Búgin Taldyqorǵan qalasynda Qazaqstanda atom elektr stantsiiasyn (AES) salý jobasyna qatysty jariia talqylandy. Sharaǵa AES qurylysyna qatysty óz pikirlerin bildirýge kelgen barlyq deńgeidegi máslihat depýtattary, qoǵamdyq keńesterdiń, úkimettik emes uiymdardyń músheleri, energetika salasynyń jetekshi mamandary, ǵalymdar men oblys ortalyǵynyń belsendi turǵyndary jinaldy, – dep habarlaidy Dalanews.kz.
Uiymdastyrýshy tarap – Qazaqstannyń Azamattyq aliansy, sarapshylar retinde QR Energetika ministrliginiń, «Qazaqstandyq atom elektr stantsiialary» JShS, Ulttyq iadrolyq ortalyq jáne Iadrolyq fizika institýtynyń ókilderi shaqyryldy.
Spikerler sóz sóileý barysynda Qazaqstanda atom energetikasyn damytýdyń josparlary men perspektivalaryn usynyp, sondai-aq, qaýipsizdik, ekologiia jáne AES qurylysynyń ekonomikalyq tiimdiligine qatysty suraqtarǵa jaýap berdi.
Jetisý oblysynyń turǵyndary AES qurylysyna qatysty óz oi-pikirlerin ortaǵa salyp, mamandarǵa kókeidegi saýaldaryn qoidy.
Qoǵamda týyndaǵan negizgi máseleler, atap aitqanda, atom elektr stantsiialaryn salýdaǵy zamanaýi tehnologiialardy qoldaný máselesi boldy. Budan ózge atom elektr stantsiiasynyń qurylysyn qarjylandyrý máselesi boldy. Sonymen qatar, oblys turǵyndary AES-ten shyqqan qaldyqtardy kádege jaratý, kadrlyq resýrstardyń bolýyna jáne AES-ke qyzmet kórsetý úshin qajetti jańa jumys oryndaryn ashý múmkindikteri jaiynda qyzyǵýshylyq tanytty.
Bul suraqtarǵa mamandar jan-jaqty tolyq jaýap berdi. Atap aitqanda, zamanaýi tehnologiialardy qoldaný máselesi boiynsha sarapshylar qazirgi ýaqytta Frantsiia, QHR, Ońtústik Koreia, RF kompaniialary kiretin AES qurylysy boiynsha ozyq álemdik kompaniialardyń qysqa tizimi jasalǵanyn atap ótti.
Qurylys qunyna qatysty atom elektr stantsiiasyn salýǵa jumsalatyn aitarlyqtai shyǵyndar obektiniń uzaq qyzmet etý merzimimen birge ony paidalanýdyń tómen qunymen óteletini atap ótildi.
Sondai-aq, mamandar AES jumysynyń ekologiialyq qaýipsizdigi máselesin egjei-tegjeili túsindirip, AES-te radiatsiialyq fon joq ekenin, al atmosferaǵa SO2 shyǵaryndylary eń az (sol jylý elektr stantsiiasymen salystyrǵanda) ekenin atap ótti.
Qaldyqtardy kádege jaratý máselesi boiynsha: qýaty 1200 MVt reaktor jumys istegen kezde jylyna 50-60 m3 radioaktivti qaldyqtar túziledi. Qazir jańartylǵan energiia kózderinen aiyrmashylyǵy, mundai qaldyqtardy qaýipsiz óńdeý úshin tiimdi tehnologiialar bar, onda jabdyqty kádege jaratý jáne qorshaǵan ortany qalpyna keltirý qarajaty esepke alynbaidy.
Paidalanylǵan iadrolyq otyn qaldyqtarǵa jatpaidy, óitkeni onda janbaǵan ýran qalady jáne iadrolyq otynda qoldanylatyn taǵy bir element – plýtonii túziledi. Paidalanylǵan iadrolyq otyndy óńdegennen keiin mamandar ony da paidalanyp, úlken energetikalyq komponenti bar jańa otynǵa shikizat alady.
Mamandarmen qamtamasyz etýge keletin bolsaq, obektini salý sheńberinde vendorlar jergilikti kadrlardy belgili bir ýaqyt ishinde oqytýdy qamtamasyz etýge mindetteledi.
Alynǵan túsiniktemelerden keiin Jetisý oblysynyń jurtshylyǵy elimizdegi beibit atom energetikasyn damytýǵa qatysty óz pikirlerin bildirdi.
«Taldyqorǵan elektr júieleriniń tasymaldaý kompaniiasy» AQ burynǵy basshysy, zeinetker Demidov Serik Semeihanulynyń sózinshe, AES salýdyń ýaqyt keldi, atom energetikasy turaqty elektroenergiia kózi bolyp tabylady. Osy rette, AES qurylysy elimizdiń ekonomikalyq damýyna úlken úlesin qospaq.
«Men elektr energetika salasynda 30 jyldan astam eńbek ettim. Qazaqstanda energiia tapshylyǵy bar ekendigi barlyǵymyzǵa belgili. Soltústik-ońtústik tranzittik jelisi Pavlodar oblysynda salynǵan bolatyn. Alaida ol da jetkiliksiz. Atom elektrstantsiiasyn salatyn kez keldi. Qandaiyn salamyz? Temirjol torabyn paidalana otyryp, kómirmen jylytylatyn stantsiialar ma? Onymen ekologiiamyz qanshalyqty lastanady? Jaqyn ýaqytta biz mindetti túrde elektr tapshylyǵyn sezinemiz. Jańa stantsiia qurylysyna 10 jyl ýaqyt ketedi, onyń ishinde qurylys-montaj qujattamalary da bar. Biz bir orynda tura almaimyz. Máselen, Qostanai oblysynda jańa zaýyt, fabrikalar ashylýda. Al bizdiń oblysta nege ondai múmkindik jo? Sebebi Jetisý oblysynda elektr energiiasynyń tapshy ekendigi seziledi. Máselen, qys mezgilinde óńir turǵyndary 35 MVt energiia tutynsa, Tekeli qalasyndaǵy stantsiia bar-joǵy 24 MVt energiia óndire alady. Ońtústik óńirlerdiń barlyǵyna energiia qajet. Energiia meditsinaǵa da, radiologiiaǵa da qajet. Ǵylym jańa kókjiekterdi eńserýi qajet».
Óz kezeginde «ASPMK-519» JShS burynǵy basshysy Viktor Sychev elektroenergiia tapshylyǵynyń ornyn toltyrýda shetelden alynatyn energiia kózderiniń qymbattyǵyn alǵa tartyp, onyń elimizge tiimsizdigin atap ótti. Sychevtiń aitýynsha, biz jańartylǵan energiia kózderin damytýda úlken baǵdarlamalardy júzege asyra alamyz, alaida ol úshin bizge myqty elektrostantsiia qajet.
«Bul máseleniń sheshimi – elimizde ózimizdiń AES salý, tipti bir emes, birneshe stantsiia salý qajet. Áriptesterimizdiń usynysyn qoldaimyz, jobanyń qaýipsizdigi men senimdiligine kózimiz jetti», - deidi Viktor Sychev.
Jariia talqylaýda «QAZAQSTAN CHERNOBYL ARDAGERLERI» ZTB, «Jetisý oblysynyń Chernobyl apaty ardagerleri men múgedekteri» qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Mýstafa Hýsain Qazaqstanda AES salý bastamasyn tolyǵymen qoldaitynyn atap ótti.
«Álem termoiadrolyq energetikany damytýda, al biz áli AES qurylysy salyný qajettigin talqylap júrmiz. Biz bul bastamany qoldaimyz, sebebi biz jáne bizdiń urpaqtarymyz damyǵan memlekette ómir súrýi kerek», - dedi Mýstafa Hýsain.
Kezdesý sońynda jastar da óz pikirin bildirdi. Jastar atynan Erkebulan Jaqan sóz alyp, qazir tehnologiialardyń damýyna bailanysty gadjetterge suranys artýda, bul óz kezeginde burynnan da kóp elektr energiiasyn tutynýdy qajet etedi. Sol sebepti AES qurylysyna qoldaý tanytyp, ýaqyt joǵaltpai jyldamdatý kerektigin jetkizdi.
Jariia talqylaýǵa shaqyrylǵan sarapshylar atom elektr stantsiialaryn salý úshin qarastyrylyp otyrǵan tehnologiialar qaýipsiz ekenin atap ótti, óitkeni III jáne III+ býyndarynyń reaktorlaryn paidalaný josparlanýda. Reaktorlardyń bul túri Atom Qýaty Halyqaralyq Agenttiginiń (MAGATE) barlyq qaýipsizdik talaptaryna jaýap beredi jáne ekologiialyq kórsetkishteri joǵary.
