QR Sý resýrstary jáne irrigatsiia ministri Nurjan Nurjigitov Aralǵa qoldan jańbyr jaýǵyzyp, “jańbyr adam” atanǵan Altai Ainabektiń jobasyna qatysty pikir bildirdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ministrdiń aitýynsha, ol 2023 jyldyń jeltoqsanynda ǵalymmen kezdesip, onyń jobasymen tanysqan.
“Kóterilgen másele boiynsha aitylǵan 2,6 milliard tekshe metr sý – arnaiy gidroposttar arqyly ólshengen sý kólemi. Muny anyqtaityn arnaiy quraldar bar. Biraq bul sýdyń Aralǵa jetýi úshin ony retteý jáne durys bólý qajet. Sondyqtan bul naqty derekterge negizdelgen kórsetkish,” – dedi Nurjigitov "ÝÁDE" baǵdarlamasyna bergen suqbatta.
Ol kez kelgen jańa tehnologiianyń ǵylymi turǵyda dáleldenýi mańyzdy ekenin atap ótti.
“Altai Ainabekpen tanyspyn. Ol 2023 jyldyń jeltoqsanynda meniń qabyldaýymda bolyp, óz jobasyn tanystyrdy. Sol kezde men oǵan: "Áýeli óz ádisińdi dálelde", – dedim. Keiin biz bul iske ǵalymdardy qosýdy usyndyq. Sebebi áleýmettik jelide kez kelgen adam "jańbyr jaýyp jatyr, men shaqyrdym" dep aita alady. Biraq mundai tujyrym ǵylymi dáleldeýdi qajet etedi. Sondyqtan biz ǵylymi institýt mamandarynyń zertteý júrgizýin usyndyq. Alaida bul jumys iske aspady. Ol qarsylyq tanytty dep aita almaimyn, biraq birlesken zertteý júrgizilgen joq,”– dedi ministr.
Ministrdiń sózinshe, joba aiasynda qarjylandyrý máselesi de kóterilgen.
“Aqsha týraly da áńgime boldy. Biraq biz aldymen ǵylymi dáleldeme qajet ekenin aittyq. Qazir naqty somany esime túsire almaimyn, biraq áńgime 100-200 million teńge kólemindegi qarjy týraly boldy,” – dep túiindedi Nurjan Nurjigitov.
Eske salaiyq, buǵan deiin Dalanews.kz tilshisi álemjelide "jańbyr adam", "qazaqtyń Toni Stárki" degen laqap attarymen tanylyp kele jatqan, Klimatty ózgertý tehnologiialary halyqaralyq ortalyǵynyń (International Center of Climate Change Technologies) basshysy, “Jasandy jańbyr jaýǵyzý” tehnologiiasynyń avtory Altai Ainabekpen tildesken edi.
Birneshe jyl buryn Mańǵystaýdaǵy qýańshylyq máselesin sheshýge atsalysqan maman Araldyń jai-kúiine de erekshe nazar aýdarǵan bolatyn.
Maman "Aral óńirine jańbyr jaýǵyzamyn" degen oiyn ortaǵa saldy.
Tabiǵi qubylystyń tosynnan kelgen syiyna daiyn bolmaǵan jurt bul "Qudaidyń emes, Altaidyń jańbyry" degen alyp-qashpa áńgimelerdi alǵa tartýda.
Jeldei esip jatqan atalmysh aqparattardy ǵalym joqqa shyǵarmaidy. Aitýynsha, Aralǵa jasalyp jatqan tájiribe atalǵan óńirlerge áser etýi ábden múmkin.
"Biz Qazaqstanda jumys jasaǵan merzimder: 2021 jyldyń qazan aiy, 2022 jyldyń naýryz , sáýir, mamyr ailary jáne 2023 jyldyń tamyz aiy. Sonymen qatar 2024 jyldyń 18 maýsymynan bastap jumysty jalǵastyryp jatyrmyz. Osy kezderdiń barlyǵyna ortaq bir qubylys bar – Almaty, Jambyl, Túrkistan, Qyzylorda oblystarynda jaýyn-shashyn deńgeii kóp bolǵan.
Atmosfera – statikalyq emes. Barlyq nárse ainalyp turady. Ekvatordyń soltústiginde atmosfera qozǵalysy batystan shyǵysqa júredi. Sondyqtan Aralǵa jasalyp jatqan tájiribeniń Almatyǵa áseri bolýy zańdylyq. Jáne biz tsiklondardy tehnologiia kómegimen uzaq ýaqytqa ustap turýǵa yqpal etip jatyrmyz. Biraq bolashaqta, úkimet qoldap, materialdyq tehnikalyq bazamyz kúsheigende Araldyń tarihi tabanynyń ústine jaýynnyń birshama bóligin lokalizatsiia jasaimyz", - deidi ol.
Ǵalym "Araldy sýǵa toltyrýdyń" alǵashqy kezeńderin eńserip jatqanyn atap ótti. Onyń sózinshe, bul protsess biraz ýaqytty talap etedi.
"Birinshi kezeń – klimatty úiretý. Jalpy, Araldyń klimaty ǵasyrlar boiy qalyptasqan. Onyń ústine Aral tartylǵan soń múlde basqa klimat ornyqqan. Biz sony ózgertýdemiz. Qazir temperatýra birshama túsip, jaýyn edáýir artty. Klimat úirene kele, "oblaka vertikalnogo razvitiia" jasaý jeńildene túsedi. Joǵaryda aitqandai materialdyq tehnikalyq baza kúsheigende basty etap "jaýynnyń Araldyń tarihi tabanyna lokalizatsiia protsesinde" sý tipten kóbeiedi", - deidi ol.
