Shyny kerek Dinmuhammedpen suhbattasýdyń sátin uzaq kúttik. Daryndy jastyń ýaqyty tyǵyz. Únemi túrli baiqaýlardy baq synaityndyqtan asyqtyrmadyq. Aqyry, bul sát te kelip jetti.
Almaty qalasyndaǵy mektepterdiń birindegi oqýshy Dinmuhammed Mailybai álemge áigili ǵarysh agenttigi NASA-nyń jazǵy mektebinde oqyp, bilim alǵan jalǵyz qazaqtyń balasy.
Táýkelge bel býyp, aldyna qoiǵan maqsatyna jetken jas darynnyń oqiǵasyn óz aýzynan estisek.
Astronomiiaǵa degen mahabbat
Men Almaty qalasyndaǵy mektepterdiń birinde oqimyn. Sabaqtan bos ýaqytymdy sportpen, kompiýter aldynda ár túrli baǵdarlamalarmen shuǵyldanýdy ádetke ainaldyrǵam.
Biraq sońǵy birneshe jylda astronomiia meniń ómirimde erekshe oryn alyp keledi. Bir jaǵynan, astronomiiamen ainalysý óte qyzyqty. Aspandaǵy myńdaǵan juldyzdardy baqylaǵan kezde erekshe áser alamyn.
Ekinshi jaǵynan, astronomiia - eń mańyzdy filosofiialyq suraqtarǵa jaýap berý úshin fizika, himiia, biologiia, kompiýterlik modeldeý jáne tipti tarihty biriktirýge arnalǵan úlken ǵylym dep oilaimyn.
«Ómir qaidan paida boldy?», «Bizdi qorshaǵan álem qalai paida boldy? « «Biz ǵalamda jalǵyzbyz ba?» degen saýaldar meni qatty qyzyqtyrady. Sonymen qatar, astronomiiany is júzinde qoldaný bizdiń ómirimiz úshin úlken mańyzǵa ie.
Dál osy ǵylymnyń arqasynda myńdaǵan spýtnikter jer orbitalarynda ushyp, ǵalamtorǵa qosylýdy qamtamasyz etedi. Munyń bári biz úshin ertegi emes pe? degen oiǵa qalasyń. Sondyqtan men tańǵajaiyp qubylysy bar, jumbaq álemi bar astronomiiaǵa qyzyǵýshylyǵym erekshe aýdy.
Aqiqatqa ainalǵan arman
Ótken jyly men dosymnan NASA United Space School, atty jazǵy mektep baǵdarlamasy týraly estidim. NASA- astronomiia men kosmonavtikanyń damýyna baǵa jetpes úles qosatyn eń iri ǵarysh agenttigi. Osy jyldyń basynda men osy baǵdarlamaǵa qatysýǵa ótinish berdim.
Reziýmege qosa shaǵyn motivatsiialyq hat pen, respýblikalyq jáne Qazan, Irkýtsk, Pýshino jáne Magelangta (Indoneziia) qalalarynda ótken halyqaralyq astronomiialyq olimpiadalarda jeńiske jetken maqtaý qaǵazdarymmen diplomdardy, sertifikattardyń kóshirmelerin qosa jiberdim. Biraz ýaqyt ótken soń ǵarysh agentiginen jaýap kelip, suhbattasatynyn jetkizdi.
Meniń ómirimdegi alǵashqy mańyzdy suhbat Skype arqyly, ǵaryshkermen jáne NASA ókilderimen aǵylshyn tilinde ótti. Qatty qobaljyǵannan ba, suhbattyń qalai tez ótkenin de baiqamai qaldym. Eki apta uiqysyz túndermen, kúlkisiz kúnder boldy men úshin.
Biraq bala kezdegi armanym oryndalyp, súiinshi habar da kelip jetti. Meni NASA-daǵy jazǵy mektepke qabyldady degen qýanyshty jańalyq muhit asyp kelip jetkende óz-ózime sene almadym.
Maǵan jazǵy mektepke aldyn-ala daiyndyq retinde jiberilgen tapsyrmalardy oryndap, mekteptiń qalǵan pánderimen qatar sheshtim.
Biraq otbasymdaǵy qarjylyq jaǵdai, qýanyshymdy sý sepkendei basty. Kóptegen beldi kásiporyndarǵa baryp kómek suraýǵa týra keldi. Nátije bolmady. Men "Qazaq geografiialyq qoǵamy" uiymyna hat jazyp, aldyǵa qoiǵan maqsatymdy jetkizdim.
Kelesi kúni meni keńsege shaqyryp, kómektesetinin jetkizdi. Barlyq uiymdastyrýshylyq máseleler tez sheshilip, NASA-da oqytý men úshin arman emes, aqiqatqa ainaldy.
Talaptyǵa nur jaýar
Jazǵy demalysta, dálirek aitsam shilde aiynda AQSh-qa jol júrdim. 19 saǵat ushaqpen aspanda qalyqtap, Hiýston, Tehas shtatyna taban tiredim. Birden ainalam ózgerip sala berdi. Birinshi kúnnen bastap bárimen aǵylshyn tilinde sóilesý men úshin erekshe boldy.
Biyl United Space School mektebine 23 elden 48 adam qatysty, ár elden 3 adamǵa deiin. Qazaqstannyń atynan jalǵyz ózim.
Birinshi apta negizinen ártúrli injenerlermen jáne astronomiiamen kásibi ainalysatyn mamandardyń dáristerin tyńdaýmen kezdesýlerden turdy.
Halyqaralyq ǵarysh stantsiiasynda bolǵan amerikandyq astronavt Djeffri Ýiliamspen tikelei radiobailanysua shyqqan kezde óte erekshe sezimde boldym. HǴS-men eki jaqty radiobailanysqa shyǵý múmkindigi ómirde bir ret bolatyn tarihi oqiǵa dep esepteimin.
Ókinishke orai, biz 8 minýt ǵana tildese aldyq. Sol aptada biz NASA-nyń taǵy eki ǵaryshkerimen, HǴS-na tórt ret ushqan Leroi Chiaomen jáne HǴS-qa eki ret ushqan Nikol Stottpen kezdestik. Olar ózderiniń ǵaryshqa saparyn, sondaǵy maqsaty men mindeti týraly aitty.
Ashyq keńistikti qalai sezingenderi týraly jetkizdi bizge. Dáris oqyǵan basqa adamdar bizge HǴS-nyń qurylymy týraly, ártúrli júielerdiń jumysy týraly, ǵaryshkerlerge mikrogravitatsiia men kún radiatsiiasynyń áseri týraly aityp berdi. Munyń bári qyzyqty ári paidaly boldy.
Baǵdarlama barysynda biz ýniversitette ótkizilgen óte belsendi zertteýlerden basqa, biz NASA-nyń Djonson ǵarysh ortalyǵyna, Ulttyq ǵaryshtyq biomeditsinalyq zertteý institýtyna, Hiýstonnyń jaratylystaný ǵylymdary murajaiyna bardyq.
Sońǵy kúni saltanatty jabylý rásimi ótti. Belgili ǵaryshker Lýka Parmitano bizge bilimimizdi jetildirgenimiz úshin sertifikat tabys etti. Atalǵan sharada az kem suhbattasyp, bes tilde erkin sóilei alatyny tań qaldyrdy.
Izdegen jeter muratqa
Qazir men Almaty qalasyndamyn. Ádettegidei mektepke baryp, qurdastarymmen aralasyp, NASA-da ótken jarqyn sátterimmen bólisip turamyn. Sonymen qatar Qazaq Geografiialyq Qoǵamynyń eriktisi atandym. Sabaqtan qolym bir sát bosaǵanda mátinderdi aǵylshyn jáne qazaq tilderine aýdarýǵa kómektesemin nemese ýaqyt berilgen kezde jobalarǵa qatysamyn.
NASA-nyń jazǵy mektebinde oqý meniń ómirge degen kózqarasymdy ózgertti.
Baǵa jetpes tájiribe jinadym mol ilimge qol jetkizdim.
Endi bolashaǵymdy aerokosmostyq injenerlik mamandyǵymen bailanystyrǵym keledi.
Men tipti Shymbulaqtaǵy tamyz juldyzyn myńǵa jýyq adam tamashalaǵan túnde ǵarysh pen juldyzdar týraly ashyq dáris oqydym.
Ázirlegen, Qýanysh RAHMETOLLAULY
Foto: esquire.kz saitynan alyndy.
