Búgingi tańda topyraqty nyǵaitýdyń dástúrli ádisteriniń tiimdiligi tómen jáne kóbinese qorshaǵan ortaǵa ziiandy himiialyq zattardyń nemese kómirtekti materialdardyń taralýyna ákelip soǵatyny belgili. Tek tsement óndirisinde kómirtek dioksidi ǵalamdyq lastanýdyń jalpy kóleminiń 5-7% quraidy. Jas ǵalym mikrobiologiialyq ádispen ekologiialyq jaǵynan taza materialdarmen topyraqty nyǵaitýdyń jańa tehnologiialaryn ázirleýde.
Doktorant M. Daýletquldyń «Degradatsiialaný men shóleittenýden qorǵaý úshin qum men tozǵan topyraqty nyǵaitýdyń mikrobiologiialyq jáne fermenttik ádicterin salystyrmaly taldaý» doktorlyq dissertatsiia kóptegen ekologiialyq máseleni sheshýge múmkindik beredi.
Topyraqtyń tozýy jáne shóleittený ǵalamdyq problemalardyń biri retinde belgili. Jeldiń áserinen qumnyń kóshýi topyraqtyń tozýyna jáne shóleittenýiniń basty sebebi bolyp tabylady.
Jel eroziiasy dalaly jáne shóldi aýmaqtardaǵy aýanyń lastanýyna ákelip soǵady. Munyń barlyǵy flora men faýnanyń azaiýyna, jaiylymdyq jerlerdiń qunarlyǵynyń tómendeýine, jalpy alǵanda ekojúielerdiń buzylýynyń nátijesinde aimaqtardaǵy ózine tán bioalýantúrliliktiń taralýyna keri áserin tigizedi.
Osy tehnologiialar boiynsha qumdy nyǵaitý úshin bakteriialardyń belsendi shtamdary, nesepnár jáne kaltsii karbonaty qajet.
Qumdar nesepnárdi ydyratatyn ýreaza fermentine belsendi bakteriialarmen óńdeledi. Kaltsii karbonatyny tunbasy qum bólikterine enip, olarǵa beriktik qasiet beredi. A. Isabekova Nazarbaev Ýniversitetiniń jobalyq tobynyń quramyna iaǵni v.ǵ.k. N.B. Moldaǵulovanyń jetekshiligimen «Káriz sý shógindilerin organo-mineraldy tyńaitqyshqa mikrobiologiialyq jolmen qaita óńdeý» taqyrybynda zertteý júrgizedi.
Jobanyń negizgi ideiasy ártúrli organikalyq qaldyqtardy biodestrýktsiialaý jáne resýrsty únemdeitin, qaldyqsyz jáne tiimdi tehnologiialardy paidalana otyryp, qaita qalpyna keletin energiia alý. Bul lastanǵan aýmaqtardaǵy ár túrli organikalyq qaldyqtardan, sonyń ishinde aýylsharýashylyq qaldyqtarynan, QTQ-nyń organikalyq bóliginen jáne qaldyq sýlarynyń tunbasyn tazartýǵa jáne qalpyna keltirýge múmkindik beredi. Bul shaǵyn qondyrǵylardyń kómegimen tutynýshylardyń dástúrli energiia kózderine táýeldiligin azaitady.
Biogaz jáne elektr energiiasy túrinde energiia alýdan basqa, egin sharýashylyǵyna arnalǵan organikalyq mineraldy tyńaitqyshtar alynady. Osy atalǵan organikalyq qaldyqtardy qaita óńdeýdiń biologiialyq nemese biotermiialyq ádisi qaldyqsyz ónim bolyp tabylady. Bul- topyraqqa azot, fosfor, kalii jáne t.b mikroelementter bar organikalyq qorek retinde qaita ydyratýǵa múmkindik beredi, bul osy protsessterdiń júrý qarqynyn údetedi. Sondyqtan zertteýshi ǵalymdar organikalyq qaldyqtardy tyńaitqysh pen biogazǵa ainaldyrý úshin, qosymsha shyǵynsyz biotermiialyq óńdeýdi usynady. Qazirgi tańda, doktoranttar Varshava jaratylystaný ǵylymdary ýniversitetiniń biohimiia jáne mikrobiologiia kafedrasynyń zerthanasynda ǵylymi taǵylymdamadan ótip, óz izdenisterin jalǵastyrýda. Sonymen qatar, ýniversitetimizdiń talantty bilim alýshylary ǵylymnyń damýyna óz úlesterin qosyp, eldiń kóptegen ekologiialyq máselelerin sheshýge at salysyp júr.
