نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1940 جىلى 6 شٸلدەدە الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىنا قاراستى شامالعان اۋىلىندا ەبٸش پەن ەلجاننىڭ وتباسىسىندا دٷنيەگە كەلگەن. 1940 جىلى 6 شٸلدەدە ٸلە الاتاۋىنىڭ باۋرايىنداعى ٷشقوڭىر جايلاۋىندا ەبٸش پەن ەلجان نازارباەۆتاردىڭ شاڭىراعىندا دٷنيەگە كەلدٸ. وعان ەكە-شەشەسٸ نۇرسۇلتان دەپ ات قويدى.سەبيگە ات تاڭداۋدىڭ ٶزٸ جاتقان بٸر حيكاياعا اينالدى. تويعا جينالعان اعايىن-تۋىس تٷرلٸ ەسٸمدەردٸ تۇس-تۇستان ايتىپ جاتتى. ەڭ اقىرىندا جاڭا تۋعان ۇلدىڭ ەجەسٸ مىرزابالا مىناداي ۇسىنىس بٸلدٸردٸ: «مەنٸڭ سٷيٸكتٸ نەمەرەم ەكٸ بٸردەي ەسٸمدٸ الىپ جٷرسٸن. ونىڭ اتى نۇرسۇلتان بولسىن».ەلەمدەگٸ بارلىق ەجەلەر سەكٸلدٸ مىرزابالا دا نەمەرەسٸنٸڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا ەرەكشە ەڭبەك سٸڭٸردٸ.
ەكەسٸ – ەبٸش 1903 جىلى الاتاۋدىڭ بٶكتەرٸندە, نازارباي بيدٸڭ شاڭىراعىندا ٶمٸرگە كەلدٸ.ەبٸش نازارباەۆ كٶڭٸلدٸ, قادٸرلٸ ادام بولدى. ول تەك قازاق تٸلٸندە عانا ەمەس, ورىس جەنە بالقار تٸلدەرٸندە دە ەركٸن سٶيلەيتٸن. ەبٸش قازاق جەنە ورىس ەندەرٸن بەرٸلٸپ ايتاتىن, ەڭگٸمەلەسكەن ادامىن زەيٸن قويىپ تىڭداپ, پايدالى كەڭەس بەرە بٸلەتٸن. ەبٸش نازارباەۆ 1971 جىلى قايتىس بولدى.
اناسى ەلجان 1910 جىلى جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانى قاسىق اۋلىنداعى مولدانىڭ وتباسىندا دٷنيەگە كەلدٸ.ٷشقوڭىرعا جەر اۋدارىلعان ەكەسٸمەن بٸرگە كەلگەن ەلجان ەبٸشپەن تانىسادى. اۋىل اراسىندا ەن سالۋ مەن سۋىرىپسالمالىق ٶنەردەن ونىڭ الدىنا تٷسەتٸن ەشكٸم جوق ەدٸ. جارقىن جٷزدٸ ەلجان ۇلىن ٷلكەندٸ قۇرمەتتەۋگە, سىيلاۋعا باۋلىدى, ونىڭ ۇلتتىق دەستٷرلەرگە, ەن-جىرلارعا, سالت-عۇرىپتارعا قۇشتارلىعىن وياتتى. ەلجان نازارباەۆا 1977 جىلى قايتىس بولدى.
جاسٶسپٸرٸم شاعى نۇرسۇلتان تەك ٶز سىنىبىنداعى عانا ەمەس, مەكتەپتەگٸ ەڭ ٷزدٸك وقۋشىنىڭ بٸرٸ بولدى, ساباقتى زور ىنتا-ىقىلاسپەن وقىدى. ول ٶزٸنٸڭ اسا قۇشتارلىعىن بٸلەتٸن اعايىن-تۋىستارى ەكەپ بەرگەن كٸتاپتاردىڭ بەرٸن وقىپ شىعۋعا جان-تەنٸمەن كٸرٸستٸ. جاس كەزٸندە ٸلە الاتاۋىنىڭ باۋرايىندا جازعى دەمالىس كٷندەرٸندە ەكەسٸنە كٶمەكتەسٸپ جٷرگەندە تۇڭعيىق جۇلدىزدى اسپان استىندا جانعان الاۋ ماڭىنا تٷنەگەن رومانتيكالىق سەتتەرٸ دە بولدى. ەكە-شەشەسٸ وسى ٶلكەدە ەجەلگٸ زاماندا ٶمٸر سٷرگەن بابالاردىڭ بەرٸك تٷپ-تامىرىنان سىر شەرتەتٸن ساليقالى ەڭگٸمەلەر ايتىپ, جان-دٷنيەنٸ تەربەيتٸن ەندەر شىرقايتىن. كەز كەلگەن قازاق بٸلمەۋٸ ۇيات سانالاتىن جەتٸ اتا تۋرالى ايتىلاتىن. ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ, قازاقتىڭ ٶتكەنٸ مەن بولاشاعىن جالعاپ كەلە جاتقان حالىقتىڭ وسى بٸر اۋىر, بٸراق ٷيلەسٸمدٸ تٸرشٸلٸگٸنٸڭ مەڭگٸ جەنە اسا مەندٸ ەكەنٸن سەزٸنەتٸن.ول, ەسٸرەسە, ەجەلگٸ اڭىزدار مەن بابالاردىڭ نانىم-سەنٸمدەرٸ تۋرالى ٷلكەندەر ايتاتىن ەڭگٸمەلەردٸ ىقىلاسپەن تىڭدايتىن.
قىزمەت جولى
1960 جىلى دنەپرودزەرجينسك تەحنيكالىق ۋچيليششەسٸن, 1967 جىلى قاراعاندى مەتاللۋرگييا كومبيناتىنا قاراستى جوعارى تەحنيكالىق وقۋ ورىنىن, 1976 جىلى كەڭەس وداعى كوممۋنيستٸك پارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنە قاراستى جوعارى پارتييا مەكتەبٸن بٸتٸرگەن.
ەڭبەك جولىن 1960 جىلى تەمٸرتاۋ قالاسىنداعى قاراعاندى مەتاللۋرگييا كومبيناتىندا قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ باستاپ, دومنا پەشٸنٸڭ اعا گازداۋشىلىعىنا دەيٸنگٸ جولدان ٶتتٸ.
- 1960—69 جج. — قاراعاندى مەتاللۋرگييا زاۋىتىندا جۇمىس ٸستەدٸ.
- 1969—73 جج. — قاراعاندى وبلىسى تەمٸرتاۋ قالاسىنداعى پارتييا-كومسومول جۇمىستارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى.
- 1973—77 جج. — قارمەتكومبيناتتىڭ پارتكوم حاتشىسى.
- 1977—79 جج. — قاراعاندى وبلىستىق پارتييا كوميتەتiنiڭ حاتشىسى, 2-شٸ حاتشىسى.
- 1979—84 جج. — قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسى.
- 1984—89 جج. — قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسiنiڭ تٶراعاسى.
- 1989—91 جج. — قازاقستان كپ وك بiرiنشi حاتشىسى,
- 1990 ج. اقپان—سەۋٸر ارالىعىندا قازاق كسر جوعارى كەڭەسiنiڭ تٶراعاسى بولدى.
- 1990 ج. سەۋٸرٸنەن — قازاق كسر پرەزيدەنتٸ.
- 1991 ج. جەلتوقساننىڭ 1-ٸندە تۇڭعىش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جالپىحالىقتىق سايلاۋى ٶتتٸ. سايلاۋ نەتيجەسٸندە نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ باسىم داۋىسپەن (98,78 %) جەڭٸسكە جەتتٸ.
- 1995 ج. سەۋٸردٸڭ 29-ىندا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم نەتيجەسٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸن.ە.نازارباەۆتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ 2000 ج. دەيٸن ۇزارتىلدى.
- 1999 ج. قاڭتاردىڭ 10-ىندا ٶتكەن جالپىحالىقتىق سايلاۋدىڭ نەتيجەسiندە ن. نازارباەۆ 79,78 % داۋىس الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ بولىپ قايتا سايلاندى.
- 2005 ج. جەلتوقساننىڭ 4-ٸندە سايلاۋشىلاردىڭ 91,5 % داۋىسىن الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بولىپ قايتا سايلاندى.[1]
- 2011 ج. سەۋٸردٸڭ 3-ٸندە سايلاۋشىلاردىڭ 95,5 % داۋىسىن الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بولىپ قايتا سايلاندى.[2]
- 2015 ج. سەۋٸردٸڭ 26-ىندا سايلاۋشىلاردىڭ 97,7 % داۋىسىن الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بولىپ قايتا سايلاندى.[3]
وتباسىلىق جاعدايى
جۇبايى — سارا الپىسقىزى — بٶبەك قورىن باسقارادى.
پرەزيدەنتتٸڭ ٷش قىزى بار:
- داريعا — ساياسات عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جاق "حابار" اقپاراتتىق اگەنتتٸگٸنٸڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶرايىمى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭدەپۋتاتى.
- دينارا — ن.ە. نازارباەۆ اتىنداعى بٸلٸمدٸ قولداۋ قورىن باسقارادى. Forbes جۋرنالىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا 2011 ج. ناۋرىز ايىنا قاراستى 1.3 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن ەل-اۋقاتىمەن قازاقستاننىڭ ەڭ باي ەيەلٸ بوپ سانالادى. تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ جۇبايى.[4]
- ەلييا — بيزنەسپەن اينالىسادى, «ەليتستروي» قۇرىلىس كومپانيياسىن باسقارادى.
ن. ا. نازارباەۆتىڭ جەتٸ نەمەرەسٸ جەنە ەكٸ شٶبەرەسٸ بار.
عىلىمي ەڭبەكتەرٸ
كٸتاپتارى
ن.نازارباەۆ بٸرقاتار عىلىمي ەڭبەكتەردٸڭ جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەسەلەلەرٸ مەن قوعامدىق-ساياسي تاقىرىپ بويىنشا كٸتاپتاردىڭ اۆتورى:
- «ۆاجنەيشەە ۋسلوۆيە ينتەنسيفيكاتسيي» (ا., 1983),
- «ستالنوي پروفيل كازاحستانا» (ا., 1984),
- «ەكونوميكا كازاحستانا: رەالنوست ي پەرسپەكتيۆا ستانوۆلەنييا» (ا., 1988),
- «بەز پراۆىح ي لەۆىح» (م., 1991), «ستراتەگييا رازۆيتييا كازاحستانا كاك سۋۆەرەننوگو گوسۋدارستۆا» (ا., 1992),
- «ستراتەگييا رەسۋرسوسبەرەجەنييا ي پەرەحود ك رىنكۋ» (م., 1992),
- «يدەينايا كونسوليداتسييا وبششەستۆا كاك ۋسلوۆيە پروگرەسسا كازاحستانا» (ا., 1993),
- «نارىق جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ» (ا., 1994),
- «عاسىرلار توعىسىندا» (ا., 1996),
- «ەۆرازييسكيي سويۋز: يدەي, پراكتيكا, پەرسپەكتيۆى» (م., 1997),
- «تاريح تولقىنىندا» (ا., 1997),
- «و ۆرەمەني, و سۋدباح, و سەبە...» (لوندون, 1997),
- «ستراتەگييا ترانسفورماتسيي وبششەستۆا ي ۆوزروجدەنيە ەۆرازييسكوي تسيۆيليزاتسيي» (م., 2002),
- «بەيبٸتشٸلٸك كٸندٸگٸ» (ا., 2002),
- «سىندارلى ون جىل» (ا., 2002),
- «ەۋرازييا جٷرەگٸندە» (ا., 2005).
- «قازاقستان جولى» (ا., 2012).
- «تەۋەلسٸزدٸك بەلەستەرٸ» (ا., 2012).
- «عالامدىق قوعامداستىقتى تٷبەگەيلٸ جاڭارتۋ ستراتەگيياسى جەنە ٶركەنيەتتەر سەرٸكتەستٸگٸ» (ا., 2012).
ٶلەڭدەرٸ
دەيەكسٶزدەرٸ
- “قازاقستاننىڭ بولاشاعى — قازاق تٸلٸندە.”
- “كەشە بولماعاننىڭ بٷگٸن بولۋى مٷمكٸن, بٷگٸن بولماعاننىڭ ەرتەڭ بولۋى مٷمكٸن, بٸراق انا تٸلٸنە مەن بەرمەۋشٸلٸكتٸڭ, ونى قۇرمەتتەمەۋدٸڭ ورنى تولماس ولقىلىقتارعا سوقتىراتىنى سٶزسٸز.”
- “ۇلت پەن تٸل مەسەلەسٸنە كەلگەندە, ەڭ باستىسى, ۇلتتىق وقشاۋلانۋدان, توماعا-تۇيىقتىقتان قاشۋ كەرەك.”
- “قازاق قازاقپەن قازاقشا سٶيلەسسٸن.”
- “وتارشىل زاماندى ەسكە سالىپ, حالىقتىڭ نامىسىنا تيەتٸن اتاۋلاردى دا, تٸلدٸڭ تٶل زاڭدىلىقتارىن, تابيعي ٷيلەسٸمٸن بۇزىپ تۇرعان اتاۋلاردى دا ٶزگەرتۋ كەرەك.”[5]
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىندا
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسٸمٸن ەرتٷرلٸ نىساندارعا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستار قازاق قوعامىن جيٸ شۋلاتىپ جاتادى. الايدا ەلباسى بارلىق ۇسىنىستارعا كەلٸسٸمٸن بەرگەن جوق. ٶز ەسٸمٸن بٸلٸم جەنە عىلىممەن بايلانىستىرۋدى دۇرىس ساناعان ن.نازارباەۆ ٶز اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتٸ پەن زيياتكەرلٸك مەكتەپتەردٸڭ اشىلۋىنا كەلٸسٸمٸن بەردٸ. اتالعان بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارىن ٶز باقىلاۋىندا ۇستاۋعا تىرىسادى. نازارباەۆ اتىنداعى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ نازارباەۆ قورى مەن نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ ٷيلەستٸرۋٸمەن جٷزەگە اسىرىلادى.
رەفورمالارى
جاڭا تەۋەلسٸز مەملەكەت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ (16.12.1991) – دامۋى, بارلىق اتريبۋتتارى – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جەنە بيلٸكتٸڭ بٷكٸل تارماقتارىنىڭ ٶزارا ەرەكەت ەتۋ جٷيەسٸ – بار ۇلتتىق مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ قالىپتاسۋى نازارباەۆ ەسٸمٸمەن تىعىز بايلانىستى. نازارباەۆ باسشىلىعىمەن كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىس پروتسەسٸ جٷزەگە استى, ول 1995 جىلدىڭ تامىزىندا ەلٸمٸزدٸڭ نەگٸزگٸ زاڭىن قابىلداعان بٷكٸلحالىقتىق رەفەرەندۋممەن اياقتالدى. قازاقستاندا دەموكراتييالىق ينستيتۋتتاردى قۇرۋ نازارباەۆتىڭ اسا زور ەڭبەگٸ بولىپ تابىلادى. سٶز بەن باسپاسٶز بوستاندىعى, سايلاۋ جەنە سايلانۋ قۇقىعى, پارتييالار مەن قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر قۇرۋ قۇقىعى, دٸن بوستاندىعى سيياقتى ازاماتتىق قوعامنىڭ مىزعىماس قۇندىلىقتارى ناق سونىڭ تۇسىندا عانا كونستيتۋتسييالىق نورمالارعا اينالدى. نازارباەۆ باسشىلىعىمەن كەڭەستٸك ٶكٸمشٸل-جوسپارلى ەكٸمشٸلٸك جٷيە بۇزىلعاننان جەنە بٸرەگەي حالىق شارۋاشىلىق كەشەنٸ كٷيرەگەننەن كەيٸن الاپات داعدارىسقا تاپ بولعان قازاقستاندىق ەكونوميكانى ٶزگەرتۋگە باعىتتالعان اسا اۋقىمدى شارالار ەزٸرلەنٸپ, ٸسكە اسىرىلدى. ەكونوميكالىق ساياساتتى جەنە دەموكراتييالىق ٶزگەرٸستەردٸ ويداعىداي جٷزەگە اسىرۋعا مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ پرەزيدەنتتٸك رەسپۋبليكا رەتٸندەگٸ حالىق تاڭداعان ٷلگٸسٸ كٶپ سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. تٷبەگەيلٸ ەكونوميكالىق ىرىقتاندىرۋ مەن ساياسي رەفورمالار بەلگٸلەنگەن ٶزگەرتۋلەردٸ پەرمەندٸ جٷرگٸزۋگە اسىرۋعا كٶمەكتەستٸ.[6]
- 1992 جىلدىڭ باسىندا نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ەگەمەندٸ مەملەكەت رەتٸندە قالىپتاسۋى مەن دامۋ ستراتەگيياسىن» ەزٸرلەپ, ەلدٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىندادى.
- سونىڭ نەتيجەسٸندە 1997 جىلدىڭ باسىنا قاراي ەلدە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ورىن الدى, ينفلياتسييا توقتاتىلدى, ٶنەركەسٸپ جاندانىپ, قارجى-بيۋدجەت, سالىق جٷيەسٸ قۇرىلدى, جەكەشەلەندٸرۋ جٷرگٸزٸلدٸ, زەينەتاقى جيناقتاۋ جٷيەسٸ دٷنيەگە كەلدٸ, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن رەفورمالاۋ جٷزەگە استى.
- نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2030» ستراتەگيياسى مەملەكەت دامۋىنىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىندادى. 2006 جىلعى حالىققا جولداۋىندا قازاقستاننىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلۋ ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرۋ ستراتەگيياسى بەلگٸلەنگەن.
- نازارباەۆتىڭ ەكونوميست جەنە ساياساتكەر رەتٸندەگٸ جەكە بەدەلٸ ەلدە قولايلى ينۆەستيتسييالىق احۋالدىڭ قالىپتاسۋىنا, كٶپتەگەن مەملەكەتتەرمەن جەنە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن قارقىندى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاسۋعا يگٸ ىقپال ەتتٸ. رەسپۋبليكادا اۋىلدى دامىتۋعا, كەدەيلٸكپەن كٷرەسۋگە, تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن دامىتۋعا جەنە ت.س.س. باعىتتالعان ٸرٸ-ٸرٸ ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋ باستالدى. نازارباەۆ يندۋستريالدى-يننوۆاتسييالىق دامۋ ستراتەگيياسىن ەزٸرلەدٸ, ينۆەستيتسييالىقجەنە يننوۆاتسييالىق قورلار قۇرىلدى. دٷنيەجٷزٸلٸك ساراپشىلاراراسىندا «قازاقستاندىق ٷلگٸ» تەرمينٸ پايدا بولدى. قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تۇجىرىمداماسىن قالىپتاستىردى. ونىڭ كٶپتەگەن باستامالارى كەڭ حالىقارالىق جاڭعىرىق تاپتى ەرٸ مويىندالدى. مەسەلەن, سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ, يادرولىق دەرجاۆا مەرتەبەسٸنەن باس تارتۋ, جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ دەيەكتٸ قىزمەت, ت.ب. نازارباەۆ تمد, واو, كەدەن وداعى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ), ەۋرازييا وداعى سيياقتى حالىقارالىق قۇرىلىمداردى دٷنيەگە ەكەلۋدٸڭ باستاماشىسى. ول بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-سەسسيياسىندا قۇرۋدى ۇسىنعان ازيياداعى ٶزارا ىقپالداستىق پەن سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس (اٶسشك) ٸس جٷزٸندە جۇمىس ٸستەي باستادى. نازارباەۆ مەدەنيەتتەردٸڭ, دٸندەردٸڭ, ٶركەنيەتتەردٸڭ جٷيەلٸ سۇحباتتاسۋىن جولعا قويۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلەدٸ. 2003, 2006 جىلدارى استانادا ەلەمدٸك دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ سەزدەرٸ تابىستى ٶتتٸ.
2011 ج جەلتوقسان ايىندا ماڭعىستاۋ وقيعاسى ورىن الدى. ۆۆس-دٸڭ ايتۋى بويىنشا بۇل نازارباەۆتٸڭ بيلٸكتە بولعان ۋاقىتىنداعى وپپوزيتسييانىڭ ەڭ ٷلكەن قوزعالىسى. 2011 جىلدىڭ 16 جەلتوقسان كٷنٸ جاڭاٶزەن مۇناي قالاسىندا مەملەكەتتٸڭ تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸنە ورايى دەمونستراتسيياعى شىققاندار مەن پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ اراسىندا قاقتىعىس تۋدى. قارۋلى كٷشتەر قارۋ قولدانۋ سالدارىنان 15 ادام وققا ۇشتى, 100 استام ادام جارالاندى.[7]
نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن اشىلعان وقۋ ورىندار
- حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگييالار ۋنيۆەرسيتەتٸ
- قازاقستان مەنەدجمەنت ينستيتۋتى
- قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ
- ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۋنيۆەرسيتەتٸ
- ۇلتتىق مەملەكەتتٸك زاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸ
- نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتi
- نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ[6]
- بٸرقاتار ليتسەيلەر مەن كوللەدجدەر
- پرەزيدەنتتٸك «بولاشاق» باعدارلاماسى ٸسكە اسۋدا, ول بويىنشا جاستار دٷنيە جٷزٸنٸڭ ٸرٸ وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الىپ جاتىر.
- اسا تالانتتى بالالار ٷشٸن پرەزيدەنتتٸك «دارىن» سىيلىعى تاعايىندالعان.
باسقا لاۋازىمدارى مەن مانساپتارى
- ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى (1993)
- قر ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ (1995) جەنە باسقا دا عىلىمي مەكەمەلەر مەن شەتەل وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميگٸ
- قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تٶراعاسى
- قازاقستاننىڭ قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ جوعارى باس قولباسشىسى
- دٷنيەجٷزٸلٸك قازاقتار قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى
- نۇر وتان حالىقتىق-دەموكراتييالىق پارتيياسىنىڭ تٶراعاسى
- دٷنيە جٷزٸ قازاقتارى اسسوتسياتسيياسىنىڭ تٶراعاسى
- ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ دوستىق قورىنىڭ قۇرمەتتٸ تٶراعاسى
- ەقىۇ-نٸڭ باس تٶراعاسى
- بٸرنەشە جىل حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىن باسقاردى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ, حالىقارالىق ينجەنەرلٸك اكادەمييانىڭ, رەسەي فەدەراتسيياسى ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ. ەل-فارابي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قۇرمەتتٸ پروفەسسورى. بەلارۋس عىلىم اكادەميياسىنىڭ قۇرمەتتٸ مٷشەسٸ. م.ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قۇرمەتتٸ پروفەسسورى.
نازارباەۆ – قازاقستاننىڭ ەڭ جوعارى ەرەكشەلٸك بەلگٸسٸ – ەرەكشە ٷلگٸدەگٸ «التىن قىران» وردەنٸمەن, سونداي-اق ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸنٸڭ, حالىقارالىق جەنە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جوعارى ناگرادالارىمەن ماراپاتتالعان.
ەلەمدٸك ساراپشىلاردىڭ مويىنداۋىنشا, قازاقستانداعى نازارباەۆ پەن ونىڭ پٸكٸرلەستەرٸ جٷرگٸزٸپ كەلە جاتقان ٶزگەرٸستەر XX ع. سوڭىندا پايدا بولعان جاڭا تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر تاريحىنداعى ەڭ تابىستىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ.[6]
