Ресей мен Украина арасындағы соғыс бесінші жылға таяған тұста, майдан шебінен тыс кеңістікте жаңа экономикалық карта сызылып жатыр, деп хабарлайды Dala News.
Қираған порттар, бұзылған теміржол бағыттары және қауіпсіздігі әлсіреген теңіз дәліздері Киевті балама іздеуге мәжбүр етті. Сол баламалардың бірі – Орталық Азия. Ал өңір ішінде Қазақстан ерекше орынға ие бола бастады.
Қазақстандағы Украинаның Төтенше және Өкілетті Елшісі Виктор Майко The Times of Central Asia басылымына берген сұхбатында Украина үшін өңірмен экономикалық байланыстарды тереңдету «таңдау емес, қажеттілік» екенін ашық айтты. Оның сөзінен аңғарылғаны – бұл тек сауда емес, геосаяси қайта бағдар.
Соғысқа дейін Украина үшін негізгі логистикалық артерия Қара теңіз болатын. Бүгінде ол бағыт тұрақсыз әрі қауіпті. Нәтижесінде Киев Транскаспий халықаралық көлік бағытына, яғни Орта дәлізге басымдық беріп отыр. Бұл бағыт Румыния, Болгария, Түркия, Грузия және Әзербайжан арқылы Каспий теңізін кесіп өтіп, Қазақстанға жалғасады.
Алайда бұл маршрут арзан емес. Елші нақты цифр келтірді: Алматыға 20 тонналық жүк жеткізу 11–15 мың доллар тұрады және шамамен бір ай уақыт алады. Негізгі мәселе – Каспийдегі паром өткізу мүмкіндігінің шектеулі болуы. Яғни Орта дәліз – стратегиялық мүмкіндік болғанымен, әлі толық қуатында жұмыс істемейді.
Киев Қара теңіз порттарын осы дәлізге интеграциялауды көздейді. Белгород-Днестровский теңіз сауда порты мен қазақстандық әріптестер арасындағы келісімдер соның нақты көрінісі. Сонымен қатар Ақтау арнайы экономикалық аймағында контейнерлік хаб құру бастамасы да қолдау тапқан. Бұл тек транзит емес, аймақтық логистикалық қайта құрылым.
Экономикалық кооперацияға келсек, елші Украина мен Қазақстан экономикасы бірін-бірі толықтыратынын атап өтті. Украина – агротехнология, машина жасау, IT және өңдеу салаларында тәжірибелі. Қазақстан – табиғи ресурстарға, өндірістік қуатқа және транзиттік инфрақұрылымға бай.
Соғыс пен логистикалық шектеулер болмағанда, екі ел арасындағы тауар айналымы 10 млрд долларға дейін жетуі мүмкін еді. Бұл тек болжам емес, соғысқа дейінгі динамикаға негізделген есеп.
Украиналық машина жасау өнімдері әлі күнге дейін Қарағанды, Ақтау және Павлодар өңірлеріндегі өндірістік нысандарда қолданылып келеді. Бірақ олардың басым бөлігі жаңғыртуды қажет етеді. Киев бұл жерде тек жеткізуші емес, технологиялық серіктес болуға ниетті.
Минералдық ресурстар саласында да ынтымақтастық мүмкіндігі бар. Елші Түрікменстандағы сарқылған ұңғымаларды қалпына келтіру тәжірибесін мысалға келтірді. Бұрын тиімсіз деп танылған ұңғымалар украиналық технология арқылы қайта іске қосылып, жүздеген мың тонна мұнай берген. Мұндай модель Қазақстан үшін де өзекті болуы мүмкін.
Энергетика тақырыбы сұхбаттың маңызды бөлігіне айналды. Қазақстан 2024 жылы Еуроодаққа мұнай жеткізу бойынша үш ірі елдің қатарына кіріп, импорттың 11,5%-ын қамтамасыз етті. Украина қазақстандық мұнайды Ресей аумағын айналып өтетін маршруттар арқылы алуға мүдделі. Ақтау – Баку – Тбилиси – Джейхан, Баку – Супса және Трансадриатикалық құбыр желісі – ықтимал бағыттар ретінде аталды.
Киев тіпті Қазақстанды Украинадағы мұнай өңдеу зауыттарын қалпына келтіру жобаларына қатысуға шақырып отыр. Мақсат – қазақстандық шикізатты Украина аумағында өңдеп, ішкі нарыққа және ЕО-ға экспорттау. Бұл қадам энергетикалық тәуелсіздік пен жаңа өндірістік кооперацияны білдіреді.
Қауіпсіздік мәселесіне тоқталған елші Украина Қазақстан инфрақұрылымына соққы жасамайтынын айтты. Оның сөзінше, украиналық соққылар тек Ресей армиясына қызмет ететін әскери нысандарға бағытталған. Қазақстан украиналық операциялардың нысанасы болмайды деген ұстаным жеткізілді.
Халықаралық қолдау тақырыбында елші АҚШ пен Еуроодақтың көмегі жалғасып жатқанын мәлімдеді. Санкциялар Ресейдің көлеңкелі флотына және қаржы жүйесіне бағытталған. Киев келіссөздерге дайын екенін білдіргенімен, аумақтық тұтастықтан бас тартпайтынын нақты айтты.
Сұхбат соңында елші соғыстың биыл аяқталатынына сенетінін жеткізді. Бірақ бұл сенімнен гөрі, Украина үшін уақытпен жарыс жүріп жатқанын аңғаруға болады.
Бүгінде соғыс тек майдан шебінде емес, сауда карталарында, мұнай құбырларында, порттар мен теміржол тораптарында жүріп жатыр. Украина үшін Орталық Азия – қосымша нарық емес, экономикалық тірекке айналып барады. Ал Қазақстан – сол тіректің негізгі буыны.
