Umytpasaq, 2017 jyldyń kúzi bolýy kerek. Úkimet alǵash ret onlain jiyn ótkizýge bel býdy.
Kúltóbeniń basy qyp, basqa-basqa emes, osy Feisbýkti tańdapty. Onda da Úkimettiń erkin oi alańy – Feisbýkke bir búiiri jái bura qaldy deisiz be? Joq. Baiaǵysha bas paida ǵoi oilaǵandary.
Sol, qolǵa alǵan áldebir baǵdarlamanyń jetistigin kórsete qoiaiyq degen bolsa kerek, apyl-ǵupyl. Sóitip aiaq-astynan qara halyqqa úlken múmkindik týa qaldy.
Úkimettiń tolyq quramy men halyq tarihta alǵash ret osylai betpe-bet kele ketti. Virtýaldy, árine. Degenmen Úkimettiń betine halyqtyń bar oiyn aitatyn kún osylai týdy ǵoi aqyry, aiaq-asty...
Lap qoidy
Sodan, sózdi qaisy bastaǵanyn bilmeimiz, áiteýir kezek-kezek ministrler minbege shyqty. Sydyrtyp baiandamalaryn oqyp jatty. Oryssha, árine. Baqytjan Saǵyntaev otyrdy tórde.
«Al suraqtaryńyzdy qoia berińizder» demesi bar emes pe bir ýaqytta ol kisiniń. Sol-aq eken, ádep saqtap áreń otyrǵan jelidegi qaýym lap qoidy. Qasyndaǵy atshy-qosshylarynan tek maqtaý men jaqsy sóz estip ábden úirenip qalǵan aq jaǵalylardy qyp-qyzyl qyp dyrdai qyldy...
Qaitsin endi, jelide keńinen kósilip, oiyn ashyq aityp úirengen qaýym ǵoi. Álgilerdiń eshqaisysynyń betine qaramady. Jan-jaqtan shýyldap kelip, jabyla ketti. Ishtegi qyjyldarynyń «tiegin» jiberip, burqyratty deisiń...
Ministrler qolyndaǵy gadjetke jabysty da qaldy. Bireýleriniń tóbe shashy tik turyp, kózderi shyǵyp ta barady. Shyndyqtyń dámi ashy ǵoi óitkeni.
Ne kerek, Úkimettiń bul rettegi aram esep, baqai qýlyǵy júzege aspai qaldy. Josparlary byt-shyt boldy.
Óz isine esep berip, memlekettik baǵdarlamalardy, mine qaltqysyz atqaryp jatyrmyz demekshi bolǵan ǵoi ministrler. Ony elegen eshkim bolmady. Baiandama oqyǵan ministrdiń ózi bir dóidalada qaldy.
Oda sharýasy bolmady eshkimniń. Bul kezde basqa máseleler kóterilip jatty tikelei jelide. Ishindegi №1 másele, árine qazaq tili boldy!
Iá, «qazaqsha sóileńder» degen talap úzdiksiz suralyp jatty onda. Úkimettiń alǵashqy onlain jinalysy bastalǵannan aiaqtalǵanǵa deiin bul talaptan damyl bolmady.
Aqyry...
Aqyry moderator kiristi araǵa:
«Nege qazaqsha sóile dei beresizder, odan Sizderdiń bas problemalaryńyz sheshilmeidi ǵoi, naqtylyqqa kóshelik» dep jany ashyǵansyp kópke oi tastady.
Quddy, ministr bir adamnyń máselesin sheship tastaityndai sol arada. Ondaiǵa eshkim senbedi, senbegen de. Óitkeni jaǵdai aitqanda, Úkimettiń jaýaby qandai bolatynyn jattap alǵan ǵoi halyq qazirgi kúnderi. Qysylmady, ony jatqa soqty so arada, batyrlar jyry qusatyp:
«Benzin nege qymbat dese, tórt zaýyttyń bireýi modernizatsiiaǵa jabyldy deisizder. Dollar nege qymbattady dese, rýbl qunsyzdandy, munai baǵasy qulady, Reseidiń sanktsiiasy ǵoi deisizder. Basqa ne aitasyzdar Sizder? Qudai-aý, 25 jyl boiy estip kele jatqanymyz osy. Uialmaisyzdar ma? Arasynda sózderińizdi ózgertip qoisańyzdarshy. Aqyry oǵan da erinesizder.
Halyq bilmeidi deisizder me, biledi. Ne kerek, kózboiaýshylyqtyń? Halyqtyń emes, at tóbelindei oligarhtardyń jaiyn kúittep júrgen júris Senderdiki. Qaisy qymbattasa da monopolistiń qaltasyn qampaitý, sonymen bólisý bar oilaryń» dedi bylsh-bylsh etkizip, jan-jaqtan.
«Qazaqtar saiasatty, ekonomikany qaqpaidy» degen stereotipke súienetin orystildi Úkimettiń muny estigende shaqsha bastary sharadai, eki kózderi badanadai boldy.
Al jelidegilerdiń bir parasy myna jaqta Úkimettiń nege qazaqsha sóileýi kerektigin ejiktep turyp túsindirip jatty.
«Jer bailyǵynan túsken paidamen bólis dep jatqanymyz joq, ulttyq qordaǵy bolashaqtyń aqshasy qaida ketip jatyr dep surap jatqanymyz joq, ana baǵdarlamalarǵa bólingen qarajattyń qaisysy qaisyńnyń tamaǵynan ótip ketti dep suraý salyp jatqanymyz joq, halyqtyń talaby qap-qarapaiym – qazaqsha sóileńder, boldy» dep jazdy ashynǵan bireý ishinde.
Týra osy kezde moderatordyń taǵy kilige qalmasy bar emes pe? Nege deidi baiaǵy. Miyn aqsha tesken bireý me eken, qaidam?
Qalyń qaýymnyń áleýmettik-ekonomikalyq talaptan moraldyq-rýhani talabyn joǵary qoiǵany kúlkili ári qyzyq bop ketse kerek ózine.
Kúiip ketken jurt jaman aitty. Million fakti keltirdi. Biraq, sony ana jerde otyrǵan ministrlerdiń basym bóligi túsindi degenge óz basymyz senbeimiz.
Riza boldy
Áiteýir Saǵyntaev riza boldy.
Bir qarasaq, ministrlerge bir qyrynan qarap, miyǵynan kúlip otyr eken. «So kerek ózderińe, shoq-shoq» dep otyrǵan sekildi. «Qansha aittym, qazaqsha sóileńder dep, tyńdamap edińder, al kórińder» deitindei me, qalai?..
Al aldyndaǵylardyń bastary salbyrap ketken. Kózderi áinek taqtaida. Bireýleriniń qoly jybyr-jybyr. Qazaqsha túsinbeitinderi shyǵar, kómekshilerine jyldam-jyldam jiberip jatqan. «Oibai, men týraly aityp jatqan joq pa, aýdaryp jiber» deidi, árine sondaǵysy.
«Monopolisterdiń bastyǵy», «Skleroz ministr» degen sekildi ministrlerge jaǵalai aidarlar taǵylyp jatty ol arada óitkeni.
Sońyraq sóz alǵan Bilim ministri Saǵadiev qý bop shyqty. Qazaqsha zaýlap ketti ǵoi ana arada. Baiandamasy basynan aiaǵyna deiin qazaqsha boldy.
Alasapyranda kóptiń suraýyn qanaǵattandyryp, bir maqtaý esti qoiaiyn degen bolsa kerek. Biraq báribir jaqpady qazaqqa. Onyń da basyna sý quiyp jatqan...
Osy araǵa kelgende biz de jeliden shyǵyp kettik. Óitkeni Saǵadievke aittyń ne, aitpadyń ne, báribir ǵoi. Ainalyp kelip, ózińdi kináli qyp shyǵarady.
Ózge túgili búkil depýtatty jyndy qyldy emes pe ol. Májiliste kitaptaǵy qateler týraly aitylǵanda she? Ne degenin bilesizder ǵoi...
Beti búlk etpei:
«Saitta turdy kitap bop shyqpai turyp. Qaramadyńyzdar ma sol kezde, oqymadyńyzdar ma sol ýaqta, túzemedińizder me túzegish bolsańyzdar. Bolary bop qoiǵan soń endi maǵan birdeme deisizder me» dep túrin buzǵanda bir top depýtat kúiip ketip, jerge túkirgen. Dym dei almai qaldy sonda eshqaisysy.
Aralarynda Bekbolat Tileýhan ǵana alǵa shyǵyp, qarmanǵandai bolǵan. Biraq onysynan nátije bolmady. Negizi, sóz ótpeidi oǵan...
Bastysy, osy onlain jiynnan soń tili kelse de, kelmese de bytpyraqtatyp ministrlerdiń árqaisysy qazaqsha sóilei bastady ǵoi. Betburys boldy kádimgidei. Betterine aitsa, degenmen júzderi kúiedi eken.
Temirdi ystyq kezde soq demekshi, halyqtyń kóńil-kúiimen sanasqan Elbasy da burady olardy odan soń.
«Memlekettik qyzmetkersiń be - memlekettik tildi bilýiń tiis» dedi. Sol-aq eken, jýrnalister ár ministrdiń qazaqshasyn ańdýǵa kóshti.
Aqyshev ne dedi?
Áýlem, bireýin dúńkiltetip qýyp júrip ustap aldy. Iá, shendi qashty kameradan. Bydyq qazaqshasynan uialyp. Daniiar Aqyshev qoi deimin. Ulttyq banktiń tóraǵasy.
Sóitse sol kúni Májiliste orys bir depýtat oǵan qazaqsha suraq qoiyp, qazaqsha jaýap ala almai qaimana bopty.
Muny estip alǵan jýrnalister qoisyn ba? Aqyry ustaǵan. Uialǵan tek turmas demekshi, sózin shatpaqtatyp qazaqsha bastaǵan Daniiar Aqyshev artyn orysshamen aiaqtapty.
Onda da ábden aqtalǵan: «Qarjy tili qazaqshaǵa kelmeidi, el durys túsinbei qalady, sondyqtan oryssha aitaiyn» dep.
Kezinde ministr bolǵan Gúljan Qaraǵusovanyń da qazaqshasy eldiń jaǵasyn ustatty. Biraq ol da tyrysty tilin burap. Sóitip-sóitip aqyry milaryna jetti-ei qazaqsha sóileý mindet ekeni myna Úkimetke.
Ol úshin Feisbýkke raqmet, obaly ne kerek, halyqtyń sózin jetkizgen, kóp tileýin Úkimetke uqtyrǵan deimiz de...
Kámshat SÁTIEVA
(jalǵasy bar)
