiletti Qazaqstan degen sóz. Demek, jańa Qazaqstan ádilettilikke umtylatyn bolsa, osy kezge deiin ádiletsizdik oryn aldy degendi bildiredi.
Tipti, muny Prezident ashyp aitpaǵannyń ózinde, bul elge belgili, basy ashyq dúnie ekeni ras. Óitkeni Nursultan Nazarbaev jáne onyń klany, otbasy músheleri eski Qazaqstan kezinde oilaryna kelgendi istei aldy.
Olar biznesti tartyp aldy, kei adamdy qyzmetinen shyǵardy, qýdalady. Tipti, talai adam isti bolyp, sottaldy. Ondai isterdiń bireýin ǵana emes, birnesheýin mysalǵa keltirýge bolady.
Bolat Nazarbaev týraly aitpai-aq qoiaiyn, onyń uly Erbol Nazarbaevtyń tikelei qatysýymen bolǵan birneshe isterden habarym bar.
Burynǵy advokat retinde zań salasyna da qatysy bar. Qazirgi zańnama sot-quqyqtyq departament komitetiniń múshesi retinde maǵan kóptegen málimetter belgili. Sonyń biri – Qorǵanys ministrliginiń kadr bólimin basqarǵan, General-maior shenindegi azamattyń qylmystyq isi.
Ol týraly qysqasha aitaiyn, Almaty oblysy Qarasai aýdandyq qorǵanys bólimine basshy qylyp, leitenant shenindegi bir azamatty taǵaiyndamai turyp alǵan ótinishi kelip túsedi.
Biraq ol qoldanystaǵy zań talaptaryna sáikes kelmeidi, kóptegen kriteriileri bar ǵoi.
Kórshi Ázerbaijan, Armeniia, Resei, Ýkrainadaǵy jaǵdai bolatyn bolsa, (árine qudai ondaidan saqtasyn) aýdandyq qorǵanys bólimi óte mańyzdy ról atqaratyn bolady. Onyń áskeri tájiribesine bailanysty qoiylatyn talaptar bar. Eshqandai tájiribesi joq jas leitenantty sol aýdandyq qorǵanys bóliminiń basshysy qylyp qoiý degen zańsyz talapqa baǵynbaǵany úshin ol azamattyń ústinen qylmystyq is qozǵaldy. Ol sottalyp ketedi. «Eki júz myń teńge para aldy» degen aiyp taǵady.
Qujattardy qarap otyryp, zańsyzdyǵyna kózim jetti.
Aqylǵa syimaityn negizdermen, tipti Joǵarǵy sotta alǵash ret kassatsiialyq alqanyń ózi «qylmys quramy bar» dep is qozǵaǵan eken. Kassatsiialyq alqa keiin qaraityn. Joǵarǵy sottyń sýdiasymen qozǵalyp turǵan kassatsiialyq isti qanaǵattandyrmai tastaǵan. Ol jerde qozǵalǵan kassatsiialyq qaýlyda bastapqy barlyq mán-jailar kórsetilgen.
Tipti negizsiz qozǵalǵandyǵy, qoldan uiymdastyrylǵandyǵy anyq kórinip tur. Al nege bul is buzylmai qaldy?
Óitkeni bul istiń basy-qasynda sol kezde Bolat Nazarbaevtyń uly Erbol Nazarbaevtyń ózi turdy, ózi tergeýge bergen isi.
Sol kezde ózi Antikorda qyzmet etip júrdi. Ol zamandaǵy jazylmaityn zańdylyq: Erbol Nazarbaev qozǵaǵan qylmystyq ister eshqandai máselesiz sottan ótip ketetin.
Dál osy Erbol Nazarbaevqa qatysty ekinshi bir isti aitaiyn.
Ol –dárigerge qatysty oqiǵa. Almaty qalasyndaǵy bir perzenthananyń bas dárigerine qatysty qozǵalǵan qylmystyq is. Ol jerde de «para aldy nemese para alǵysy keldi» degen negizsiz jeleýmen sottaǵan.
Iaǵni «Eki júz myń teńge aldy» dep aiyptalǵan. Ol jerde de qylmystyq is qozǵalyp, ol da sottan ótip ketken bolatyn. Óitkeni men de sol azamattyń is-qujattaryn alyp qarastyrdym. Jeke qabyldaýynda ózinen suradym. Ol kisi Erbol Nazarbaev bolǵan soń bárine kelip ait deidi.
«Eger sen osydan qylmysyńdy moiyndamaityn bolsań, onda seni qamaýǵa alamyz. Saǵan neshe túrli zorlyq áreketter jasalatyn bolady. Bul Erbol Nazarbaevtyń isi bolǵan soń, sen ún-túnsiz baǵynyp, moiyndaýyń kerek, sonda ǵana seni bas bostandyǵynan aiyrmaityn jaza taǵaiyndalatyn bolady» dep shynymen de moiyndap edi.
Buǵan bas bostandyǵynan aiyrý jazasy taǵaiyndalǵan joq. Ol moiyndamai aiaǵyna deiin kúresip edi. Al Qorǵanys ministrliginiń departament basshysy, general ústine ýaqyt qosyp sottalyp, túrmeden shyqty.
Túrmeden shyqqan soń, qazir shyndyqty qýyp, shyryldap, meniń qaraýyma birneshe ret kelip ketti.
Nazarbaev rejiminde ádiletsizdikke ushyraǵan jandar Májilisti jaǵalaidy
Men bul eki mysaldy ne úshin keltirip otyrmyn? Ekeýinde de uqsastyq bar.
Birinshiden, bul oqiǵalardan kópshilik habarsyz. Erbol Nazarbaevtyń osyndai ister jasaǵanyn jurt bile bermeidi.
Al ekinshi uqsastyq – bul ekeýinde de kúmándi jaǵdaida «Eki júz myń teńgemen para aldy»» degen aiyp taǵylýy.
Úshinshi kúmándi jaǵdai, bul jerde sottan, tergeý organdarynan, prokýratýra tarapynan esh máselesiz ótip ketetini.
Al osy isterdi Qylmystyq kodekstiń normasymen alyp qaraityn bolsaq, ol shaǵym keltirý, narazylyq keltirý merzimderi ótip ketken ister. Endi osynyń báriniń zańsyz ekenin kórip otyryp, kóz jumyp otyrýymyz kerek pe?
Onda Prezidenttiń áý basta ózi jariialaǵan «Jańa Qazaqstan degenimiz – ádiletti Qazaqstan» degen negizgi urany, negizgi kontseptsiiasy qaida qalmaq?
Mine, osyǵan bailanysty men jalpy komissiia qurýdy usynyp júrmin. Iaǵni ol komissiiaǵa airyqsha statýs berilýi kerek.
Burynǵy kezde kórer kózge uryp turǵan anyq qylmystyq ister – biznesterin tartyp alǵandyǵy. Osyndai ister bolatyn bolsa, solardy qaita qaratýdy suraityndai komissiia bolýy kerek dep esepteimin. Basqa jolyn kórip turǵanym joq.
Osyndai arnaiy qurylatyn komissiiaǵa meniń basshylyq jasaýǵa tolyq múmkindigim bar dep esepteimin. Óitkeni mundai komissiiany biz Bas prokýrorǵa nemese Joǵarǵy sottarǵa tapsyra almaimyz.
Olardyń kúndelikti atqaratyn sharýasy óte kóp, onsyzda sharshatady. Munda depýtattyq qyzmette depýtattyq immýnitet bar jáne depýtat ta halyqtan basqa naqty eshqandai basshy bolmaidy.
Sondyqtan tájiribesi bar adam retinde osyndai bir komissiiany qurý qajet degen usynysty aityp júrmin. Basshysy mindetti túrde men bolamyn degen shart emes. Jalpy aityp jatyrmyn. Osyndai komissiia qurylsa, burynǵy ótken isterge reviziia jasap, qylmystyq isterdi, azamattyq isterdi bir qaita qarasaq degen usynys bar.
Al Májiliske kelseńiz, tolyp júrgen shyndyq izdegen, «zańsyz sottaldym, biznesimnen aiyryldym» dep shyrqyrap júrgen azamattardy kóresiz.
Olardy Joǵarǵy sottyń tóraǵasy qabyldamaidy.
Olardyń barlyǵy Májiliske keledi. Prezident ákimshiliginiń aldyna barady. Al osylardyń barlyǵynyń isin komissiia arqyly qaraityn bolsaq, sheshimi bolar edi. Ári ol komissiia quramyna Joǵarǵy sot, Bas prokýratýra, Ishki ister ministrligi, Ulttyq qaýipsizdik komiteti, Antikor, sonymen qatar Respýblikalyq advokattar alqasy, Parlament depýtattary múshelikke engeni jón.
Sondai-aq qoǵam qairatkerlerinen ókilder qatysyp, komissiia jumysyn bir jyl atqarsaq. Ýaqytsha komissiia qabyldaǵan sheshim boiynsha, merzimi ótip ketken isterdiń ózin qaita qaraýǵa múmkindik berilse, sonda ádiletsiz sheshilgen isterdiń de jaýabyn tabar edik.
Osyndai bir batyl is-qimyldarǵa barmaityn bolsaq, onda el-jurttyń senimine de selkeý túsedi. «Oi, áli eshteńe ózgermepti ǵoi» degen pikir qalyptasyp, eldiń oiyna kúdik uialaidy. Eń bastysy, Prezidenttiń usynyp otyrǵan kontseptsiiasy iske aspai qalady.
Quqyq qorǵaý, adam quqyǵyn qorǵaý máselesindegi tym kúrdelenip ketken júie burynnan bar. Jalpy oǵan eski Qazaqstan ókilderi, sonyń ishinde eski Qazaqstan kezinde qurylyp qalǵan júieniń ózgermeýi negizgi sebep dep esepteimin. Bizde quqyq qorǵaý salasynda batyl qimyl jasaityn tulǵalar joq. Ásirese quqyq qorǵaý organyna qatysty batyl reformany júzege asyratyndai naqty tulǵalar dál qazir saiasatta kórinip turǵan joq. Saiasatta nege kórinis tappaidy? Óitkeni onyń ishinde mindetti túrde sol eski Qazaqstan ókilderi de júr.
Jalpy sol eski Qazaqstan kezinde qurylǵan osy júie aiaqtan tartyp tur dep esepteimin. Olar sol úirenshikti, osy kezge deiingi qalyptasyp qalǵan júiede jumys isteidi. Al olardyń batyl is-qimyldar jasaýǵa júrekteri daýalamaidy.
Bylaisha aitqanda, ádildik – adam ómiriniń máni. Bul ómirde bir ádiletsizdikke tap boldyń ba, sonymen kúresý qajet. Sondyqtan ádiletsizdikpen kúres – kúrestiń tóresi. Naǵyz azamat óziniń aq adal esimin aqtap alý úshin aiaǵyna deiin shydai bilýi kerek.
Aq adal atymdy aqtai almai júrmin
Naýryzbai RAQYShEV, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty:
– Adam taǵdyry degen bir sátten-aq ózgerip, kútpegen jerden kedergilerge ushyraityny ras eken. Meniń de alǵa qoiǵan maqsat, armandarym zańdy belden basqan tulǵalardyń kinási men quityrqy áreketteriniń kesirinen quldyrady.
2019 jylǵy 18 shildesi kúni bizdiń perzenthanada jas náreste shetinep ketedi, men ol kezde kezekti eńbek demalysynda edim. Orynbasarym Záýre Dathaeva bas dárigerdiń mindetin atqarýshy bolyp qyzmet atqaryp júrgen. Erteńine, 19 shilde kúni meni demalystan shuǵyl túrde shaqyrtyp aldy.
Maǵan qatysty qylmystyq isti Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń ókili Erbol Bolatuly Nazarbaev bastaǵan top oilap tapty. Ol sol kezde Almaty qalasy boiynsha sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń jedel basqarmasynyń basshysy qyzmetin atqardy.
Keiinnen anyqtalǵandai orynbasarym Z.Dathaeva Bolat Nazarbaevtyń kezekti jubaiynyń qurbysy eken. Osy jaqyndyqty paidalanyp, B.Nazarbaevtyń uly Erbol arqyly – Almaty q. sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmet basshylarynyń biri arqyly maǵan 2019 jylǵy 2 tamyzda maǵan qarsy aqparattyq shý týdyryp, arandatýshylyq qylmystyq áreketter uiymdastyrdy. Is materialdaryna keletin bolsaq, oǵan sáikes, men «№1 Qalalyq perzenthana» ShJQ MKK bas dárigeri laýazymyn atqara otyryp, 02.08.2019 jyly saǵat 15.00-te azamat Shaiahmetovadan 200 000 teńge somasynda para aldy dep aiyptalyp, Almaty qalasy boiynsha sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń qyzmetkerleri ustaǵan bolyp shyqqan.
Almaty qalasy Almaly aýdany sotynyń 26.09.2019 jylǵy úkimimen QK-niń 366-baby 2-bóligi boiynsha 6 000 000 teńge mólsherinde aiyppul salyndy.
Meniń isimdi qaraǵan sot 29.04.2018 jylǵy «Sot úkimi týraly» Qazaqstan Respýblikasy Joǵarǵy Sotynyń normativtik qaýlysynyń 2-tarmaǵyn buza otyryp, meniń kinámniń dálelderin obektivti, tolyq jáne jan-jaqty zerttemedi, al qylmystyq qýdalaý organy tarapynan oryn alǵan zań buzýshylyqtarǵa tiisti baǵa bermedi.
Kinásizdik prezýmptsiiasyna bailanysty jáne QIJK-niń 19-babyna sáikes aiyptaý úkimi boljamdarǵa negizdelmeýi múmkin jáne senimdi dáleldermen rastalýy kerek.
Qylmystyq qýdalaý organdary aiyptalǵan is-árekette meniń kinámniń dálelderiniń jetkilikti jiyntyǵyn usynbaǵandyqtan, meniń is-áreketterimde QR QK 366-babynyń 2-bóliminde kózdelgen qylmys quramy joq ekeni anyqtaldy.
Óz basymnan ótkergen osynaý mysal bizdiń qoǵamda ádildik ornai bastaǵynyn kórsetse kerek.
Qazir kóptegen adamdar bizdiń Ádiletti Qazaqstanǵa qarai basqan qadamymyzdy sezip, bilip otyr. Memleketimizdiń basshysy Qasym-Jomart Kemeluly aýqymdy ári naqty mindetter qoidy. 2022 jylǵy 5 maýsymda konstitýtsiialyq referendým ótkizilgennen keiin barlyq salada jańashyldyq baiqala bastady. Iaǵni 5 maýsymnan bastap Qazaqstanda bir jyl ishinde barlyq deńgeidegi bes eldik naýqan ótkizildi: el Konstitýtsiiasyna tolyqtyrýlar men ózgerister engizý jónindegi referendým, Prezidentti, Senat depýtattaryn, Májilis depýtattaryn jáne oblystyq, qalalyq jáne aýdandyq máslihattar depýtattaryn sailaý. Bizdiń eldiń tarihynda buryn-sońdy bulai bolǵan emes.
Óz basym bul qoǵamdy demokratiialandyrýdyń alǵashqy jáne mańyzdy belgisi dep bilemin. Prezidentimiz aityp júrgen «Zańnyń ústemdigi» qaǵidasynyń maǵynasy óte tereńde ekenine kózim jetken azamattyń birimin dep sanaimyn.
