KPMG كاۆكاز جانە ورتالىق ازيا ءوڭىرى بويىنشا باسقارۋشى سەرىكتەس جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى ساكەن جۇماشيەۆ Taldau Talks-تىڭ كەزەكتى شىعارىلىمىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى مەن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا، 2008–2024 جىلدار ارالىعىندا ۇلتتىق قورعا 204 ملرد دوللار تۇسكەن، ال وسى كەزەڭدە 160 ملرد دوللار جۇمسالعان.
«بۇل قاراجات ەكونوميكانى دامىتۋعا، مەملەكەتتىك قولداۋعا، سونداي-اق بانكتەردى قۇتقارۋعا باعىتتالدى. جالپى العاندا، مۇنداي قوردىڭ بولعانى دۇرىس بولدى»، – دەدى ول.
سونىمەن قاتار، ول جەكە قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ سوزىنشە، كەز كەلگەن كاسىپكەر نەمەسە بانكير ينۆەستيسيا سالماس بۇرىن جوبانىڭ وتەلۋ مەرزىمىن، تابىستىلىعىن، تاۋەكەل دەڭگەيىن جانە قارجىنىڭ قۇنىن ەسەپتەيدى.
«ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر تاۋەكەلى جوعارى، ناتيجەسى 5–10 جىلدان كەيىن عانا كورىنەتىن جوبالارعا بارۋعا دايىن ەمەس. ولار قاراجاتتى جىلدام تابىس اكەلەتىن باعىتتارعا سالۋدى ءجون كورەدى»، – دەدى ساراپشى.
جۇماشيەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل – قالىپتى جاعداي، سەبەبى جەكە بانكتەردىڭ نەگىزگى KPI-ى – تابىس تابۋ جانە قايتارىلمايتىن نەسيەلەردىڭ (NPL) ۇلەسىن ازايتۋ. ول قازاقستانداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قازىرگى جاعدايىنا دا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل سەكتور «قوس سوققىعا» ۇشىراپ وتىر. ءبىرىنشىسى – جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەلەر.
«بازالىق مولشەرلەمە شامامەن 18%، ال بانكتەر نەسيەنى 22–24% دەڭگەيىندە بەرەدى. مۇنداي جاعدايدا جاڭا بيزنەس اشۋ ءىس جۇزىندە مۇمكىن ەمەس، سەبەبى كاسىپكەر بۇل شىعىندى قىزمەت باعاسىنا قوسۋعا ءماجبۇر»، – دەدى ول. سونداي-اق، ساراپشى اقش-تا قولدانىلاتىن PMI يندەكسىن مىسالعا كەلتىرىپ، ول ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستاندا دا ۇقساس كورسەتكىشتەر تومەن دەڭگەيدە ەكەنىن ايتتى. ونىڭ دەرەگىنشە، كاسىپكەرلەردىڭ 16،7%-ى قارجىلاندىرۋعا قولجەتىمدىلىكتى بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن باستى ماسەلە دەپ سانايدى. جۇماشيەۆ ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىن ناقتى ايقىنداۋ قاجەتتىگىن دە كوتەردى. «ءبىز ءبىر مەزەتتە بىرنەشە سالانى دامىتقىمىز كەلەدى: اۆتونارىق، پايدالى قازبالار، كۇردەلى ءوندىرىس، ءتىپتى عارىش سالاسى. ءبىراق ناقتى قاي باعىتتارعا باسىمدىق بەرىلەتىنى انىق بولۋى كەرەك»، – دەدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا، «بايتەرەك ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» سياقتى دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ تيىمدىلىگى ولاردىڭ مانداتىنا بايلانىستى. قاراجات قايدا باعىتتالسا، ناتيجە دە سول جەردەن كورىنەدى. ساراپشى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سايكەس، 2015–2023 جىلدارى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە 9،9 ترلن تەڭگە كولەمىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلگەن. الايدا بۇل كومەك شامامەن 200 مىڭ كومپانياعا عانا جەتكەن، بۇل – ەلدەگى بارلىق كاسىپورىنداردىڭ 10%-ىنان از.
«ورتاشا قولداۋ كولەمى شامامەن 100 مىڭ دوللار بولدى. ال گەرمانياداعى KfW بانكى 800 مىڭ كومپانيانى قامتىپ، ورتاشا 50 مىڭ دوللار كولەمىندە قارجى بولگەن. ياعني قامتۋ اۋقىمى الدەقايدا كەڭ»، – دەدى ول.
جۇماشيەۆ مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدى «تامشىلاتىپ سۋارۋ» ادىسىمەن سالىستىردى. ونىڭ پىكىرىنشە، قاراجاتتى بارلىعىنا بىردەي ۇلەستىرۋ ءتيىمسىز.
«ەگەر ناقتى كريتەرييسىز قارجى تاراتساق، قايتارىمسىز نەسيەلەر وسەدى، ال ينۆەستيسيا تيىمدىلىگى تومەندەيدى»، – دەدى ول.
ول دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ KPI-لارى تەك قارجى كولەمىمەن ەمەس، ناقتى ناتيجەمەن ولشەنۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قانشا كومپانيا ەكسپورتقا شىقتى، قانشاسى تۇراقتى جۇمىس ىستەي باستادى، جەكە كاپيتال قانشالىقتى تارتىلدى – باستى كورسەتكىشتەر وسى بولۋى كەرەك»، – دەدى ساراپشى.
ءسوز سوڭىندا ول مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ شامادان تىس ءوسۋى تاۋەكەل تۋدىراتىنىن ەسكەرتتى.
«ەگەر بيۋدجەت تاپشىلىعى جوعارى دەڭگەيدە ساقتالسا، ۇلتتىق قور 5–7 جىلدا تاۋسىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان قارجىنى ناقتى ناتيجەگە جۇمىس ىستەيتىن جوبالارعا باعىتتاۋ قاجەت»، – دەدى ساكەن جۇماشيەۆ.
