KPMG كاۆكاز جەنە ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸ بويىنشا باسقارۋشى سەرٸكتەس جەنە باس اتقارۋشى ديرەكتورى سەكەن جۇماشەۆ Taldau Talks-تىڭ كەزەكتٸ شىعارىلىمىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى قارجىلاندىرۋ مەسەلەلەرٸ مەن مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2008–2024 جىلدار ارالىعىندا ۇلتتىق قورعا 204 ملرد دوللار تٷسكەن, ال وسى كەزەڭدە 160 ملرد دوللار جۇمسالعان.
«بۇل قاراجات ەكونوميكانى دامىتۋعا, مەملەكەتتٸك قولداۋعا, سونداي-اق بانكتەردٸ قۇتقارۋعا باعىتتالدى. جالپى العاندا, مۇنداي قوردىڭ بولعانى دۇرىس بولدى», – دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, ول جەكە قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸنە توقتالدى. ونىڭ سٶزٸنشە, كەز كەلگەن كەسٸپكەر نەمەسە بانكير ينۆەستيتسييا سالماس بۇرىن جوبانىڭ ٶتەلۋ مەرزٸمٸن, تابىستىلىعىن, تەۋەكەل دەڭگەيٸن جەنە قارجىنىڭ قۇنىن ەسەپتەيدٸ.
«ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر تەۋەكەلٸ جوعارى, نەتيجەسٸ 5–10 جىلدان كەيٸن عانا كٶرٸنەتٸن جوبالارعا بارۋعا دايىن ەمەس. ولار قاراجاتتى جىلدام تابىس ەكەلەتٸن باعىتتارعا سالۋدى جٶن كٶرەدٸ», – دەدٸ ساراپشى.
جۇماشەۆتٸڭ ايتۋىنشا, بۇل – قالىپتى جاعداي, سەبەبٸ جەكە بانكتەردٸڭ نەگٸزگٸ KPI-ى – تابىس تابۋ جەنە قايتارىلمايتىن نەسيەلەردٸڭ (NPL) ٷلەسٸن ازايتۋ. ول قازاقستانداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ قازٸرگٸ جاعدايىنا دا توقتالدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل سەكتور «قوس سوققىعا» ۇشىراپ وتىر. بٸرٸنشٸسٸ – جوعارى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەر.
«بازالىق مٶلشەرلەمە شامامەن 18%, ال بانكتەر نەسيەنٸ 22–24% دەڭگەيٸندە بەرەدٸ. مۇنداي جاعدايدا جاڭا بيزنەس اشۋ ٸس جٷزٸندە مٷمكٸن ەمەس, سەبەبٸ كەسٸپكەر بۇل شىعىندى قىزمەت باعاسىنا قوسۋعا مەجبٷر», – دەدٸ ول. سونداي-اق, ساراپشى اقش-تا قولدانىلاتىن PMI يندەكسٸن مىسالعا كەلتٸرٸپ, ول ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. قازاقستاندا دا ۇقساس كٶرسەتكٸشتەر تٶمەن دەڭگەيدە ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ دەرەگٸنشە, كەسٸپكەرلەردٸڭ 16,7%-ى قارجىلاندىرۋعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ بيزنەستٸڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن باستى مەسەلە دەپ سانايدى. جۇماشەۆ ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىن ناقتى ايقىنداۋ قاجەتتٸگٸن دە كٶتەردٸ. «بٸز بٸر مەزەتتە بٸرنەشە سالانى دامىتقىمىز كەلەدٸ: اۆتونارىق, پايدالى قازبالار, كٷردەلٸ ٶندٸرٸس, تٸپتٸ عارىش سالاسى. بٸراق ناقتى قاي باعىتتارعا باسىمدىق بەرٸلەتٸنٸ انىق بولۋى كەرەك», – دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, «بەيتەرەك ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگٸ» سيياقتى دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ولاردىڭ مانداتىنا بايلانىستى. قاراجات قايدا باعىتتالسا, نەتيجە دە سول جەردەن كٶرٸنەدٸ. ساراپشى كەلتٸرگەن دەرەكتەرگە سەيكەس, 2015–2023 جىلدارى شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە 9,9 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندە مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلگەن. الايدا بۇل كٶمەك شامامەن 200 مىڭ كومپانيياعا عانا جەتكەن, بۇل – ەلدەگٸ بارلىق كەسٸپورىنداردىڭ 10%-ىنان از.
«ورتاشا قولداۋ كٶلەمٸ شامامەن 100 مىڭ دوللار بولدى. ال گەرمانيياداعى KfW بانكٸ 800 مىڭ كومپانييانى قامتىپ, ورتاشا 50 مىڭ دوللار كٶلەمٸندە قارجى بٶلگەن. ياعني قامتۋ اۋقىمى ەلدەقايدا كەڭ», – دەدٸ ول.
جۇماشەۆ مەملەكەتتٸك قارجىلاندىرۋدى «تامشىلاتىپ سۋارۋ» ەدٸسٸمەن سالىستىردى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قاراجاتتى بارلىعىنا بٸردەي ٷلەستٸرۋ تيٸمسٸز.
«ەگەر ناقتى كريتەرييسٸز قارجى تاراتساق, قايتارىمسىز نەسيەلەر ٶسەدٸ, ال ينۆەستيتسييا تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەيدٸ», – دەدٸ ول.
ول دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ KPI-لارى تەك قارجى كٶلەمٸمەن ەمەس, ناقتى نەتيجەمەن ٶلشەنۋٸ تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قانشا كومپانييا ەكسپورتقا شىقتى, قانشاسى تۇراقتى جۇمىس ٸستەي باستادى, جەكە كاپيتال قانشالىقتى تارتىلدى – باستى كٶرسەتكٸشتەر وسى بولۋى كەرەك», – دەدٸ ساراپشى.
سٶز سوڭىندا ول مەملەكەتتٸك شىعىنداردىڭ شامادان تىس ٶسۋٸ تەۋەكەل تۋدىراتىنىن ەسكەرتتٸ.
«ەگەر بيۋدجەت تاپشىلىعى جوعارى دەڭگەيدە ساقتالسا, ۇلتتىق قور 5–7 جىلدا تاۋسىلۋى مٷمكٸن. سوندىقتان قارجىنى ناقتى نەتيجەگە جۇمىس ٸستەيتٸن جوبالارعا باعىتتاۋ قاجەت», – دەدٸ سەكەن جۇماشەۆ.
