Árkimge óziniń jeri – Mysyr shári
Iá, árkimge óziniń týǵan jeri – Mysyr shári. Biraq Amangeldi Imanov pen Ybyrai Altynsarinniń eskertkishi ornalasqan jerge týristerdi ne dep tartasyń. Bul oiym úshin meni eshkim «potriot emes» dep sóge jamandai qoimas.
Qaraýylǵa million týrist kele me?
– Aǵa, jyl saiyn million adam Jidebaiǵa keletin bolsa, myna jolyńyzdyń talqany shyǵar edi. 10 myń týrist keledi deseńiz sener edim, – degende eńgezerdei aǵamyz zýyldap kele jatqan kóliginiń tejegishin basyp, «myna bala ne dep otyr» degendei ejireie qarady. Eger qolynda qamshysy bolsa oilanbastan bastan tartyp-tartyp jiberer me edi. Áiteýir ashýyn áreń tejep, julyp alǵandai:
– Joq, baýyrym jyl saiyn million adam keledi. Qazaqstandy bylai qoiyp, týristter sonaý Reseidiń ózinen avtobýspen lek-legimen kelip jatady, – dep óziniń dálelderin aita bastady. Arasynda hákim Abaidyń álem ádebietinde alatyn oryny jaiynda biraz áńgime aityp, uly aqynyń ataq-dańqynyń arqasynda Qaraýyl Qazaqstandaǵy týristter kóp keletin basty oryndardyń birine ainalǵanyn qadap turyp aitty. Alda áli bir saǵattyq uzaq jol bolǵandyqtan, aǵamyzǵa Jidebaiǵa bir million týrist kelýi múmkin emes ekenin túsindirýge tyrystym.
– Sen munda turmaǵan soń bilmeisiń. Jyl saiyn million týrist keledi, bizdiń aýylǵa. Sen ózi Abaidyń kim ekenin bilesiń be? – dep aǵamyz «million týristiń» máselesin ysyryp tastap, maǵan Uly Abaidyń qandai aqyn bolǵanyn aita jóneldi.
Iá, qazaq úshin Abaidan asqan kemeńger joq. Taksit aǵaiǵa Jidebai qoryǵy týrizm damytý úshin qolaily jer emes ekenin aityp, budan ary sóz talastyrsam, Semei men Qaraýyldyń ortasynda (shamamen Qasqabulaqtyń mańaiynda) kúre joldyń boiynda qalatynymdy sezip, lám-lim dei almadym.
Alakóldiń áleýeti...
Eger týrizmdi damytyp, odan paida kórgimiz kelse, Alakóldiń jaǵalaýyn damytýǵa kúsh salýymyz kerek. Óz basym Qazaqstanda Alakólden basqa týrizmdi damytýǵa qolaily orasan zor áleýeti bar jerdi kórmedim. Balqash pen Kókshetaýda týrizmdi damytýǵa bolatyn shyǵar. Biraq olar Alakóldei múmkindigi joq. Sondyqtan bizder týrizmdi damytyp, jaz shyqsa, syrt eldi betke alatyn otandyq týristerge toqtaý salǵymyz kelse, memlekettiń týrizmdi damytýǵa baǵyttaǵan barlyq qarjylyq-materialdyq resýrsyn Alakólge baǵyttaýymyz kerek.
Alakól Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblysynyń aýmaǵynda sozylyp jatqanyn eskersek, bul baǵyttaǵy jumystar aýqymdy, ári tiimdi bolatynyn baiqaý qiyn emes.
Sondyqtan aqyn, batyrlarymyzdyń basyn týristik ortalyqqa ainaldyramyz dep tyrashtaný, qolda bar azdaǵan resýrsymyzdy dalaǵa shashqanmen teń.
Irgedegi qyrǵyzdar týrizm salasyn damytýda Ystyqkólge airyqsha kóńil bólip, mol tabys taýyp otyr. Túrkiiada da osyndai jaǵdai qalyptasqan. Sondyqtan bizder týrizmdi damytýdy oilasaq, aldymen oǵan laiyqty tórt-bes jerdi tańdap alyp, bar resýrsymyzdy soǵan baǵyttaýymyz kerek. Sol kezde ǵana elimiz úshin týrizm tabys kózine ainalady.
Tarihi eskertkishter týrist tartpaidy
Iá, tarihi baǵyttaǵy týrizmdi damytýǵa bolady. Ol úshin joǵaryda aitqan tarihi-mádeni oryndarda týristerge minsiz qyzmet kórsetetin infraqurylym bolýy shart. Keremet qonaq úi, meiramhanalardy aitpaǵan kúnniń ózinde jol boiynda qarapaiym kún kózinen tasalanatyn jabyq kóleńkeni emge tappaisyń.
Onyń ústine tarihi-mádeni baǵyttaǵy týrizmdi damytýdyń táýekeli men shyǵyny kóp ekenin de esten shyǵarmaǵan abzal. Tarihi-mádeni týrizm jarnamasyn jasaý, arnaiy gid mamandar uiymdastyrý, qasietti oryndardaǵy túrli shekteýler osynyń bári óz deńgeiinde tarihi-mádeni týrizmniń damýyna tosqaýyl bolatynyn umytpaýymyz kerek.
ortalyǵy retinde damytyp atqarýshy biliktiń resýrsyn baǵyttaý úshin bul iske aldaǵy jyly Arystanbek Muhamediiauly men Jeńis Qasymbek te aralasýy kerek-aq. Óitkeni álemdegi teroristik oqiǵalar, Qazaq-Qyrǵyz arasyndaǵy salqyndyq bári-bári otandyq týrizmdi ońtaily sát bolyp tur. Sondyqtan aldaǵy maýsymda bútkil Qazaqstan bolyp Alakólge kóńil bóleiik.
Nurlan JUMAHAN, jýrnalist
