Tarihy tereńge tartqan túrik murasy júzdegen jyldarǵa sozylatyn dástúrimen birge desertterimen de tanymal. Keibir týrister túrik desertterin arheologiialyq jáne mádeni bailyǵyna teńgeredi.
Dáminiń sanalýandyǵymen jáne ereksheligimen este qalatyn táttiler jergilikti halyqtyń da, týristerdiń de súiikti asyna ainalǵan. Osy oraida, «Taste Atlas» birneshe túrik desertin «Álemniń eń úzdik 100 táttisi» tizimine qosqan.
«Túrik baklavasy» álemge tanymal
Qaǵazdyń qalyńdyǵyndai tym juqa qamyrdan, arasyna úgitilgen jańǵaq, ústine eritilgen qant sýy quiylǵan baklava – túrik halqynyń eń tanymal táttisi. UNESCO shyǵarmashylyq qalalar júiesindegi Gaziantep óziniń baklavasymen «Atlas taste» tizimimen qatar Eýropalyq Odaq komissiiasynyń sheshimimen, «dámi erekshe túrik táttisi» ataldy. Kúndelikti as barysynda, syily qonaqtar kelgende orny bólek baklavanyń ataýy da alýan. Mysaly, «Fystyk sarmasy» – fistashka jańǵaǵy ezilgen qamyrǵa oralǵan desert. Baklavanyń túri men pishini de ártúrli.
Taǵy bir dástúrli túrik deserti – kúnefe. Dastarqanǵa ystyq kúiinde beriletin kúnefe qamyryna eritilgen syr men qant shyryny quiylyp, ústine úgitilgen fistashka jańǵaǵy sebiledi. Túrkiiadaǵy eń tátti kúnefe eldiń ońtústik-shyǵysynda kezdesedi. Al hatailyq eń máshhúr «Antakia kúnefesi» Eýropalyq odaqtyń «Qorǵalatyn geografiialyq mura» sanatynda.
Dástúrli mura: sútten jasalǵan táttiler
Túrkiianyń sútten jasalǵan táttileri eldiń basqa da kýlinariia shedevrleri siiaqty tátti ári erekshe. «Fyryn sútlach» – sút, qant, kúrishten pisirilgen pýding. Tátti daiyn bolǵanda ústine úgitilgen darshyn nemese fýndýk sebedi. Búkil el jaqsy kóretin «fyryn sútlachty» barlyq jerde keremet daiyndalady dese de, siyr men eshki baǵatyn aimaqtarda basqasha eken.
Kazandibi – karamel qosylǵan sútti pýding. Ataýy túbi kúigen qazanmen astasatyn «kazandibi» («qazan túbi») nemese «qaspaq») – Osman imperiiasynyń qalǵan mura.
«Tavýk góǵúsú» («taýyq keýdesi») – ettartqyshta úgitilgen taýyq keýdesin qýyra otyryp daiyndalatyn desert. Biraq kóp jerde et qoldanbai, onyń ornyna mai, sút, kúrish unyn, qant pen krahmal qosyp pisiredi. Túrikterdiń tirshiligine dendei engen bul táttini túrik kofesimen nemese shaimen birge beriledi.
«Marash Dondýrma» («Marash balmuzdaǵy») – Túrkiianyń eń súiikti deserti. Qoiý ári qaitalanbas dámi bar, isi eshteńege uqsamaityn balmuzdaqtyń basty syry – Kahramanmarashta tabiǵi shóppen jemdelgen eshki sútinen jasalady. Al isi ańqyǵan salep (tátti sýsyn) sol aimaqta ótken kúlgin orhideianyń tamyrynan daiyndalady.
«Atlas taste» tizimindegi «Irmik helvasy» Anadoly ashanasynyń mańyzdy bóligi sanalady.Túrkiianyń barlyq aimaǵynda ár úide jarmadan, sary mai, qant, sút pen jańǵaqtan pisiriletin irmik helvasy ystyq kúiinde qasyna «Marash balmuzdaǵyn» qoiyp, dastarqanǵa ákeledi.
www.gotürkiye.com
