2024 jylǵy 28 qarasha kúni Astanada Qazaqstan-Resei sarapshylar keńesiniń (QRSK) otyrysy ótti. Kezdesý taqyryby: «Qazaqstan jáne Resei: ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaitý». Is-shara Resei Federatsiiasy Prezidentiniń Qazaqstanǵa memlekettik saparyna orailastyrylǵan. Qatysýshylar elder arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq qatynastardyń negizgi aspektilerin, energetika salasyndaǵy áriptestikti keńeitý joldaryn, sý resýrstary salasyndaǵy birlesken bastamalardy, klimattyq kún tártibin jáne gýmanitarlyq yntymaqtastyq perspektivalaryn talqylady.
Is-sharany QR Prezidenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategiialyq zertteýler institýty (QSZI) jáne Resei Ǵylym akademiiasynyń E.M.Primakov atyndaǵy Álemdik ekonomika jáne halyqaralyq qatynastar institýty birlesip, Resei SIM MMHQI atsalysýymen uiymdastyrdy.
QRSK otyrysyna QR Prezidenti janyndaǵy QSZI direktory Erkin Tuqymov, RǴA E.M. Primakov atyndaǵy ÁEHQI direktory Fedor Voitolovskii, Resei SIM MMHQI prorektory Artem Malgin, sondai-aq Qazaqstan-Resei yntymaqtastyǵyn zertteýde mamandanǵan jetekshi qazaqstandyq jáne reseilik sarapshylar qatysty.
Óz alǵysózinde E.Tuqymov Qazaqstan men Reseidiń ekonomikalyq, saýda jáne investitsiialyq salalardaǵy ekijaqty qarym-qatynastardaǵy eleýli jetistikterin atap ótti.
– 2023 jyly Qazaqstan men Resei arasyndaǵy taýar ainalymy rekordtyq 27 mlrd dollarǵa jetti. 2024 jyldyń toǵyz aiynda bul kórsetkish shamamen 19,5 milliard dollardy qurady. Reseimen birlese otyryp, jalpy quny 5,9 trln teńgeni quraityn, munai-himiia, taý-ken ónerkásibi jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryna baǵyttalǵan 31 birlesken investitsiialyq joba júzege asyrylýda, – dedi QSZI direktory.
Ol Qazaqstan-Resei sarapshylar keńesiniń mańyzdylyǵyna erekshe toqttaldy.
– Bul alań ártúrli taraptardyń, sonyń ishinde Qazaqstan men Resei aimaqtarynyń pikirleri men múddeleri ekijaqty kún tártibinde kórinis tabýy úshin sarapshylar dialogynyń negizgi quraly bolyp tabylady, – dep atap ótti QSZI basshysy.
RǴA ÁEHQI direktory Fedor Voitolovskii óz kezeginde RǴA ÁEHQI men Qazaqstannyń strategiialyq zertteýler institýtyn 30 jylǵa jýyq yntymaqtastyq bailanystyratynyna toqtaldy.
– Bul uzaq jáne aýqymdy merzim. Bizdiń dialogymyz eki eldiń qarym-qatynasynda sózsiz týyndaityn qiyndyqtardy, ebedeisizdikterdi jáne kúrdeli máselelerdi jasyrmai, Resei-Qazaqstan qarym-qatynastarynyń keń kún tártibin jáne jáne olar damyp kele jaqan halyqaralyq ekonomikalyq jáne saiasi kontekstti talqylaýǵa daiyn bolýǵa negizdelgen, – dedi ÁEHQI direktory.
Sondai-aq, F.Voitolovskii Qazaqstan men Reseidiń ekijaqty kún tártibiniń negizinde pragmatizm turǵanyn atap ótti.
– Bizdiń eki prezidentimiz de óte pragmatikalyq kategoriialarda – ekonomikalyq oryndylyq, ózara tiimdi seriktestik jáne yntymaqtastyq sanattar týraly aitady, oilaidy jáne áreket etedi. Bul pragmatizm rýhy, naqty nárselerge, yntymaqtastyq múmkindikterine, bizde bar jáne biz jiyntyqta nyǵaita otyryp, bizdiń ózara is-qimylymyzdy damytýǵa baǵyttalǵan rýh, – dedi ÁEHQI direktory.
Qazaqstan men Reseidiń ekonomikalyq yntymaqtastyǵynyń negizgi baǵyttaryna arnalǵan sessiia barysynda RǴA ÁEHQI direktorynyń orynbasary Sergei Afontsev jahandyq ekonomikalyq geografiianyń odan ári evoliýtsiiasynyń yqtimal stsenariileriniń birlesken paiymdaýyn jáne bul úderisterge belsendi qosylý múmkindikterin ázirleý maqsatynda analitikalyq kúsh-jigerdi biriktirýdi usyndy.
– Másele Eýraziialyq kontinenttiń kóliktik bailanysy, jańa saýda baǵyttaryn qalyptastyrý jáne olardyń áleýetin tranzittik múmkindikterdi keńeitý úshin ǵana emes, sonymen qatar qun tizbegin qurý úshin paidalaný týraly bolyp otyr, – dedi S.Afontsev.
RF SIM MMHQI Eýraziialyq zertteýleri ortalyǵynyń direktory Ivan Safranchýk óz kezeginde «orta» jáne «uly» derjavalardyń halyqaralyq kún tártibiniń negizgi máselelerine qatysty ustanymdaryndaǵy aiyrmashylyqtar men uqsastyqtarǵa toqtalyp, Qazaqstan men Reseidi mysalǵa keltirdi.
– Búginde Qazaqstannyń syrtqy saiasi ustanymy «orta derjava» kategoriiasynyń rólimen aiqyndalady. Meniń kózqarasym boiynsha, «uly derjava» men «orta derjava» elderiniń túbegeili aiyrmashylyǵy nede? Bul olar qabyldaýǵa daiyn táýekel deńgeii. Uly derjavalar syrtqy saiasi ustanymynda ortashalarmen salystyrǵanda áldeqaida joǵary táýekelge barýǵa daiyn. Sonymen birge, orta jáne uly derjavalardyń syrtqy saiasi ustanymdarynda kórinetin aiyrmashylyqqa qaramastan, negizgi halyqaralyq máseleler boiynsha bizdiń ustanymdarymyzda óte mańyzdy sáikestik bar ekenin atap ótkim keledi. BUU Bas Assambleiasynda daýys berýdiń qarapaiym indeksi bar. Bizde 2009-2014 jyldar aralyǵynda bul indeks 100% uqsastyqqa jetken kezder boldy.
Iaǵni, negizgi halyqaralyq máseleler boiynsha biz birdei ustanymda boldyq. Búginde bul kórsetkish 85–90%-ǵa deiin tómendedi, biraq áli de óte joǵary. Álem qandai bolý kerek, halyqaralyq qatynastar júiesin qalai reformalaý kerek degen oiymyz bir, biraq oǵan jetý quraldary týraly oiymyz múlde bólek der edim, – dedi I.Safranchýk.
«Ekonomikalyq zertteýler institýty» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Qaisar Nyǵmetov óz sózinde Qazaqstan men Reseidiń ózara is-qimyly saýda-investitsiialyq salalarda joǵary serpindi bolyp otyrǵanyn atap ótti.
– Zertteý nátijeleri boiynsha Qazaqstan Eýraziia aimaǵyndaǵy Reseidiń tikelei sheteldik investitsiiasyn eń kóp alýshy el. 2022 jyldan bastap 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna deiingi kezeńde Qazaqstandaǵy reseilik TShI jinaqtalǵan kólemi 10,1 mlrd dollarǵa jetip, 16%-ǵa ósti, – dedi Q.Nyǵmetov.
Energetika, sý resýrstary jáne klimattyq kún tártibi salasyndaǵy ozyq tájiribege arnalǵan sessiiada KAZENERGY qaýymdastyǵynyń atqarýshy direktory Damir Narynbaev qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń energetikalyq júiesi aýqymdy transformatsiia kezeńinen ótip jatqanyn jáne aldaǵy onjyldyqta ol aitarlyqtai tsifrlanǵan jáne tómen kómirtekti bolady degen oi aitty.
– Biz klimattyq kún tártibindegi belsendi yntymaqtastyqty, sondai-aq kómirdi tereń óńdeý, ónerkásip qaldyqtaryn qaita óńdeý, taza energiia óndirisin oqshaýlaý turǵysynan jańartylatyn energiia kózderin damytýdyń reseilik tájiribesin, ónerkásipte, ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júielerinde energiia tiimdi tehnologiialardy engizý, onyń ishinde qazandyqtar men jylý elektr stantsiialaryn jańǵyrtý, energiia júielerin, onyń ishinde suranysty anyqtaý jáne basqarý júielerin basqarýdyń AT sheshimderin ázirleý jáne engizýdi quptaimyz, – dedi D.Narynbaev.
«TALAP» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń direktory Asqar Qysyqov óz kezeginde integratsiialyq birlestikti odan ári damytýdyń negizi retinde EAEO munai, gaz jáne elektr energiiasynyń ortaq naryǵynyń jumys isteýine qatysty máselelerge toqtaldy.
Taǵy bir sessiia gýmanitarlyq yntymaqtastyqty damytýǵa arnaldy. «Eýraziialyq monitoring» analitikalyq zertteýler ortalyǵynyń ǵylymi direktory, Astana halyqaralyq ýniversitetiniń dotsenti Taisiia Marmontova óz sózin ǵylymi diplomatiiaǵa arnady.
– Birlesken aǵartý jáne ǵylymi-zertteý bastamalary ǵylymi damý deńgeiin arttyryp qana qoimaidy, sonymen qatar klimattyń ózgerýi, energetikalyq qaýipsizdik jáne tsifrlandyrý siiaqty transshekaralyq problemalardy sheshýge kómektesedi, – dedi Taisiia Marmontova.
Qazaqstan-Resei sarapshylar keńesi 2022 jyldyń qazan aiynda Resei men Qazaqstannyń jetekshi saraptamalyq jáne taldaý ortalyqtarynyń ózara árekettestiginiń alańy retinde quryldy. QRSK-nyń negizgi maqsaty – ekijaqty jáne óńirlik kún tártibindegi ózekti máselelerdi talqylaý, ǵylymi zertteýlerdi úilestirý jáne eki eldiń ǵylymi-saraptamalyq qoǵamdastyqtarynyń júieli yntymaqtastyǵyna járdemdesý.qoldaý kórsetý.
