تامىزدىڭ ەكٸنشٸ جەكسەنبٸسٸندە قۇرىلىسشىلار كٷنٸ اتالىپ ٶتەدٸ. بۇل سالاسى – ەل دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ. قۇرىلىسشىلار – قالا مەن اۋىلدىڭ كٶرٸكتٸ سەۋلەتٸن, كەلٸستٸ كەلبەتٸن قالىپتاستىراتىن ٶرٸستٸ, ٶنٸمدٸ ەڭبەك سالاسىنىڭ بٸرەگەي بۋىنى,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
كەيٸنگٸ التى جىلدا ەل كٶلەمٸندە 97,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي سالىنىپ, 871 404 پەتەر پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. 2025 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا عانا 7,9 ملن شارشى مەتر, 72 300 تۇرعىن ٷي تاپسىرىلدى. بۇل دا بولسا – تۇراقتى ٶسۋ ديناميكاسىنىڭ ناقتى كٶرسەتكٸشٸ. سانداردىڭ سىرتىندا قولايلى دا زاماناۋي ٶمٸر سٷرۋ ورتاسىن جاسايتىن ينجەنەرلەردٸڭ, سەۋلەتشٸلەردٸڭ, ديزاينەرلەردٸڭ, قۇرىش قولدى قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ ەرەسەن ەڭبەگٸ تۇر.
ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترٸ ەرسايىن ناعاسپاەۆ: «تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن دامىتۋ ينۆەستيتسييانىڭ ۇلعايۋىمەن قاتار جٷرەدٸ. التى جىلدا سالاعا 15,4 ترلن تەڭگە, وسى جىلدىڭ التى ايىندا تاعى 1,5 ترلن تەڭگە تارتىلدى. قاراجات تەك جاڭا ٷيلەردٸڭ قۇرىلىسىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك باستامالاردى جٷزەگە اسىرۋعا دا باعىتتالىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى» دەپ جارييالاۋى جۇمىسشى ماماندىقتار بەدەلٸن ارتتىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولدى», دەپ اتاپ ٶتتٸ.
سالانى دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸ – ادامي كاپيتال. ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, 2025 جىلدىڭ I توقسانىنداعى جاعداي بويىنشا قۇرىلىس سالاسىندا 106 مىڭنان استام قىزمەتشٸ جۇمىسپەن قامتىلدى. سالا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ورتاشا جالاقىسى – 485 مىڭ تەڭگە, بۇل ەلدەگٸ ورتاشا ايلىق جالاقى مٶلشەرٸنەن (423 مىڭ تەڭگە) 14,8%-عا جوعارى.
ەلٸمٸزدە ورتامەرزٸمدٸ كەزەڭدە كادرلارعا بولجامدى قاجەتتٸلٸك شامامەن 3 ملن ادامدى قۇرايدى, ونىڭ 7%-ى, شامامەن 210 مىڭ ادام قۇرىلىس سالاسىنا تيەسٸلٸ. مەملەكەت ۇدايى قۇرىلىس سالاسىنداعى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, مامانداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٶنٸندە تٷرلٸ ٸس-شارالار ٶتكٸزٸپ وتىرادى. ايتالىق, باكالاۆرياتقا تٷسۋگە 2025–2026 وقۋ جىلىندا 77 مىڭنان استام گرانت بٶلٸندٸ, ونىڭ ٸشٸندە ينجەنەرلٸك, ٶڭدەۋ, قۇرىلىس سالالارى بويىنشا جوعارى بٸلٸم الۋعا 22 مىڭنان استام گرانت بٶلٸندٸ. تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم ۇيىمدارىندا «ينجەنەرلٸك, ٶڭدەۋ جەنە قۇرىلىس سالالارى» باعىتى بويىنشا 2024–2025 وقۋ جىلىنىڭ باسىنان 160 مىڭنان استام ادام, سونداي-اق جوعارى بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا 102 مىڭنان استام ستۋدەنت وقىپ جاتىر.
كوللەدج تٷلەكتەرٸنٸڭ قۇرىلىس سالاسىنا جۇمىسقا ورنالاسۋى 82,7% قۇرايدى. 2024 جىلعى 15 قاڭتاردان باستاپ اۋىلدا, كەنتتە نەمەسە اۋىلدىق وكرۋگتە جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي سالعان جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ 5 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ مٶلشەردە مەملەكەتتٸك سۋبسيدييا الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار.
تۇراقتى ٶسٸم, تىڭ مٷمكٸندٸك
قۇرىلىسشىلار كٷنٸنٸڭ تاريحى ٶتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا جاڭا قالالار, زاۋىتتار مەن تۇرعىن ٷيلەر قاۋىرت سالىنا باستاعان كەزەڭمەن تىعىز بايلانىستى. سول دەستٷر ەلٸمٸز ەگەمەندٸك العان سوڭ سەتٸمەن جالعاستى. قالا, اۋىل, اۋدانداردا قۇرىلىس جۇمىستارى كەڭ قانات جايدى. 2024 جىلى ەلٸمٸز بويىنشا رەكوردتىق 19,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, جاڭا پەتەرلەر سانى 173 مىڭنان استى.
جەكە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, 2019–2024 جىلدار ارالىعىندا 183 مىڭنان استام جەر ۋچاسكەسٸ ينجەنەرلٸك جەلٸلەرمەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. بۇدان بٶلەك, جەڭٸلدەتٸلگەن يپوتەكا, جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلامالارى اياسىندا التى جىل ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك وسال ساناتتار 77 مىڭنان استام جالعا بەرٸلەتٸن پەتەر, «وتباسى بانكٸنٸڭ» جەڭٸلدەتٸلگەن قارىزدارى ارقىلى 80 مىڭنان استام قولجەتٸمدٸ نەسيە (2% مٶلشەرلەمە بويىنشا – 22 022 زايم, 5% مٶلشەرلەمە بويىنشا – 58 450 زايم) الدى. بۇل يگٸ شارالار ازاماتتاردىڭ جەكە تۇرعىن ٷي سالۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتتٸ, جاڭا اۋدانداردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتتٸ.
تۇرعىن ٷيدەن ينفراقۇرىلىمعا دەيٸن
بۇرىنىراقتا قۇرىلىسشىلار ٶنەركەسٸپ ورىندارى مەن جاڭا قالالار سالۋعا باسىمدىق بەرٸپ كەلگەن بولسا, بٷگٸندە ولار تۇرعىن ٷي قورىن دا, ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى دا دامىتۋعا دا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ وتىر. كەيٸنگٸ التى جىلدا حالىقتى سۋمەن قامتۋ دەڭگەيٸ ٶستٸ, قازٸر قالالاردىڭ 99,3%-ى, اۋىلداردىڭ 97,5%-ى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. سونىمەن قاتار كەرٸز-تازارتۋ قۇرىلعىلارىن قايتا جاڭارتۋ, جاڭا جولدار سالۋ, تۇرعىن ٷي قورىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷيەلٸ جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
ٶڭٸرلەردە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى شەڭبەرٸندە كوندومينيۋم نىساندارىنىڭ بارلىق مٷلكٸنە, ونىڭ ٸشٸندە قاسبەتتەرٸ مەن شاتىرلارىنا كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. سونداي-اق ٶڭٸرلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان كٶپپەتەرلٸ تۇرعىن ٷيلەرگە كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزۋگە 7 جىلعا 0,1%-دىق كرەديتتەر بەرٸلەدٸ. تەك 2024 جىلى عانا 233 كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷي كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتتٸ. سونىڭ ارقاسىندا مىڭداعان وتباسىنىڭ ٶمٸر سٷرۋ جاعدايى جاقساردى, تۇرعىن ٷي قورىنىڭ ساقتالۋى قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
سىن-قاتەرلەردٸ ەڭسەرۋ
قۇرىلىسشى ماماندىعى قاشاننان تەك جاسامپازدىقپەن عانا ەمەس, قالپىنا كەلتٸرۋمەن دە بايلانىستى. ايتالىق, 2024 جىلعى الاپات سۋ تاسقىنىنان كەيٸن, 17 مىڭنان استام ٷي مەن ساياجاي زارداپ شەكتٸ. سول كەزدە اۋىلدارعا, ازاماتتارعا كەلتٸرٸلگەن زيياندى ٶتەۋدٸڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ نەتيجەسٸندە قىسقامەرزٸمدە 9 156 ٷي جٶندەلٸپ, 2700-گە جۋىق جاڭا ٷي سالىندى. سونىمەن قاتار, كەسٸبي مامانداردىڭ ٷيلەسٸمدٸ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا جولدار, كٶپٸرلەر, ەلەكتر جەلٸلەرٸ, بٸلٸم, مەدەنيەت, سپورت نىساندارى قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ. بۇل جۇمىس زارداپ شەككەن ازاماتتاردىڭ قالىپتى ٶمٸرگە ورالۋىن قامتاماسىز ەتتٸ, ينفراقۇرىلىمنىڭ بولاشاق سىن-قاتەرلەرگە تۇراقتىلىعىن ارتتىردى.
تسيفرلاندىرۋ جەنە يننوۆاتسييا
بٷگٸندە قۇرىلىس سالاسىندا «e-Qurylys», قالا قۇرىلىسى كاداسترى سيياقتى اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ جٷيەلەرٸ ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل باستامالار جوبالاۋدان باستاپ پايدالانۋعا بەرۋگە دەيٸنگٸ ەربٸر كەزەڭدٸ باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, ٷدەرٸستەردٸڭ اشىقتىعىن ارتتىرادى, ستاندارتتاردىڭ ساقتالۋىنا كەپٸل بولادى. تسيفرلىق تەحنولوگييالار قۇرىلىستى جىلدام, قاۋٸپسٸز, ساپالى جٷرگٸزۋگە بٸردەن-بٸر سەپ.
كەيٸنگٸ جىلدارى قۇرىلىس سالاسىندا اۋقىمدى تسيفرلىق ترانسفورماتسييالار جٷزەگە اسىپ جاتىر. ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ جوبالارىنىڭ بٸرٸ بٸرىڭعاي تسيفرلىق ەكوجٷيەنٸ – قولدانىستاعى اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ الماستىراتىن «تاپسىرىس بەرۋشٸنٸڭ بٸرىڭعاي تەرەزەسٸن» ەنگٸزۋٸ بولدى. جاڭا پورتال egov.kz پلاتفورماسىمەن بٸرٸكتٸرٸلەدٸ دە, قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋدان باستاپ نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋگە دەيٸن قۇرىلىستى سٷيەمەلدەۋدٸڭ تولىق تسيكلٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمىنىڭ 90%-دان استامى تسيفرلاندىرىلدى.
قىسقاسى, بٷگٸنگٸ قۇرىلىس الاڭى – جاي عانا عيماراتتار تۇرعىزۋ ەمەس, بارلىق ازاماتتارعا قولايلى, قاۋٸپسٸز, زاماناۋي ورتا قالىپتاستىرۋ جٶنٸندەگٸ كەشەندٸ جۇمىستىڭ توعىسقان جەرٸ. سول تۇرعىدا ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترٸ ەرسايىن ناعاسپاەۆ اتاپ ٶتكەندەي: «ٶسٸپ كەلە جاتقان ۋربانيزاتسييا, قالالاردىڭ قارقىندى دامۋى جاعدايىندا قۇرىلىس سالاسى ەلدەگٸ ٶسٸم, ٶمٸر ساپاسىنىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ, قۇرىلىسشىلاردىڭ تەجٸريبەسٸ, كەسٸبيلٸگٸ مەن ادالدىعى ەل ەكونوميكاسىنىڭ سەنٸمدٸ تٸرەگٸ بولىپ قالا بەرەدٸ».
تۇرعىن ٷيلەر سالىپ, ينجەنەرلٸك جەلٸلەردٸ جاڭارتىپ, اسا ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى جاساپ, وتاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسىپ جاتقان ماماندار قانداي قۇرمەتكە بولسىن لايىق.
