2025 jyl Qazaqstannyń qarjy sektoryn birqatar ózgerister kútip tur. Atalǵan naryqtaǵy biylǵy qaýip-qater men táýekelder, boljamdy oqiǵalar týraly óz oiymen Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy (QQQ) keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Irina Kýshnareva bólisti, dep jazady Dalanews.kz.
Ol Zakon.kz saityna bergen suqbatynda qarjy sektory úshin 2025 jylǵy yqtimal táýekelderge ekonomikanyń sapaly ósiminiń baiaýlaýy, biýdjet saiasatyndaǵy teńgerimsizdik, halyq tabysy deńgeiiniń tómendeý yqtimaldylyǵyn jatqyzýǵa bolatynyn aitady.
Irina Kýshnareva sektorǵa tán táýekelderdiń ishinen jekelegen salalarda da, jalpy kredittik portfel boiynsha da qaryz alýshylardyń nesielik qabileti sapasynyń tómendeýin jeke-dara atap kórsetedi.
"Statistikaǵa sáikes, 2024 jyldyń 11 aiynda negizgi korporativtik portfel ónerkásip kásiporyndary (40%), óńdeý ónerkásibi, metallýrgiia, tamaq ónerkásibi jáne t. b. qosa alǵanda (27%) jáne saýda (23%) salasynyń qaryz alýshylarynan turady. Bul rette osy toptar boiynsha merzimi ótken bereshek proportsionaldy emes – 17%, 16% jáne 42%.", - deidi ol.
Sondai-aq sarapshy 2024 jylǵy qańtar-qyrkúiek ailarynyń qorytyndysy boiynsha shaǵyn biznes arasyndaǵy ornyqty kásiporyndardyń úlesi 16,2%-ǵa (2024 jyldyń basyndaǵy 19,5% - dan), orta kásiporyndarda 14,9%-ǵa (17,4% - dan) deiin tómendegenin atap ótti. Osy sebepti bankterge korporativtik nesielendirýdiń áleýetti ósimi úshin óz biznes-klientteriniń kirisi men paidasyn arttyrǵany, qarjylyq turaqtylyǵyn qalpyna keltirgeni qajet, dep túsindiredi QQQ spikeri.
Ótken jyldyń sońynda QNRDA usynǵan derekterine sáikes, biznesti nesielendirý ósimi qarasha aiynyń qorytyndysy boiynsha aýyl sharýashylyǵyn esepke almaǵanda barlyq derlik salalarda baiqaldy.
Atap aitqanda, ónerkásip salasynyń alǵan nesiesi 2,6%-ǵa, iaǵni 4,1 trln teńgege deiin (2024 jyldyń basynan bastap 21,7%-ǵa ósti), saýda-sattyqta 4,4%-ǵa, iaǵni 3,4 trln teńgege deiin (+13,8%) ósti.
Qalǵan salalardaǵy nesielendirý kóleminiń ósimi mynandai:
- qurylysta – 1,9%, 0,6 trln teńgege deiin,
- kólik salasynda – 12,6%, 0,9 trln teńgege deiin,
- aqparat jáne bailanys salasynda - 6,9%, 0,1 trln teńgege deiin,
- basqa da qyzmet kórsetý salalarynda - 4,4%, 3,1 trln teńgege deiin.
Aýyl sharýashylyǵyndaǵy kredittik portfeldegi kólemniń 2,4%, 0,5 trln teńgege deiin tómendeýi josparly maýsymdyq kezeńdegi nesielerdi óteýge bailanysty. Bul rette 2024 jyldyń basynan beri ósim 2,1%-dy quraǵanyn basa atai ketelik. 2024 jylǵy qarashada biznes sýbektilerine barlyǵy 1,9 trln teńge somasynda jańa qaryzdar berildi, bul - 2023 jylǵy qarashamen salystyrǵanda 28,8%-ǵa artyq kólem.
Biznes kreditteri boiynsha NPL90+ qaryzdarynyń úlesi 1 jeltoqsanǵa qarai 2,3% nemese 317 mlrd teńgeni qurady. Osylaisha, paiyzdyq kórsetkish 2024 jylǵy 1 qańtardaǵydai deńgeide saqtalyp qaldy dese de bolady, biraq ótken jyldyń basynan bastap absoliýttik mánde 9,7%, 289 mlrd teńgege ósti.
Irina Kýshnareva jeke sektor úshin taǵy bir táýekeldi atap kórsetti: bankter, MQU, saqtandyrý naryǵy jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyn qosa alǵanda, barlyq qarjy uiymdary úshin retteý turǵysynda qatańdatý sharalarynyń turaqty protsesi.
"Bul rette qandai da bir ózgerister áli baiqalǵan joq, sondyqtan qarjy sektory bul synaqqa 2025 jyly da tap bolýy múmkin", - deidi Irina Kýshnareva.
Sondai-aq, ol 2025 jyly qarjy naryǵy úshin jańa Salyq kodeksinde qamtylǵan jańashyldyqtar mańyzdy bolyp tabylatynyn aitady.
Aita ketsek, ótken jyldyń qarasha aiynda Májilis ekinshi deńgeidegi bankter úshin salyq salymyn qatańdatýdy, atap aitqanda korporativtik tabys salyǵynyń (KTS) mólsherlemesin qaita qaraýdy usynǵan bolatyn.
Qardy naryǵy úshin biylǵy tyń jańalyq – Bankter týraly jańa zań. Bul qujat biyl daiyn bolady dep kútilip otyr.
"Retteýshi organ naryq qatysýshylarymen, qarjygerler qaýymdastyǵymen jáne sarapshylarmen zań jobasyn talqylaýǵa daiyn ekenin rastady, qarjy sektoryn damytý jáne onyń el ekonomikasyn damytýǵa qosýshy úlesin odan ári arttyrý mindetine jaýap berýshi birlesken jumys nátijeli bolady dep úmittenemiz. Zań jobasyn qaraý kezinde Parlamenttiń salmaqty jáne beitarap ustanymy da mańyzdy, biz oǵan kóp senim artyp otyrmyz", - deidi Irina Kýshnareva
Saqtandyrý naryǵynda jalpy saqtandyrý sektorynda da, ómirdi saqtandyrý salasynda da aitarlyqtai ózgerister bolýy múmkin dep boljanady. Buǵan deiin saqtandyrý kompaniialary saqtandyrý tólemderiniń limitterin ulǵaiýy yqtimal ekenin aitqan.
Irina Kýshnarevanyń aitýynsha, 2024 jyly iri biznestegi nesielendirýdiń jedeldetilgen ósimi (+24%) bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi, investitsiialyq jobalardy iske asyrý, 2023 jylda keiinge qaldyrylǵan suranys, nesiege ótinimder sanynyń oń dinamikasy jáne olardy maquldaýdyń joǵary úlesi aiasynda kreditter qunynyń birtindep tómendeýimen bailanysty boldy. Shaǵyn jáne orta biznesti jańa nesiemen qamsyzdandyrý belsendiligi tómen boldy: sáikesinshe 21% jáne 16% ósim. Mundai dinamika kreditterge ótinimder sanynyń azaiýy jáne ShOB-tyń jalpy qarjylyq jaǵdaiynyń nasharlaýy saldarynan qalyptasty.
"Bul dinamikanyń saqtalýy, kóbinese makroekonomikalyq jaǵdailarǵa jáne 2025 jylǵy aqsha-nesie saiasatyna bailanysty bolady", - deidi qarjyger maman.
Jeke tulǵalardy nesielendirý jaiyna keletin bolsaq, bul rette sońǵy jyldary baiqalǵan ósimniń baiaýlaý úrdisi jalǵasýy múmkin. Máselen, spikerdiń málimetinshe, 2022 jyldyń 11 aiynda jeke tulǵalarǵa kredit berý ósimi 29%, 2023 jyly 24%-dy qurasa, 2024 jyly ol 21,8% - ǵa deiin tómendedi. Bul jaǵdaida biz kásipkerlik qyzmetpen bailanysty emes jeke tulǵalar týraly aityp otyrǵanymyzdy naqtylai ketelik.
Valiýta baǵamyna qatysty aitarlyqtai ózgeris áli kútilmeidi.
"Alaida, infliatsiia qarqyn alyp, monetarlyq saiasattyń qataiýy qarjy uiymdarynyń klientterine jáne sáikesinshe qarjy sektoryna áser etýi múmkin. Biraq jeltoqsan aiynyń sońyndaǵy jaǵdai boiynsha valiýta naryǵynda aitarlyqtai ózgeristerdiń alǵysharttary baiqalmaidy", dep qorytyndylaidy óz sózin Irina Kýshnareva.
