HIH ǵasyrdyń sońyna qarai úshinshi tolqyn bastaldy. Endi tehnologiia men birge aqparatttyq qoǵam bastaldy. Sanaýly sekýndta habar beretin aparattar jetile bastady. Artynsha radio, TV, ǵarysh, internet burq ete qaldy. Úshinshi tolqyn álemdi adam tanymastai ózgertti. Sonymen birge adamdardyń sana sezimi men aqyl oilaryda túbegeili ózgerdi. Endi tórtinshi tolqyn bastalady. Órkenietti elder adam jany sezilmeitin barlyq nárseden mezi boldy. Olar endi ata-babasynan mirasqa qalǵan barlyq qundylyqtardy jinap terip túgendeýmen áýre bolyp jatyr. Ásirese kóne kitaptardy oqyp, aýdaryp, ainalymǵa qaita salý isi alǵa shyǵyp keledi. Ol kitaptarda aqyldy adamdardyń jany men kóńil-kúii, ǵylymǵa degen adaldyǵy, rýhani ilimge degen mahabbaty saqtalyp qalǵan. Endi tórtinshi tolqyn urǵanda, ata-babasynan mirasqa qalǵan rýhani muralarǵa ielik etken elder ǵana endigi órkeniettiń kóshine ilese alady, - deidi.
Jalpy, bir formatsiiadan ekinshi formatsiiaǵa ótkende rýhani dúniede toqyraý bolatyny siiaqty, keńestik júieden shyqqan bizde de sondai rýhani dúniemizde toqyraý kezeńin bastan ótkizýdemiz, rýhani dúniege kózqaras azaiyp, materiialdyq qundylyqtar alǵa shyǵyp ketti. Iaǵni, zamannyń ózgerýimen qatar qundylyqtar týraly admadardyń kóz-qarasymen dúnie-tanymy da ózgerdi. Ásirese, egemendik alǵan jyldardan bergi ósip kele jatqan jas urpaqtyń rýhani-sana seziminiń qalyptasý barysynda joǵaryda ǵalymnyń atap ótken úshinshi tolqyn áseri qatty sezilýde. Ǵalamdyq aqparat alysýdaǵy jyldamdyq, teledidar, kompiýter, internet jastar úshin búgingi kúnniń basty qundylyǵy, zaman talaby, qoǵamdyq qajettilik retinde erikti, eriksiz birinshi orynǵa shyǵýda. Jańa tehnolgiialardyń kóz ilespes jyldamdyqpen damyp jatqan adamzat órkenietiniń shańyna ilesemiz dep adamzat óziniń qaida bara jatqanyn bilmeidi. Jer planetasynyń eń damyǵan, eń órkenietti degen batys Eýropa men Amerika siiaqty alpaýyttar, tehnologiia daýynyń shyńyna jetkenimen rýhani quldyraýdyń túbine jetkenin endi sezinip, túsinýde. Bizdiń qoǵamnyń jastary da osy batystyń jalań, ashyq-shashyq mádenieti men jalǵan demokratiiasynyń qurbanyna ainalýda. Moiyndaimyz, qazirgi qoǵam adamdary jańa tehnologiiasyz, aqparatsyz, ineternet, kompiýtersiz ómir súrý múmkin bolmai otyr. Sonda órkenietke jetý degen ótkenińdi umytyp, ózińnen-óziń jerý degen sóz emes shyǵyr?! Endi joǵaryda ǵalymnyń atap ótken tórtinshi tolqyn kezeńine dóp kelgendeimiz. Jańa tehnologiia men qatar rýhani jaǵynan qosa damý qustyń eki qanaty siiaqty teńdik ornatyp, álem keńistiginiń kók aspanyna shyǵaratyn jalǵyz jol dep qaraityn kez jetken siiaqty. Fransit Rishardyń atap ótken rýhani qundylyqtar ishinen rýhani álemimizge eń basty yqpal eter qural retinde birinshi kezekte men kitap oqýdy aitar edim. Bizdiń bolashaǵymyz jastar, qazirgi jastar kompiýterdiń tilin beske biler, biraq kitap tilin biledi dep senimmen aita almaimyz.
Bir kóńil qýantarlyǵy Fransit Rishardyń aitqan tórtinshi tolqynyn aldyn ala sezip, der kezinde jastardyń sanasyn sáýlelendirip, rýhani álemin baiytýǵa belsheshe kirisip, naqtyly qadamdar jasap otyrǵan óte sátti jobalardyń biri QazUÝ-dyń Rektory Ǵalymqaiyr Mutanulynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «QazUÝ- dyń stýdenti oqýǵa tiis 100 kitap» jobasy. Osy joba aiasynda, jaqynda QazUÝ-dyń shyǵystaný fakýlteti, qytaitaný kafedrasynyń uiymdastrýymen halqymyzdyń aiaaýly aqyn qyzy Fariza Ońǵarsynova apamyzdyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan is-shara ótti. Is-sharaǵa kafedra oqytýshylary men qatar magistranttar, stýdentter qatysty. Is-shara barysynda aqyn ómirbaiany, júrip ótken joldary tyńdaýshy qaýymǵa tanystyrylyp, aqynnyń óleńderinen jyr-shýmaqtary tyńdaldy. Stýdentter jáne aqynnyń kózin kórgen adamdar aqyn týraly estelikter aitty. Bir saǵattan astam ótken is-sharadan óte jaqsy áser alyp tarqastyq, Ásirese, Fariza apamyzdyń shyǵarmasymen jaqsy tanys emes stýdentter keibir oqytýshylar úshin Fariza apamyzdy taný kezeńi endi bastalǵandai boldy. Barlyq qatysyshylar Fariza apamyzdyń shyǵarmasymen qaitadan tanysýǵa, óleń kitaptaryn satyp alyp oqýǵa shabyt alyp qaitty. Osyndai is-sharanyń rýhani damym-jetilýimizge, sanamyzda rýhani silkinis týǵyzatynyna qanshalyqty járdemi bolatynyna taǵy bir márte kózimdi jetkizgendei boldy. Bul «QazUÝ-dyń stýdenti oqýǵa tiis 100 kitap» jobasy aiaasynda ótken júz nemese myń is-sharanyń bireýi ǵana, endi baǵamdai berýge bolady, QazUÝ- dyń stýdentteriniń tórt jyl ishinde oqýǵa tiis «100 kitap» jobasy halqymyzdyń, sonyń ishinde stýdent jastardyń rýhani damýǵa jasaǵan osy bir igilikti qadamy jastarymyzǵa, elimizdiń damýyna, qoǵamymyzdyń rýhani baiýyna qanshalyqty serpin berip, ońdy áserin beretinine qandai maqtaý aityp, qandai qoldaý bildirsek te jarasady dep oilaimyn. Bul tek QazUÝ men ǵana shektelmei memilekettik turǵyda qolǵa alynatyn sharýa. Árbir úlkendi-kishili joǵary oqý oryndar, mektepter de jaǵdaiǵa qarai zerdelep jappai qoldanysqa engizetin ultty jarqyn bolashaqqa bastar igi bastamalardyń biri dep esepteimin.
QazUÝ- dyń qolǵa alǵan igi bastamalarynyń taǵy biri «Ainalańdy nurlandyr» jobasy. Osy joba aiasynda stýdentter men muǵalimder keide qarttar úiine, jetimder úiine baryp ol kisilerdiń qal-jaǵdailarymen tanysyp qaitady. Jastardyń qart ata-ájelerdiń, tastandy kúnásiz jas sábilerdiń qońyrqai ómirin kórip júrekterine meiirim shýaǵy oianyp, kózderine jas alyp, ómir súrýdiń jaýapkershiligi men durys adam bolýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin sezinip, ózderiniń ata-analarynyń aiaýly alaqanynda armansyz ósip er-jetip kele jatqandaryna taýba keltirip, qartaiǵan ata-analaryn ózderin qalai alaqanǵa salyp ósirse, ózderi de keiin ata-anasyn sondai qamqarlyqqa alý kerektigin túsingeninin kórgende ishtei óziń de baqytqa bólenesiń. Osy rette osyndai ultymyzdyń rýhani damýyna, jastarymyzdyń óz tamyrynan nár alyp ósýine bailanysty kóptegen igilikti bastamalardyń bastaýshysy, jarshysy, janashyry, qamqory bolyp júretin QazUÝ-dyń rektory Ǵalymqaiyr Mutanulynyń eńbegin erekshe atap ótkim keledi. Ol kisiniń Qazaqstandaǵy mańdai aldy oqý orny Ál-farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýniversitetin bilim jaǵynan óte joǵary sapaly biik deńgeige kóterip, bilikti mamandar daiarlaityn aitýly bilim ordasyna ailandyryp qana qoimai, stýdent jastardyń óz halqynyń tarihi tamyrymen jalǵasyp, rýhani qazynasynan molynan igiliktenýine jaǵdai jasaýy. Fransit Rishardyń joǵaryda aitqan tórtinshi tolqynyna qarsy jasaǵan kóregen basshylyq, úlken bilimpazdyq, ata-baba amanatyn arqalaǵan taza tektiliktiń igi qadamy dep esepteimin. Ol kisiniń «100 kitap» jobasyna arnalǵan jinalysta sóilegen sózinen keltirilgen myna úzindi sózi, sózimniń dáleli bolǵai: «Árqaisymyz ózimizdi-ózimiz damytaiyq. Bizdiń baǵyt alar altyn qazyǵymyz – Alash arystary. Olar materiialdyq qundylyqty eshqashan aldyńǵy orynǵa qoiǵan emes. Iri tulǵalardyń arasynda baidyń da balalary boldy. Biraq eshqaisysy bailyqqa qyzyqqan joq. Biz osy ulylarymyzǵa qarap boi túzesek, olardan kem bolmaimyz. Ulttymyz úshin uialmaýymyz kerek, kerisinshe maqtanatyn dárejedemiz».
Ulttqa qyzmet etý, týǵan halqyńa, qasietti jerińe degen adaldyq, urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik bári de osyndai qarapaiym ári qasietti ister arqyly bastaý alyp, odan ary órken jaiyp, halqymyzdyń ótkeni men bolashaǵyna bailanystyryp, tarihtan sabaq alyp, bolashaqqa úlken úmitpen aiaq bassaq, Elbasymyz atap ótken damyǵan 30 eldiń qatarynan oiyp turyp oryn alyp, álemdik ozyq ulttardyń qatarynan kórinetinimizge kámil senemin. Sóz sońyn Halqymyzdyń uly jazýshysy Muhatar Áýezovtiń myna sózimen aiaqtaǵym keledi: «Bul dáýirde óz elin, ádebietin bilmegen, ony qadirlemegen adamdy – tolyq mándi intellegent deýge bolmaidy. Sebebi, ol qandailyq mamandyq iesi bolǵanymen, rýhani syńar jaq bolyp keledi», - degen eken.
Nurtálip ShARYPQAZY,
Ál-farabi atyndaǵy
Qazaq Ulttyq ýniversiteti
Shyǵystaný fakýlteti
Qytaitaný kafedrasynyń
oqytýshysy
