قازاقستاندىق ساراپشىلار پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا تٸلٸ» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىنا قاتىستى ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸرۋدە. زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ اعا وقىتۋشىسى قازىبەك دەۋٸتەلٸ بۇل سۇحباتتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەيرەسمي ٷندەۋلەرٸنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە باعالايدى.
«مەنٸڭ ويىمشا, كٶپتەگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر قامتىلعان. ناقتى تارقاتىپ ايتاتىن بولساق, 33 سۇراق, ساناپ شىقتىم, كٶتەرٸلٸپ وتىر. وسىنىڭ 8-ٸ سىرتقى ساياساتقا, قالعانى ٸشٸمٸزدە بولىپ جاتقان مەسەلەلەرگە باعىتتالعان.
قوعامداعى تٷيتكٸلدٸ بولىپ وتىرعان سۇراقتار قويىلعان, اششى شىندىقتار ايتىلعان. تالعارداعى وقيعا بولسىن, قاڭتار وقيعاسى بولسىن, سونداي-اق الىپ قاشپا ەڭگٸمەلەرگە دە, ەندٸ بٸزدٸڭ زامانىمىزدا, تسيفرلىق قوعام بولعاننان كەيٸن, جاڭاعى جەنە ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ بٸر ەرەكشەلٸگٸ دە سول — الىپقاشپا سٶز كٶپ جٷرەدٸ. وسىلارعا دا قاتىستى ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ. سوندىقتان بۇل سۇحبات بٸر جاعىنان تٸرٸ, وسى جاعىنان العاندا قىزىقتى. سونداي-اق, وسى كٷنگە دەيٸنگٸ جاسالعان رەفورمالارعا باعا بەرۋٸ دە قىزىقتى. پرەزيدەنتتٸڭ وڭدىسىن وڭ, دۇرىسىن دۇرىس دەپ, بايسالدى باعا بەرۋٸمەن قىزىقتى دەپ ويلايمىن»,- دەيلٸ زاڭگەر.
ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل سۇحباتتىڭ باستى ويى – زاڭ جەنە تەرتٸپ مەسەلەسٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن ەدٸلەتتٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن زاڭ ٷستەمدٸگٸ مەن قۇقىقتىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ – مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. سونىمەن قاتار, بۇل تاقىرىپ پرەزيدەنتتٸڭ ەل دامۋىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارى اياسىندا بٸرنەشە رەت كٶتەرٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«باۋىرجان مومىشۇلى ايتقان: «تەرتٸپكە باعىنعان قۇل بولمايدى» دەگەن تەزيسٸنٸڭ تٶڭٸرەگٸندە مەسەلەلەر كٶتەرٸلٸپ وتىر. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ جٷرە بەرەتٸندٸگٸ – بۇل ىستىققا دا, سۋىققا دا قارامايتىندىعى, ياعني مەملەكەتتە تٷرلٸ جاعدايلار بولادى. بٸز, مىسالى, گەوساياسي احۋالداردا بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ولارعا قاراماستان, بٸز وسى زاڭدىلىقتى, ورتالىق قۇندىلىق رەتٸندە كٶرٸپ, ۇستاپ وتىرمىز.
ياعني, بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بۇل قۇقىقتىڭ ٷستەمدٸگٸ, زاڭدىلىق پەن قۇقىق قاعيداسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ٶتە ٶزەكتٸ. قاي سالادا بولسىن, بۇل – جاڭاعى قارعىن سۋ كەلدٸ, ونى قۇرىقتاۋدا, ونىڭ الدىن الۋدا, وندا جٸبەرٸلگەن قاتەلٸكتەرگە باعا بەرۋدە. قاي جاعدايدا بولماسىن, زاڭدىلىق جەنە قۇقىقتىق تەرتٸپ – ول ورتالىق قۇندىلىق, ٶيتكەنٸ مەملەكەت باسشىسى كٶتەرٸپ وتىرعان ەكٸ مەسەلە قازٸر الدىعا قويىلىپ وتىر.
بٸرٸنشٸسٸ – ەكونوميكالىق ٶرلەۋ, ياعني حالىقتىڭ ەل-اۋقاتى جاقسارۋ تيٸس. ەكٸنشٸسٸ – بۇل ەگەمەندٸك مەسەلەسٸ. بىلايشا ايتقاندا, مەملەكەت دەگەننٸڭ ٶزٸنٸڭ بٸر اتاۋى – بۇل دەۋلەت. دەۋلەت دەيمٸز, دەۋلەت, ياعني دەۋلەتتٸلٸك, قۇت-بەرەكەگە, مولشىلىققا ەكەلەتٸن ەكونوميكالىق دۇرىس ساياسات. جەنە ەكٸنشٸ جاعى – بۇل ەگەمەندٸك مەسەلەسٸ, ياعني مەملەكەتتٸڭ ٸرگەسٸن شايقالتپاۋ, ونى ۇستاپ تۇرۋ. كەلەسٸ ۇرپاققا امان-ەسەن, ساۋ, دۇرىس دەموكراتييالىق ينستيتۋت رەتٸندە جەتكٸزۋ – بۇل ٶتە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قاجەت ەتەدٸ.
مەنٸڭشە, پرەزيدەنتتٸڭ ايتقىسى كەلگەنٸ – وسى تاقىرىپتىڭ اتى دا ناقتىلانىپ تۇر: ەكونوميكالىق ٶرلەۋ جەنە بٸزدٸڭ ەگەمەندٸگٸمٸز»,- دەپ سانايدى زاڭگەر.
پرەزيدەنتتٸڭ سۇحباتى قوعامدا قىزۋ تالقىعا تٷسٸپ, ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارى اراسىندا كەڭٸنەن تالقىلانۋدا. بۇل قۇبىلىستىڭ سەبەبٸن زاڭگەر قازىبەك دەۋٸتەلٸ بىلايشا تٷسٸندٸرەدٸ.
«پرەزيدەنتتٸڭ سۇحباتىنان كەيٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ٶزەكتٸ تاقىرىپ رەتٸندە كٶتەرٸلٸپ جاتقان قانداستارعا قاتىستى, تالعارداعى وقيعاعا بايلانىستى ايتىلعان پٸكٸرلەر دە بار. نەگە قانداستاردى زاڭدى تٷردە سىرت مەملەكەتتە ساقتاپ وتىرعان جاعدايداعىداي, بٸزدٸڭ مەملەكەتكە كەلگەننەن كەيٸن ساقتامايدى دەپ تٷسٸندٸرۋشٸلەر مەن تٷسٸنۋشٸلەر ەرتٷرلٸ?
شىنىن ايتقاندا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ قانداس اعايىنعا قاتىستى پوزيتسيياسى ٶتە وڭ. ول كٸسٸنٸڭ ٶزٸ «ورالمان» سٶزٸنەن باس تارتۋ تۋرالى, ونى «قانداس» سٶزٸمەن اۋىستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. قوعامداعى, مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت – قازاق, ولاردىڭ دا پوزيتسيياسى وڭ, مىسالى. ەندٸ تۇرمىستىق دەڭگەيدە بٸر كيكٸلجٸڭ نەمەسە باسقا جاعداي بولۋى مٷمكٸن, ول شىنايى. بٸزدە قانداس اعايىندارعا قاتىستى ديسكريميناتسييالىق, اشىق ساياسات جوق. دەمەك, مەسەلە نەگە? قوعامنىڭ سول بٸر سٶزگە, جاعدايعا, مەتٸنگە شٷيلٸگٸپ جاتقان سەبەبٸ مەنٸڭ ويىمشا باسقا دا جاتىر. تەرەڭدە, ياعني تالعارداعى وقيعانىڭ ٶزٸ. بيشٸمباەۆ سوتىنا دا حالىق قاتتى ٷرە تٷرە كەلٸپ, «بۇنى ساتىپ الىپ قويماي ما?» دەپ الاڭدادى. بۇل جاڭاعى ٷكٸم بۇزىلىپ كەتپەي مە, جازادان اسپاي قالماي ما دەپ كٷمەنداندى.
تالعارداعى جاعدايعا قاتىستى دا قوعامدا وسىنداي كٷمەن بار. بۇل كٷمەن بٸر كٷندە تۋىنداپ وتىرعان جوق قوي. بٸز سوڭعى 30 جىلدا وسىنداي جاعداي قالىپتاستى, ٶكٸنٸشكە قاراي, ياعني زاڭدىلىق مەسەلەسٸنە سەنٸمسٸزدٸك بولدى, ەدٸلەتتٸلٸك مەسەلەسٸنە سەنٸمسٸزدٸك بولدى. ول بٸر كٷندە جويىلىپ كەتپەيدٸ. سوندىقتان دا تالعارداعى جاعداي بويىنشا مەن ويلايمىن, قازٸر تەرگەۋ, تەكسەرۋ امالدارى وبەكتيۆتٸ جٷرٸپ جاتىر, ەشكٸمنٸڭ باسى ەكٸ ەمەس. ٶيتكەنٸ پرەزيدەنتتٸڭ دە باقىلاۋىندا وتىر. بٸراق مەنٸڭ ويىمشا, بۇل جەردە وسى جاعدايلاردى قوعامدا اشىق تالقىلاۋىمىز كەرەك. سونداي پلاتفورمالاردى ەنگٸزۋٸمٸز كەرەك. مەسەلەن, مەنٸڭ ويىمشا, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق تەرتٸپ جٶنٸندەگٸ بارلىق ٶڭٸرلەردە كوميسسييا قۇرىلۋى كەرەك ەدٸ»,- دەيدٸ زاڭگەر.
جازىپ العان گٷلميرا سىزدىققىزى
