Freedom Inside '26

Benzin men dizel otyny qymbattaǵaly jatyr. Sarapshylar muny nege jaqsylyqqa balaidy

Benzin men dizel otyny qymbattaǵaly jatyr. Sarapshylar muny nege jaqsylyqqa balaidy
dalanews.kz

Ashyq NQA saitynda eki qujat paida boldy. Atap aitqanda, Úkimetpen, sonyń ishinde Ulttyq ekonomika ministrligimen kelise otyryp, Energetika ministrligi ázirlegen buiryq jobalary. Onda janar-jaǵarmai materialdary - benzin, dizel otyny jáne suiytylǵan munai gazy baǵalaryn retteý jáne tejep ustaý tásilinen birtindep bas tartý jaiy qamtylǵan. Sarapshylar qaýymy qymbatshylyqtan habar beretin bul ózgeristi tarihi sheshim dep baǵalap, ony jaqsylyqqa balap otyr. Onyń sebebin Dalanews.kz saitynan oqyp-bile otyryńyzdar.

Atalǵan qujattarda osy salalardy reformalaý men yryqtandyrý máselesiniń pisip-jetilgenin Energetika ministrligi bylaisha túsindirip, kelesi faktilerdi alǵa tartady:

"Qazaqstanda AI-92 janar-jaǵarmaiynyń bir litri 205 teńge bolsa, Resei Federatsiiasynda – 288 teńge, Qyrǵyzstanda – 385 teńge, Ózbekstanda – 489 teńge. Qazaqstanda dizel otynynyń bir litri 295 teńge bolsa, Resei Federatsiiasynda – 355 teńge, Qyrǵyzstanda – 427 teńge, Ózbekstanda 528 teńge turady. Osy jaǵynan alǵanda, AI-92 benzini baǵasyndaǵy aiyrmashylyq 40%-dan 138%-ǵa deiin, dizel otyny 20%-dan 79%-ǵa deiin jetedi. Bul, óz kezeginde tapshylyqty, salany jańǵyrtýdyń múmkin emestigin, otyndy ártúrli zańsyz shemalar arqyly shetelge tasýdy týdyrady. Osyǵan bailanysty Energetika ministrligi baǵany qalyptastyrýdyń turaqty modeliniń saiasatyna kóshedi. Ol suranys pen usynys arasyndaǵy naryqtyq teńgerimdi qurýǵa, otyn tapshylyǵyn joiýǵa, munai óńdeý salasyn jańǵyrtýdy yntalandyrýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne uzaq merzimdi investitsiialardy tartýǵa baǵyttalǵan".

Ekinshiden, suiytylǵan gazdyń 1 tonnasynyń aǵymdaǵy quny 65-ten 75 myń teńgege deiin, al óndirýshi zaýyttar úshin shekti kóterme baǵa tonnasyna 45,2 myń teńge deńgeiinde belgilengen. Osyndai shyǵyndy baǵalarǵa bailanysty jyl saiynǵy josparly kúrdeli jóndeý jáne jańǵyrtý jumystaryn júrgizýge qajetti qarajatqa kelgende tapshylyq týyndap jatady. Kerisinshe, suiytylǵan munai gazy tutynysy jyldan jylǵa artyp keledi: 2022 jyly 1,8 mln tonna bolsa, bul kólem 2024 jyly 2,4 mln tonnaǵa deiin ósti.

"Buiryq jobasyna sáikes, kóterme saýdadaǵy  suiytylǵan gazdyń 1 tonnasynyń shekti baǵasy  45,2 myń teńgeden 52 myń teńgege deiin kóterý josparlanyp otyr. Bul rette bólshek saýdadaǵy shekti baǵa óńirlerge bailanysty 6 teńgeden 21 teńgege deiin ulǵaiady. Bul shara ishki naryq suranysyn tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beredi, gaz óńdeý salasyna investitsiialar tartý úshin jaǵdai týdyrady".

Eń bastysy, qujatta Energetika ministrligi bul saiasattyń negizgi printsipteri kez-kelgen ózgeristerdiń birtindep júrýine jáne aldyn ala boljamdy bolyp tabylýyna súienetinin aitady. "Azamattardyń múddelerin qorǵaý úshin áleýmettik qoldaý sharalary jalǵastyrylady, al aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri ashyq shemalar men qolaily baǵalar boiynsha dizel otynyna kepildi qoljetimdilikke ie bola alady" dep naqtylaidy ministrlik.

Ekonomist-maman Ǵalymjan Aitqazinnniń aitýynsha, osy jaǵynan alǵanda, Qazaqstan JJM baǵalary men munai ónimderin retteý  turǵysynda ekonomikany yryqtandyrý boiynsha qatty keshikse de saiasi sheshim qabyldaýda tarihi sátti bastan keship otyr dep sanaidy.

"Munyń bári, saiyp kelgende, osy salalardyń qalypty damýynyń bolashaǵy úshin úlken igilikter men jaqsy perspektivalarǵa alyp keledi. Biraq mundai ózgeristi múmkindiginshe "jumsaq" júrgizý óte mańyzdy, ásirese halyqtyń osal toptary men tutynýshylary úshin. Ras, mundai tarihi sheshimderdiń ózindik artyqshylyqtary men kemshilikteri bar: óitkeni bul qysqa merzimde shyǵyndar men infliatsiia turǵysynan aýyr bolýy múmkin, biraq uzaqmerzimdi perspektivada fýndamentaldy baǵany naryq aiqyndaityndai etip, sondai-aq ishki jáne syrtqy investorlar úshin birqatar salalardyń investitsiialyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa negizi bolady", - deidi ol.

Eń bastysy, maman memleket kvazimemlekettik sektor arqyly jyl saiyn osy baǵalardy ustap turý jáne shyǵyndy óndiristerdi qoldaý úshin trilliondaǵan teńgeni "jaǵýǵa" májbúr ekenin eske salady. Onyń aitýynsha, osy aradan jasalǵan orasan únem aqshany bizde ózge qajettilikterge jumsaý múmkindigi týar edi. 

Al Halyk Finance Basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Murat Temirhanov, tipti memlekettik retteýge jatatyn JJM baǵalaryn yryqtandyrýdy birtindep emes, bir mezette júrgizý kerek dep sanaidy.

"Energetika ministrligi aitqandai, bólshek saýdadaǵy baǵany birtindep bosatatyn bolsa, onda osy kezeńde jeke investitsiialar tiimsiz bolyp qala beredi, al áleýmettik shielenistiń birtindep artýyna bailanysty baǵalardy kezeń-kezeńimen yryqtandyrý protsesi kilt toqtaý yqtimaldylyǵy joǵary bolady. Al basty benefitsiarlar (otyn baǵasyn sýbsidiialaý), kerisinshe qaltaly sharýashylyqtarǵa ainalady. Osy jaǵynan alǵanda, jumsalyp jatqan úlken biýdjet qarajaty tiimsiz jumsalyp, is júzinde kedeilerdi qoldaýǵa baǵyttalmaidy, sýbsidiialardy alyp tastaý aqshany únemdeýge jáne áleýmettik ádilettilikti arttyrý úshin shynymen qajetti sharalarǵa baǵyttaýǵa múmkindik beredi", - deidi ol.