Tolqyn MUQAMBAEVA,
«Suńqar» meditsinalyq ortalyǵynyń Bas dárigeri
– Qazir halyqtyń kóp bóligi jekemenshik emdeý ortalyqtaryna qaralýdy qup kóredi. Keibir aýrý jandardy memlekettik aýrýhanalardyń ózi tekserilýden ótý úshin jekemenshik emdeý ortalyqtaryna jiberip jatady. Munyń sebebi nede dep oilaisyz?
– Bul emdelýshilerge usynar qyzmettiń sapalyǵyna bailanysty. Birinshiden, jekemenshik meditsina ortalyqtary aqyly qyzmet kórsetkendikten, bar jaýapkershilikti óz moiyndaryna alady. Naýqastyń ýaqyttan utylmaýyna, diagnozynyń erte anyqtalyp, tezirek emdelýine jol nusqaidy.Árine, barlyq jekemenshik emdeý ortalyqtary birdei emes. Biriniń mamandary tapshy bolsa, taǵy biriniń tehnikalyq bazasy jetkiliksiz bolyp jatady. Qarapaiym halyq úshin meditsinanyń tegin bolǵany tiimdi. Memleket meditsina salasyna qyrýar qarjy bólip keledi. Árbir qazaqstandyqtyń tegin em alýǵa quqy bar bolǵanymen, der ýaqytynda emdelýlerine kóptegen kedergiler bar...
– Jekemenshik meditsina ortalyqtarynyń kóbeiýi ózara básekelestikti arttyrdy ma?
– Qai salada bolsa da, básekestik bolǵany durys. Sonda ǵana sapaly qyzmet kórsetý qalyptasady. Meditsinadaǵy jańa qurylǵylar, tekserý apparattary, bilikti mamandar shoǵyrlanǵan ortalyqtardyń óz básekelesterinen baǵy ústem bolary anyq.
[caption id="attachment_11557" align="alignright" width="444"]
– Básekelestiktiń artýy emdeý baǵasynyń arzandaýyna áser ete me?
– Árine, ózindik áseri bolady. «Suńqar» ortalyǵynyń basshylyǵy jáne dárigerler quramy maýsym saiyn arnaiy monitoring júrgizip otyrady. Bizdiń ortalyq halyqtyń orta jáne tómengi tobyna qyzmet kórsetetindikten, baǵanyń tiimdiligine kóńil aýdarady. Ózge ortalyqtardyń baǵasynan sál de bolsa arzanyraq ekenin bizge keletinderdiń kóptiginen de ańǵarýǵa bolatyn shyǵar. ÝZI, KT, MRT sekildi asa qajetti qurylǵylardan tekserýden ótý shamaly bolsa da arzan ekenin bári aityp jatady. Degenmen, baǵa únemi birqalypta bolmaidy. Ekonomikalyq ózgerister, áleýmettik salalardaǵy baǵanyń ósimi, devalvatsiia baǵany barynsha arzandatýǵa múmkindik bermeitini túsinikti.
Bunyń bir sebebi, qazir myqty mamandardyń basym bóligi jekemenshik emhanalarda qyzmet etedi. Sebebi, mundaǵy ailyq mólsheri memlekettik emhanalardan eki-úsh ese joǵary. Biz qai aýrýhanada qandai bilikti dáriger bar ekenin estigen soń, olardy óz ortalyǵymyzǵa jumysqa shaqyramyz. Oǵan óziniń jalpy kirisinen joǵary ailyq tóleitinimizdi aitamyz. Memlekettik emhanadaǵy turaqty alatyn jalaqysy men syrttai naýqastardyń «rahmet aitýynan» túsetin kirisin qosqanda qansha tabady, biz naqtyly bilip, odan joǵary jalaqy beretinimizdi aitamyz. Naryq zamanynda kimde bolsa qolaily usynystan bas tartpaidy.
– Bilikti mamandardy tabý qiyn emes pe?
– Baǵana bir sózińizde memlekettik aýrýhanalardaǵy mamandar aýrý adamdardyń diagnozyn bilý úshin jekemenshik emhanalardan tekserilýden ótýge jiberetindigin aityp qaldyńyz. Bunyń bir sebebi, qazir myqty mamandardyń basym bóligi jekemenshik emhanalarda qyzmet etedi. Sebebi, mundaǵy ailyq mólsheri memlekettik emhanalardan eki-úsh ese joǵary. Biz qai aýrýhanada qandai bilikti dáriger bar ekenin estigen soń, olardy óz ortalyǵymyzǵa jumysqa shaqyramyz. Oǵan óziniń jalpy kirisinen joǵary ailyq tóleitinimizdi aitamyz. Memlekettik emhanadaǵy turaqty alatyn jalaqysy men syrttai naýqastardyń «rahmet aitýynan» túsetin kirisin qosqanda qansha tabady, biz naqtyly bilip, odan joǵary jalaqy beretinimizdi aitamyz. Naryq zamanynda kimde bolsa qolaily usynystan bas tartpaidy. «Suńqarda» barlyq qurylǵylar jańarǵan, jańa kompiýterlik baǵdarlamalarmen jabdyqtalǵan, otyratyn kabineti de ózgeshe. Munda ailyq ýaqytty tólenedi ári qansha eńbek etti, soǵan sai jalaqy alady. Qysqasy, ýaiymsyz jumys isteýine múmkindik bar. Emdelýshiler maǵan rahmet aityp, birdeńe berer me eken degen oi qiialdaryna kirip-shyqpaidy.
– Halyqtyń kóp bóligi dárigerlerge aqsha bermeseń, durys qaramaidy dep oilaidy. Memlekettik emhanalarda emdelýshiler dárigerlerge «rahmet» aityp, jaqsy kóńil bólýin ótinedi. Sizderdiń ortalyqqa kelip emdeletinderde mundai úrdis joq shyǵar?
– Men «Suńqar» ortalyǵynyń bir bólimshesiniń Bas dárigeri retinde, naýqastardyń tezirek emdelip shyǵýyna qatty kóńil bólemin. Emdelýge kelgenderdi ertip júrip, dárigerlerden ol kisilerge kóńil bólýin suraimyn. Sondai sátterde keibir naýqas kisiler maǵan rahmetin jaýdyryp, aqsha usynyp jatady. Mundai jaǵdai kóp kezigetinin nesin jasyraiyn. Men ol kisilerge mán-jaidy túsindirip, bizdiń jekemenshik ortalyq ekenimizdi, em izdegenderge aqyly túrde qyzmet kórsetetinimizdi aityp, olardyń bizdiń sapaly kómek kórsetýimizge aqy tólep qoiǵandaryn túsindiremin. Bizdiń dárigerler naýqastarǵa qyzmet kórsetkeni jáne qanshalyqty ónimdi jumys istegenine qarai, paiyzdyq eseppen ailyq alady. Olarǵa ózderiniń ailyqtary da jetkilikti.
– Ortalyqta emdelýshilerge qandai jeńildikter qarastyrylǵan?
– Bizge únemi kelip emdeletinder arnaiy jeńildik kartochkalaryn paidalana alady. Almatydaǵy alty bólimsheniń qai-qaisysyna kelse de, ózara kompiýterlik júie arqyly aty-jónderi saqtalyp, keler joly kelgende belgili mólsherde arzan tekserýden ótedi. Budan bólek, zeinetkerlerge, múgedekter men kóp balaly jandarǵa, áleýmettik jaǵdaiy tómen otbasy múshelerine mamandarmen aqyldasa otyryp, jeńildikter jasaimyz. Bas dárigerdiń 20 paiyz mólsherde arzandatýǵa múmkindigi bar, odan bólek, basshylyq 20 paiyz jeńildik beredi. Keide alys aýdandardan kelgen, jaǵdaiy shynymen de tómen kisilerge osy jeńildikterdi beremiz. Keńes beretin dárigerlerge kirip, aqysyz qyzmet kórsetýin ótinemiz. Mundai usynystan bas tartqan birde-bir dárigerdi kórgem joq. Halyqtyń jaǵdaiy bárine túsinikti ǵoi. Munan syrt, qant diabetijáne búirek aýrýymen aýyratyn naýqastarǵa jyl saiyn birneshe kún ashyq esik kúnin ótkizemiz. Aýrýdyń bul túrleri el arasynda keń taraǵanyn esepke ala otyryp, osy qadamǵa baryp otyrmyz. Olardy tegin tekserýden ótkizip, qalai emdelý kerektigin, qandai dári-dármek qoldanýǵa bolatynyn aitamyz. Iýul aýrýǵa jańadan shaldyqqandar bolsa, tezirek jazylýyna septesemiz. Aýrýy asqynǵandar bolsa, taǵy qandai tekserýlerden ótýge tiistigin eskertemiz.
– Eger Sizdi basqa emdeý ortalyqtary jaqsy usynyspen shaqyrsa, barar ma edińiz?
– Birneshe márte ondai usynystardyń bolǵanyn nesin jasyraiyn. Tipti osyndaǵy ailyǵymnan joǵary jalaqy usynǵandar da boldy. Men bárinen bas tarttym. Áýeli, adamda nysap bolýy kerek. Sodan keiin birin biri syilaityn, árkim óz jaýapkershiligin biletin ujym bolǵany jón. Bizdiń ujymnyń bereke-birligi, basshylyqtyń adamgershiligi men shynaiylyǵy munda qyzmet etetinder úshin basty tabys dep oilaimyn. «Suńqardyń» Almaty qalasynda 6 bólimshesi bar. Osy bólimshelerde 700-ge jýyq adam qyzmet kórsetedi. Olar óz jumystarynan aiyrylyp qalmaý úshin umtylady. Osynsha kóp adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan uiym qai jaǵynan alsaq ta ózgelerden oq boiy ozyq. Kún saiyn, ai saiyn, jyl saiyn jańa josparlar quryp, ony júzege asyrǵansha asyǵamyz.
Sondai-aq, bizde bári zań sheńberinde jumys atqarady. Qansha ailyq alsań da, tolyqtai kórsetilip, zeinetaqy qory men tiisti salyqtar tólenedi. Basqa jerdiń kóbinde ailyǵyńdy az kórsetip, ústemeaqyny jasyryn kassa arqyly beredi. Maǵan ondai zańsyzdyqtar unamaidy.
– Dárigerlik keńes berý kóp jerde 5-7 myń teńge mólsherinde eken. Keibir ortalyqtarda dárigerlerdiń ǵylymi dárejesine qarai ártúrli baǵa qoiylady. Professorlardan keńes alý qatardaǵy dárigerlerge qaraǵanda qymbatyraq. Sizderde bul jaǵy qalai sheshilgen?
– Bizde ondai ala-qulalyq joq, dárigerlerdiń alǵashqy keńesi3000 teńge, qaitalai keńes berý 2500 teńge. Bul baǵa dárigerlerdiń ataq-dárejesine qatyssyz, bárine ortaq.
– Dárigerlerge qandai talaptar qoiasyz?
– Aldaryna kelgen árbir kisimen jyly sóilesýin, daýys kóterip sóilemeýin, kishpeiil bolýyn talap etemin. Emdelýshiler bizge qandai zárý bolsa, bizdiń de olarǵa muqtaj ekenimizdi túsindiremin. Jalǵan diagnoz qoiýǵa bolmaitynyn, ár adam – jeke tulǵa ekenin, emdelýshiniń jaǵdaiyna qarai otyryp, tiisti em-shara bekitýdi umytpaýyn, basy artyq shyǵynǵa jol bermeýin eskertip otyramyz. Ortalyq týraly ár emdelýshiniń jyly pikir aitýyna yqpal jasaý basty ustanymymyz. Em izdegenderdiń kóńilinen shyǵa alsaq, eńbegimizdiń esh ketpegeni.
Áńgimelesken T. TAŃJARYQ.
