AQSH pen Iran arasynda áskerı qaqtyǵys týyndasa, álemdik munaı baǵasy joǵary yqtımaldyqpen qymbattaıdy. Sebebi naryq tek saıası málimdemelerdi emes, naqty jetkizilimniń úzilý qaýpin esepke ala bastaıdy. Bul pikirdi ekonomıs Baýyrjan Shýrmanov bildirdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Sarapshynyń aıtýynsha, Iran áli de munaı naryǵyndaǵy mańyzdy oıynshy bolyp qala beredi. El táýligine shamamen 3,3 mln barel munaı óndiredi, bul álemdik óndiristiń 4 paıyzyna jýyq. Alaıda basty másele – eksport kólemi. Teńiz arqyly tasymaldanatyn 1–1,5 mln barel munaıdyń basym bóligi Qytaıǵa baǵyttalady. Áskerı shıelenis jaǵdaıynda dál osy kólemder saqtandyrý, fraht jáne teńiz qaýipsizdigi máselelerine baılanysty birinshi bolyp naryqtan túsip qalýy múmkin.
Negizgi táýekel Ormýz buǵazymen baılanysty. Bul baǵyt arqyly táýligine shamamen 20 mln barel munaı men munaı ónimderi ótedi. Bul – álemdik tutynýdyń besten bir bóligi. Buǵaz tolyq jabylmasa da, áskerı qaterdiń artýy saqtandyrý qunyn kúrt ósirip, tankerler qozǵalysyn baıaýlatýy múmkin. Nátıjesinde naryqtaǵy qoljetimdi usynys qysqarady.
Shýrmanovtyń baǵalaýynsha, ótemdik tetikter shekteýli. OPEK-tiń bos óndiristik qýaty 4–4,5 mln barel deńgeıinde, biraq olardyń negizgi bóligi dál osy Parsy shyǵanaǵy aımaǵynda ornalasqan. Bul olardy qaqtyǵystyń alǵashqy kezeńinde turaqtandyrýshy faktor retinde paıdalanýdy qıyndatady.
Qosymsha faktor retinde Irannyń teńizdegi «qalqymaly» munaı qorlary atalady. Olar shamamen 170 mln barelge baǵalanady. Bul qorlar qysqa merzimdi tapshylyqty jumsartýy múmkin, biraq ol úshin logıstıka turaqty bolýy qajet. Áskerı jaǵdaı kezinde bul kepildendirilmeıdi.
«Munaı naryǵy úshin qaqtyǵystyń uzaqtyǵy emes, eń aldymen jetkizilim men tranzıt qaýipsizdigine qatysty alǵashqy belgiler mańyzdy. Iran eksporty men Ormýz buǵazy tóńiregindegi belgisizdik saqtalǵan saıyn, baǵalar joǵarylaı beredi», – deıdi sarapshy.
Onyń boljamynsha, bazalyq senarıde naryqta qubylmalylyq artyp, munaı baǵasyna geosaıası ústeme qosylady. Al jetkizilim turaqty túrde buzylyp, logıstıkaǵa qaýip tónse, baǵa kúrt ósýi múmkin, óıtkeni qater astynda turǵan kólemder álemdik tutynýdyń eleýli bóligine teń.
