Abai atyndaǵy QazUPÝ-dyń ǵylymi jetistikteri
HHI ǵasyrdaǵy innovatsiialyq damý bizdiń ómirimizdiń barlyq salalarynda revoliýtsiialyq ǵylymi ózgerister jaǵdaiynda júredi. Aqparattyq qoǵamdastyqtar qarqyndy túrde keńeiýde, aqparattyń barlyq túrleriniń kólemi men áleýmettik mańyzy birneshe ese artyp keledi. Bilim berý indýstriiasy da jańa mártebege ie bolýda. Qazirgi zamanǵy bilim berý salasy IýNESKO-nyń negizgi baǵdarlamalyq qujattary men jobalarynda belgilengen Lifelong Learning stretegiiasyn iske asyra otyryp, ártúrli jastaǵy jáne áleýmettik toptaǵy adamdardy oqytý úshin túbegeili jańa fýnktsionalǵa ie bolady.
Bilim berýdi qaita qalyptastyrý protsesinde ózekti mamandyqtar men bolashaqtyń bilimin alýǵa baǵyttalǵan pedagog kadrlardy daiarlaý birinshi kezektegi mańyzǵa ie. Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti (Abai University) - el tarihyndaǵy alǵashqy joǵary oqý orny, osy joǵary missiiany 93 jyl boiy dáiekti túrde júzege asyryp keledi. JOO qabyrǵasynda S.Asfendiiarov, S.Seifýllin, A.Baitursynov, H.Dosmuhamedov, T.Júrgenov, T.Qabylov, Keńes Odaǵynyń Batyry M.Ǵabdýllin jáne t.b. kórnekti qairatkerler jumys istedi. Nátijesinde ýniversitette elimizge tanymal, eń aldymen pedagogika jáne lingvistika salasyndaǵy ǵylymi mektepter quryldy.
Búgingi tańda JOO-nyń ǵylymi áleýetin joǵary bilikti mamandar qamtamasyz etedi: 2021 jyly Qazaqstan Respýblikasy ýniversitetteriniń professor-oqytýshylar quramynyń basty reitinginiń top 50-ine bizdiń professorlar B.S. Ahmetov, E.A. Bekturov, V.N. Kosov, E.A. Bóribaev, J.A. Hamzina, A.I. Kýpchishin kirdi. Elsevier-Scopus áleýmettik ǵylymdar salasyndaǵy QR úzdik zertteýshileri bolyp professorlar E.A. Bóribaev pen J.A. Hamzina tanyldy. 2022 jylǵa arnalǵan memlekettik ǵylymi stipendiia dotsent T.T. Dalaeva men postdoktorant A.M. Bakýlovaǵa berildi. 2021 jyly QR «JOO úzdik oqytýshysy» ataǵyna U.M. Ábdiǵapbarova men L.Sh. Kakimova ie boldy. Scopus/WoS derekqoryna kiretin álemdik qoǵamdastyq moiyndaǵan ǵalymdar, redkollegiia músheleri jáne ǵylymi jýrnaldardyń retsenzentteri E.A. Bóribaev, V.N. Kosov, S.D. Ábisheva, J.A. Hamzina, L.V. Safronova, M.Sh. Musataeva jáne t.b. bolyp tabylady.
Ýniversitette halyqaralyq jáne memlekettik ǵylymi-zertteý jobalary tabysty júzege asyrylýda. 2021 jyly jalpy somasy 355 mln.teńgege 48 ǵylymi joba, onyń ishinde QR BǴM granttary boiynsha respýblikalyq biýdjetten 14 joba jalpy somasy 208,8 mln. teńgege qarjylandyryldy. Y. Altynsarin atyndaǵy Ulttyq bilim akademiiasymen birlesip, memlekettik biýdjettik baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý sheńberinde «Bilim jáne ǵylym júiesin jańǵyrtýdyń ǵylymi negizderi» taqyrybynda «Úzdik álemdik praktikalarǵa sáikes TjKB júiesinde pedagogikalyq bilim berýdi transformatsiialaý boiynsha zertteýler júrgizý jáne usynymdar ázirleý» innovatsiialyq jobasy júzege asyrylyp otyr.
Zamanaýi álemdik tendentsiialarǵa sáikes ýniversitette úzdik ǵylymi kollaboratsiialar qurylýda. 2021 jyly respýblikalyq ǵylymi uiymdarmen birlesip 8 integratsiialyq joba, onyń ishinde virýsologiia (Mikrobiologiia jáne virýsologiia ǵylymi ortalyǵymen birlesip) jáne iadrolyq fizika (Almaty q. Iadrolyq fizika institýtymen jáne Kýrchatov q. Ulttyq iadrolyq ortalyǵymen birlesip) salasyndaǵy zertteýler siiaqty ózekti taqyryptar boiynsha iske asyryldy. Birneshe jyl boiy pedagogika salasynda «Joǵary Ekonomika mektebi» ulttyq zertteý ýniversitetimen (EJM, Máskeý q., RF) birlesip halyqaralyq deńgeidegi 5 kollaboratsiialyq joba tabysty iske asyrylýda. Máskeý pedagogikalyq memlekettik ýniversitetimen, Máskeý qalalyq pedagogikalyq ýniversitetimen jáne V. Astafev atyndaǵy Krasnoiarsk memlekettik pedagogikalyq ýniversitetimen birlesip bilim berýdi tsifrlandyrý boiynsha ǵylymi joba sátti túrde júrgizilýde.
2022 jyldyń basynda Tsiýrih ýniversitetiniń platformasynda «Meidalanscapes of Russian Literature: Text Reading» jobasy bastaldy, oǵan bizdiń ýniversitettiń professory L.V. Safronova qosalqy oqytýshy retinde shaqyryldy. Joba Shveitsariianyń Lozanna ýniversitetimen, Germaniianyń Konstants ýniversitetimen, Horvatiianyń Zagreb ýniversitetimen, Sankt-Peterbýrg memlekettik ýniversitetimen jáne Abai atyndaǵy QazUPÝ-men kollaboratsiiada MOOK sheńberinde ashyq onlain-kýrs qurýdy kózdeidi.
AQSh-tyń Harvard University (Garvard ýniversiteti), Feirbank qytaitaný ortalyǵynyń ǵylymi qyzmetkeri N.Kenjeahmet Abai atyndaǵy QazUPÝ-men birlesip Abaidyń tarihi toponimika jónindegi jobasynyń jetekshisi boldy. DAAD jelisi boiynsha FAU ýniversitetimen (Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg) pedagogika boiynsha birlesken joba júzege asyrylýda. Úshinshi jyl qatarynan QazUPÝ saiasattaný jáne áleýmettik-filosofiialyq pánder kafedrasymen birlesken Edjisato-qorynyń (Japoniia) «Aziialyq kommýnikatsiia» jobasy, sondai-aq úsh jyldyq ERASMÝS+ KAZDUAL jobasy jalǵasýda. 2021j. oqytýshylardy daiarlaý boiynsha AQSh úkimeti qarjylandyratyn Sakramento qalasynyń Kaliforniia ýniversitetimen birlesken joba aiaqtaldy. Dúniejúzilik Banktiń qarjylandyrýynyń arqasynda Máskeý qalalyq pedagogikalyq ýniversitetimen birlesip, Abai atyndaǵy QazUPÝ-niń oqý júiesine «Pedagogikalyq ólshemder» magistrlik jelilik baǵdarlamasy engizilýde. Abai atyndaǵy QazUPÝ óz qarajatynan esebinen ǵylymi-innovatsiialyq parkiniń jobalaryn 39 mln.teńgeden astam somaǵa qarjylandyryldy.
Bizdiń JOO-da jas ǵalymdardy qoldaýǵa kóp kóńil bólinedi. Jyl saiyn professor-zertteýshi jáne postdoktorantýra baǵdarlamalaryna ýniversitettiń óz qarajaty esebinen tólenetin ashyq konkýrstar ótkiziledi. 2021 jyly osy baǵdarlamalar boiynsha 5 professor-zertteýshi jáne 10 postdoktorant ǵylymi qyzmetin júzege asyrdy, olardyń 6-y bógde bilim jáne ǵylym uiymdarynan qabyldandy. 2021 jyly Jas ǵalymdardyń jobalaryna ýniversitettiń óz qarajaty esebinen konkýrstyq tártipte 28 500 000 teńge bólindi.
Ýniversitette bolashaq baǵdarlamasy boiynsha bilim alýshylar kontingenti aitarlyqtai ósti. 2021 jyldyń sońynda Abai atyndaǵy QazUPÝ-dyń 16 qyzmetkeri ǵylymi taǵylymdamalar konkýrsynyń jeńimpazdary boldy: postdoktoranttar D.Sabirova jáne A.Seilhan, Pedagogika jáne psihologiia institýtynyń oqytýshylary K.Bekbenbetova, S.Saifýlmalikova, A.Erlanqyzy, M.Absatova, V.Qurmanbek, A.Ómirbekova, A.Jalalova, Jaratylystaný jáne geografiia institýtynyń oqytýshylary T.Aqylbekova, D.Qasymbekova, K.Syman. Óner, mádeniet jáne sport institýtynan A. Shorabek, Tarih jáne quqyq institýtynan A. Qasymbek, Sorbonna-Qazaqstan institýtynan – Q. Jumash «Bolashaq» baiqaýynyń jeńimpazdary atandy.
Ýniversitette joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilim berýdiń ǵylymi-pedagogikalyq kadrlaryn daiarlaý tabysty júzege asyrylýda. 2021/2022 oqý jylynda magistranttar kontingenti 1424 adamdy, doktoranttar kontingenti - 243 adamdy qurady, bul ǵylymi kadrlar rezervin turaqty tolyqtyrýdy qamtamasyz etedi. Bizdiń jas ǵylymi rezervimiz óte belsendi, ǵylym salasynda óz betinshe bastamalar bildiredi. 2021 jyldyń qazan aiynda Jas ǵalymdar keńesi doktoranttarǵa arnalǵan «Jaratylystaný ǵylymdary jáne pánder: ozyq tájiribeler men tehnologiialarǵa negizdelgen zertteýler» taqyrybynda respýblikalyq biliktilik aptalyǵyn ótkizdi.
Jas zertteýshilerdiń belsendiligi men bastamashyldyǵy joǵary deńgeidegi marapattarmen marapattalady. «Bastaýyshta oqytý pedagogikasy men ádistemesi» mamandyǵynyń 3 kýrs stýdenti Tolqyn Jarylqasynovaǵa Prezidenttik stipendiia taǵaiyndaldy. «7M01702-Orys tili men ádebieti» mamandyǵynyń 2 kýrs magistranty Rabiǵa Jákenova N.Á. Nazarbaevtyń 2021 jylǵy stipendiiasynyń iegeri atandy. «Himiia» mamandyǵy boiynsha PhD doktorantýra túlegi Sýnnatýlla Kaýmbaev «Almaty - 2021 jyl muǵalimi» qalalyq baiqaýynda úshinshi orynǵa ie boldy. «7M01702-Orys tili men ádebieti» mamandyǵynyń 2 kýrs magistranty Merýert Iztileý Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń «Úzdik jas ǵalym – 2021» medalimen marapattaldy. «Halyqaralyq quqyq» mamandyǵynyń magistranty Qarlyǵash Jedelova «Qazaqstannyń úzdik magistranty - 2021» respýblikalyq baiqaýynda jeńimpaz atandy. PhD doktorant Madina Moldaǵali («orys tili men ádebieti» mamandyǵy) «Kvantitativti filologiia» Jas ǵalymdar mektebi halyqaralyq jobasynyń qatysýshysy bola otyryp, Mikolos Romerýs ýniversitetinde (Vilniýs q.) Litva memlekettik baǵdarlamasy (Lithuanian State Scholarship) boiynsha oqý grantyn jeńip aldy. Abai atyndaǵy QazUPÝ Filologiia jáne kóptildi bilim berý institýtynyń orys tili men ádebieti kafedrasynyń jas oqytýshysy Aijan Núsipbekova grant pen «Jyl muǵalimi» qurmetti ataǵyna ie boldy (2021 j.).
Ýniversitettiń ǵylymi áleýeti sandyq jáne sapalyq jaǵynan da udaiy artyp keledi. IýNESKO jariialaǵan turaqty damý maqsattaryn eskere otyryp, bizge dástúrli oqytýshylyq qyzmet salalarynda mamandar daiarlap qana qoimai, sonymen qatar Qazaqstannyń bilim berý bolashaǵyn qalyptastyrý qajet. Bul úderiste ǵylymǵa sheshýshi ról berilgen - ondaǵy jetistikter, birinshi kezekte, Abai atyndaǵy QazUPÝ-dyń álemdik imidjin qalyptastyrady, ýniversitetti halyqaralyq jáne otandyq reitingterde aldyńǵy qatarǵa shyǵarady. Ýniversitet jyl saiyn álemniń jetekshi ýniversitetteri arasynda óz pozitsiiasyn jaqsartyp keledi. QS World University Rankings-2022 jylǵy álemdik reitingisiniń qorytyndysy boiynsha Abai atyndaǵy QazUPÝ 551-560 pozitsiiasynda (2021j.601-650; 2020 j. 561-570) taban tiredi. Sáikesinshe QR JOO arasynda Abai University besinshi oryndy iemdense, QSEECA-2022 (Emerging Europe & Central Asia) halyqaralyq reitinginde ýniversitet Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Aziia elderi boiynsha óńirdiń 450 joǵary oqý ornynyń ishinen 70-oryndy alady. Abai University rank Pro Worldwide Professional University Rankings ýniversitetteriniń jahandyq reitinginiń TOP-1000 qataryna kirip, álemniń tirkelgen 2425 JOO-nan 917-shi orynǵa ie boldy. QS World University Rankings by Subject 2022 qorytyndysy boiynsha Abai atyndaǵy QazUPÝ alǵash ret pándik reiting boiynsha álemniń alǵashqy júz ýniversitetteri qatarynda, «Bilim berý jáne oqytý» (Education and Training) mamandyǵy boiynsha «Áleýmettik ǵylymdar jáne menedjment» 71,6 ball sanatynda 62-orynǵa ie boldy. Bul kórsetkish reitingtiń osy sanatynda usynylǵan qazaqstandyq, sondai-aq Ortalyq-Aziialyq joǵary oqý oryndarynyń arasynda Eń úzdik bolyp tabylady. Sonymen qatar, ýniversitet alǵash ret «Óner jáne gýmanitarlyq ǵylymdar» salalyq reitingine enip, 297 oryn aldy, jalpy ball 64,5. Bul sanatta «Lingvistika» mamandyǵy álemde 201-250 pozitsiiasynda (respýblikanyń joǵary oqý oryndary arasynda 3-shi oryn). 2022 jyly Abai atyndaǵy QazUPÝ alǵash ret QS Stars Rating System bedeldi halyqaralyq reitingisine qatysyp, 1000-nan 752 ball jinap, bes múmkin juldyzdyń ishinen «4 juldyz» joǵary baǵasyna ie boldy.
E.A. Bóribaev, Abai atyndaǵy QazUPÝ-dyń ǵylymi-zertteý qyzmeti jónindegi prorektory
