"Aınalańdy nurlandyr"

Dalanews 12 mam. 2016 01:40 118

Fransıanyń ataqty shyǵystanýshy ǵalymy  Fransıt Rıshardyń  adamzat tarıhyndaǵy adamzat ómirin ózgertip, tirshiligin tóńkerip túsirgen  úsh túrli tolqyn týraly aıtady. Birinshi, aýyl sharýashylyq órkenıeti, adamdar birinshi ret dándi-daqyldy qambada saqtap, ashtan ólmeı, qystan aman shyqqanda dúnıe shyr aınaldy. Ekinshi, HÚİİİ ǵasyrda ekinshi tolqyn bastaldy. Ol – ındýstrıa. Qaptaǵan zaýyt, fabrıka, manıfaktýra, bý men kóliktiń jeti atasy dúnıeni tóńkerip jiberdi.

HİH ǵasyrdyń sońyna qaraı úshinshi tolqyn bastaldy. Endi tehnologıa men birge aqparatttyq qoǵam bastaldy.  Sanaýly sekýndta  habar beretin aparattar jetile bastady. Artynsha radıo, TV, ǵarysh, ınternet burq ete qaldy. Úshinshi tolqyn álemdi adam tanymastaı ózgertti. Sonymen birge adamdardyń sana sezimi men aqyl oılaryda túbegeıli ózgerdi. Endi tórtinshi tolqyn bastalady.  Órkenıetti elder adam jany sezilmeıtin barlyq nárseden mezi boldy. Olar endi ata-babasynan mırasqa qalǵan barlyq qundylyqtardy jınap terip túgendeýmen áýre bolyp jatyr. Ásirese kóne kitaptardy oqyp, aýdaryp, aınalymǵa qaıta salý isi alǵa shyǵyp keledi. Ol kitaptarda aqyldy adamdardyń jany men kóńil-kúıi, ǵylymǵa degen adaldyǵy, rýhanı ilimge degen mahabbaty saqtalyp qalǵan. Endi tórtinshi tolqyn urǵanda, ata-babasynan mırasqa qalǵan rýhanı muralarǵa ıelik etken elder ǵana endigi órkenıettiń kóshine ilese alady, - deıdi.

Jalpy, bir formasıadan  ekinshi formasıaǵa  ótkende rýhanı  dúnıede toqyraý bolatyny sıaqty, keńestik júıeden shyqqan bizde de sondaı  rýhanı dúnıemizde toqyraý kezeńin bastan ótkizýdemiz, rýhanı dúnıege kózqaras azaıyp, materıaldyq qundylyqtar alǵa shyǵyp ketti. Iaǵnı, zamannyń ózgerýimen qatar qundylyqtar týraly admadardyń kóz-qarasymen dúnıe-tanymy da ózgerdi. Ásirese, egemendik alǵan jyldardan bergi ósip kele jatqan jas urpaqtyń rýhanı-sana seziminiń qalyptasý barysynda joǵaryda ǵalymnyń atap ótken úshinshi tolqyn áseri qatty sezilýde. Ǵalamdyq aqparat alysýdaǵy jyldamdyq, teledıdar, kompúter, ınternet jastar úshin búgingi kúnniń basty qundylyǵy,  zaman talaby, qoǵamdyq qajettilik retinde erikti, eriksiz birinshi orynǵa shyǵýda. Jańa tehnolgıalardyń  kóz ilespes jyldamdyqpen damyp jatqan  adamzat órkenıetiniń shańyna ilesemiz dep adamzat óziniń qaıda bara jatqanyn  bilmeıdi. Jer planetasynyń eń damyǵan, eń órkenıetti degen batys Eýropa men Amerıka sıaqty alpaýyttar, tehnologıa daýynyń shyńyna jetkenimen rýhanı quldyraýdyń túbine jetkenin endi sezinip, túsinýde. Bizdiń qoǵamnyń jastary da osy batystyń jalań, ashyq-shashyq mádenıeti men jalǵan demokratıasynyń qurbanyna aınalýda. Moıyndaımyz, qazirgi qoǵam  adamdary jańa tehnologıasyz, aqparatsyz, ıneternet, kompútersiz ómir súrý múmkin bolmaı otyr. Sonda órkenıetke jetý degen ótkenińdi umytyp, ózińnen-óziń jerý degen sóz emes shyǵyr?! Endi joǵaryda ǵalymnyń atap ótken tórtinshi tolqyn kezeńine dóp kelgendeımiz. Jańa tehnologıa men qatar rýhanı jaǵynan qosa damý qustyń eki qanaty sıaqty  teńdik ornatyp, álem keńistiginiń  kók aspanyna shyǵaratyn jalǵyz  jol dep qaraıtyn kez jetken sıaqty.  Fransıt Rıshardyń atap ótken rýhanı qundylyqtar ishinen  rýhanı álemimizge eń basty  yqpal eter qural retinde  birinshi kezekte men kitap oqýdy  aıtar edim.  Bizdiń bolashaǵymyz jastar, qazirgi jastar kompúterdiń tilin beske biler, biraq kitap tilin biledi dep senimmen aıta almaımyz.

Bir kóńil qýantarlyǵy Fransıt Rıshardyń  aıtqan tórtinshi tolqynyn aldyn ala sezip, der kezinde  jastardyń sanasyn sáýlelendirip, rýhanı álemin baıytýǵa  belsheshe kirisip, naqtyly qadamdar  jasap otyrǵan  óte sátti jobalardyń biri QazUÝ-dyń Rektory Ǵalymqaıyr Mutanulynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «QazUÝ- dyń stýdenti oqýǵa tıis 100 kitap» jobasy. Osy joba aıasynda, jaqynda QazUÝ-dyń shyǵystaný fakúlteti, qytaıtaný kafedrasynyń uıymdastrýymen  halqymyzdyń aıaaýly aqyn qyzy Farıza Ońǵarsynova apamyzdyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan is-shara ótti.  İs-sharaǵa kafedra oqytýshylary men qatar magıstranttar, stýdentter qatysty. İs-shara barysynda aqyn ómirbaıany, júrip ótken joldary tyńdaýshy qaýymǵa tanystyrylyp, aqynnyń óleńderinen jyr-shýmaqtary tyńdaldy. Stýdentter jáne aqynnyń kózin kórgen adamdar aqyn týraly estelikter aıtty. Bir saǵattan astam ótken is-sharadan óte jaqsy áser alyp tarqastyq, Ásirese, Farıza apamyzdyń shyǵarmasymen jaqsy tanys emes stýdentter keıbir oqytýshylar úshin Farıza apamyzdy taný kezeńi endi bastalǵandaı boldy. Barlyq qatysyshylar Farıza apamyzdyń shyǵarmasymen qaıtadan tanysýǵa, óleń kitaptaryn satyp alyp oqýǵa shabyt alyp qaıtty. Osyndaı  is-sharanyń  rýhanı damym-jetilýimizge, sanamyzda rýhanı silkinis týǵyzatynyna qanshalyqty járdemi bolatynyna  taǵy bir márte kózimdi jetkizgendeı boldy.  Bul «QazUÝ-dyń stýdenti oqýǵa tıis 100 kitap» jobasy aıaasynda ótken júz nemese myń is-sharanyń bireýi ǵana,  endi baǵamdaı berýge bolady, QazUÝ- dyń stýdentteriniń  tórt jyl ishinde oqýǵa tıis «100 kitap»  jobasy halqymyzdyń, sonyń ishinde stýdent jastardyń rýhanı damýǵa jasaǵan osy bir ıgilikti qadamy jastarymyzǵa, elimizdiń damýyna, qoǵamymyzdyń rýhanı baıýyna qanshalyqty serpin berip, ońdy áserin beretinine qandaı maqtaý aıtyp, qandaı qoldaý bildirsek te jarasady dep oılaımyn. Bul tek QazUÝ men ǵana shektelmeı memilekettik turǵyda qolǵa alynatyn sharýa. Árbir úlkendi-kishili joǵary oqý oryndar, mektepter de jaǵdaıǵa qaraı zerdelep jappaı qoldanysqa engizetin ultty jarqyn bolashaqqa bastar ıgi bastamalardyń biri dep esepteımin.

QazUÝ- dyń   qolǵa alǵan ıgi bastamalarynyń  taǵy biri «Aınalańdy nurlandyr» jobasy. Osy joba aıasynda stýdentter men muǵalimder keıde qarttar úıine, jetimder úıine baryp ol kisilerdiń qal-jaǵdaılarymen tanysyp qaıtady. Jastardyń qart ata-ájelerdiń, tastandy kúnásiz jas sábılerdiń qońyrqaı ómirin kórip júrekterine meıirim shýaǵy oıanyp, kózderine jas alyp, ómir súrýdiń jaýapkershiligi men durys adam bolýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin sezinip, ózderiniń ata-analarynyń aıaýly alaqanynda armansyz ósip er-jetip kele jatqandaryna taýba keltirip, qartaıǵan ata-analaryn ózderin qalaı alaqanǵa salyp ósirse, ózderi de keıin ata-anasyn sondaı qamqarlyqqa alý kerektigin túsingeninin kórgende ishteı óziń de baqytqa bólenesiń.  Osy rette osyndaı ultymyzdyń rýhanı damýyna, jastarymyzdyń  óz tamyrynan nár alyp ósýine baılanysty kóptegen ıgilikti bastamalardyń  bastaýshysy, jarshysy, janashyry, qamqory bolyp  júretin QazUÝ-dyń rektory Ǵalymqaıyr Mutanulynyń eńbegin erekshe atap ótkim keledi. Ol kisiniń Qazaqstandaǵy mańdaı aldy oqý orny Ál-farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetin bilim jaǵynan óte joǵary sapaly bıik deńgeıge kóterip, bilikti mamandar daıarlaıtyn aıtýly bilim ordasyna aılandyryp qana qoımaı,  stýdent jastardyń óz halqynyń  tarıhı tamyrymen jalǵasyp, rýhanı  qazynasynan molynan ıgiliktenýine jaǵdaı jasaýy. Fransıt Rıshardyń joǵaryda aıtqan tórtinshi tolqynyna qarsy jasaǵan kóregen basshylyq, úlken bilimpazdyq, ata-baba amanatyn arqalaǵan taza tektiliktiń ıgi qadamy dep esepteımin. Ol kisiniń «100 kitap» jobasyna arnalǵan jınalysta  sóılegen sózinen keltirilgen myna úzindi sózi, sózimniń dáleli bolǵaı: «Árqaısymyz ózimizdi-ózimiz damytaıyq. Bizdiń baǵyt alar altyn qazyǵymyz – Alash arystary. Olar materıaldyq qundylyqty eshqashan aldyńǵy orynǵa qoıǵan emes. İri tulǵalardyń arasynda baıdyń da balalary boldy. Biraq eshqaısysy baılyqqa qyzyqqan joq. Biz osy ulylarymyzǵa qarap boı túzesek, olardan kem bolmaımyz. Ulttymyz úshin uıalmaýymyz kerek, kerisinshe maqtanatyn dárejedemiz».

Ulttqa qyzmet etý, týǵan halqyńa, qasıetti jerińe degen adaldyq, urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik bári de osyndaı qarapaıym ári qasıetti ister arqyly bastaý alyp, odan ary órken jaıyp, halqymyzdyń ótkeni men bolashaǵyna baılanystyryp, tarıhtan sabaq alyp, bolashaqqa úlken úmitpen aıaq bassaq, Elbasymyz atap ótken damyǵan 30  eldiń qatarynan oıyp turyp oryn alyp, álemdik ozyq ulttardyń qatarynan kórinetinimizge kámil senemin. Sóz sońyn Halqymyzdyń  uly jazýshysy  Muhatar Áýezovtiń myna sózimen aıaqtaǵym keledi: «Bul dáýirde óz elin, ádebıetin bilmegen, ony qadirlemegen adamdy – tolyq  mándi  ıntellegent deýge bolmaıdy. Sebebi, ol qandaılyq mamandyq ıesi bolǵanymen, rýhanı syńar jaq bolyp keledi», - degen eken.

                                                                Nurtálip SHARYPQAZY,


   Ál-farabı atyndaǵy


 Qazaq Ulttyq ýnıversıteti


Shyǵystaný fakúlteti


Qytaıtaný kafedrasynyń


oqytýshysy


Usynylǵan
Sońǵy jańalyqtar
x