Freedom Inside '26

ورىستٸلدٸ اۋديتورييا نەگە كٷڭكٸلدەپ جٷر?

ورىستٸلدٸ اۋديتورييا نەگە كٷڭكٸلدەپ جٷر?
جالپى, قوعامدا حالىقپەن ساناساتىن, پٸكٸرٸن تىڭدايتىن مەحانيزمدەر جوقتىڭ قاسى. بٸراق, سايىپ كەلگەندە پارلامەنتتٸ دە, قوعامدىق ۇيىمداردى دا بيلٸك جاساعان.

قوعامدىق توپتار, ونىڭ ٸشٸندە زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ دە بيلٸككە تەۋەلدٸ ەكەنٸ انىق. ونى جاسىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق. تەك بيلٸكتٸڭ مٷمكٸندٸگٸ كەز كەلگەن ۇراندى جەكەشەلەندٸرٸپ الۋعا جەتكٸلٸكتٸ. تٸپتٸ, سوڭعى كەزدەگٸ ٷشٸنشٸ مودەرنيزاتسييا دەگەن مەسەلە دە, 71 پايىزدىڭ اينالاسىنان تۋىنداعان. شىنىن ايتۋ كەرەك, بيلٸكتٸڭ ونىڭ ٸشٸندە پرەزيدەنتتٸڭ بٸر عانا وسال جەرٸ بار. 

بٷگٸنگٸ بيلٸك, ونىڭ يەسٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ سٶزسٸز, ٶزٸنٸڭ اتىن قازاق تاريحىندا التىن ەرٸپپەن جازعىسى كەلەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. پرەزيدەنتتٸڭ تاريحتاعى ورنىن بەلگٸلەيتٸن مۇحتار شاحانوۆ تا, ولجاس سٷلەيمەنوۆ تە ەمەس.  ولار ٶز دەرەجەسٸندە بٷگٸنگٸ 71 پايىز قازاققا داۋىسىنىڭ جەتكەنٸنشە ىقپال ەتۋگە مٷمكٸندٸگٸ بار شىعار. دەگەنمەن, پرەزيدەنتتٸڭ تاريحتاعى ورنىن ايقىندايتىن 25 جاسقا كەلمەگەن - تەۋەلسٸزدٸك ۇرپاعى. ونىڭ دٷيٸم كٶپشٸلٸگٸ, 80-90 پايىزى قازاق تٸلدٸ - قازاق جاستارى. سوندىقتان دا «بولاشاققا باعدار», «ۇلتتىق مەدەنيەت», «ساكرالدى جاعراپييا» دەگەن مەسەلەلەر وسى 71 پايىزدىڭ اينالاسىنان شىعىپ جاتقان ەڭگٸمەلەر.

 
پرەزيدەنتتٸڭ تاريحتاعى ورنىن ايقىندايتىن 25 جاسقا كەلمەگەن -تەۋەلسٸزدٸك ۇرپاعى. ونىڭ دٷيٸم كٶپشٸلٸگٸ, 80-90 پايىزى قازاق تٸلدٸ قازاق جاستارى.

 

وسى اۋديتورييانىڭ, ەرتەڭ سايلاۋشى بولاتىن جاستاردىڭ بويىندا بٷگٸنگٸ اعا بۋىننىڭ بويىندا بار ٷرەي, قورقاقتىق پەن جالتاقتىق جوق. شىنىن ايتۋ كەرەك, سەبەت زامانىندا تۋعان, ٶسكەن نەمەسە سونىڭ شەتٸن كٶرگەن بۋىندى پرەزيدەنت جاقسى بٸلەدٸ. تٷسٸنەدٸ. بيلٸك جاستاردىڭ ارمان مۇراتىن, ٸشكٸ پسيحولوگيياسىن ۇعا بەرمەيدٸ. بۇل - جاڭا ۇرپاق. پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ دە ايتىپ قالادى اراسىندا. «جاڭا ۇرپاق, ينتەرنەت زامانىنىڭ بالالارى» دەگەندٸ. ٶيتكەنٸ ونىڭ ساياسي يدەالدارى, ساياسي ميسسيياسى ەلٸ  ايقىندالىپ بولعان جوق. بٸراق بۇل قازاق تٸلدٸ ۇرپاق. بۇلاردىڭ شىدامسىزدىعى باسىم. كٶپتەگەن جاعدايدا نەتيجەنٸ قازٸر جەنە دەرەۋ كٶرگٸسٸ كەلەتٸن ۇرپاق ەكەنٸن ٸشتەي بولسا دا ينتۋيتيۆتٸ تٷسٸنەدٸ. سوندىقتان دا, نۇرگەلدٸ,  «كٶپشٸلٸكتٸڭ» دەگەن ەڭگٸمە وسىدان تۋىنداپ وتىر.

شىنداپ كەلەتٸن بولسا, «بولاشاققا باعدار» دەگەن باعدارلامانىڭ استارى بار. بۇل كٶپتەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەۋ. ٸزدەنۋ. ەكٸنشٸدەن, جەر داۋىنان كەيٸن بيلٸكتٸڭ قازاق اۋديتوريياسىمەن جۇمىس جاساۋعا باعىتتالعان ٷلكەن ساياسي جٷرٸسٸ. جەنە بۇل ساياسي جٷرٸستٸڭ بٸر ەرەكشەلٸگٸ بار. بٸرٸنشٸسٸ – ماقالادا ايتىلعان دٷنيەلەرگە قارسى شىقساڭ, وندا سەن قازاقتىڭ جاۋى بولىپ شىعا كەلەسٸڭ. ال ەگەر, ۇلتتىڭ, قازاق ۇلتىنىڭ مٷددەسٸنە ساي دٷنيەنٸ قولدايمىن دەسەڭ, وندا بيلٸكپەن بەلگٸلٸ بٸر مەمٸلەگە كەلۋگە مەجبٷر بولاسىڭ.

ساياسي جٷرٸس وسى كەزگە دەيٸنگٸ قالىپتاسقان بيلٸكتٸ ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قابىلداماۋ دەگەن تٷسٸنٸكتٸ دە جويىپ جٸبەرەدٸ.
مىسالى, لاتىن قارٸپٸ بويىنشا نەمەسە تاريحقا كٶزقاراس, بيلٸككە كٶزقاراس مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸس بولىپ جاتىر.

سوندىقتان ساياسي ٷدەرٸس جاڭا بٸر رەڭگە, بوياۋلارعا بويالا باستاعان سيياقتى. وسىدان بٸر جاڭا باعىت نەمەسە ساياسي كواليتسييالار تۋىپ, شىعىپ قالار.  بٸراق ونىڭ كونفيگۋراتسيياسى ٶزگەرۋٸ تيٸس.

ال جاڭاعى ورىس تٸلدٸ اۋديتورييانىڭ جانتالاسىپ جاتقانى - تۇياق سەرپۋ ەكەنٸ سٶزسٸز. بيلٸكتٸڭ, پرەزيدەنتتٸڭ ايتقانىنا ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسى شىعاتىن بولساڭ, سەن تەك قانا قازاق حالقىنىڭ ەمەس, پرەزدەنتتٸڭ دە جەكەمەنشٸك جاۋى بولىپ شىعۋىڭ مٷمكٸن. ولجاس سٷلەيمەنوۆتٸڭ  دە «پرەزيدەنتتٸڭ ايتقانىنىڭ بەرٸ دۇرىس, تەك لاتىن قارٸپٸنە كٶشۋٸ دۇرىس ەمەس» دەگەنٸ سول. جاڭاعى ورىستٸلدٸ اۋديتورييانىڭ دا حەلٸ وسى. پرەزيدەنتتٸڭ بٸر سٶزٸن ٸلٸپ الۋى مٷمكٸن. جالپى قارسىلىق كٶرسەتە المايدى. كٶنۋگە مەجبٷر. بٸراق ٶزدەرٸنٸڭ  جانىنا باتىپ جٷرگەن نەرسەلەردٸ اشىقتان-اشىق ايتىپ وتىر.

«بۇل ٶزٸ قالاي بولىپ كەتتٸ?», «بٸر تولەرانتتى حالىق ەمەس پە ەدٸك?», «كٶپ ۇلتتى حالىق ەمەس پە ەدٸك?». «قايتادان قازاقتىڭ ەتنوگرفييالىق جاعىنا كەتٸپ بارا جاتقانىمىز قالاي?». «ورىس ەلەمٸنەن ات قۇيرىعىن ٷزۋ ەمەس پە?», «كيريليتسادا بٸزدٸڭ جازۋ ەدٸ عوي» دەگەن كٷڭكٸلدەر باستالدى. بۇل دا قارسىلىقتىڭ تٷرٸ.

 
تەك بۇل عانا ەمەس.  بەلگٸلٸ قازاقتىڭ ٷلتشىل ازاماتتارىنا دا قارسى شابۋىلدار باستالىپ كەتتٸ. ەرلان قارينگە قارسى, راسۋل جۇمالىعا قاتىستى, جالپى تاريح, مەدەنيەت مەسەلەسٸنە قاتىستى, قازاقستان-رەسەي قارىم-قاتىناستارىنا قاتىستى تٷرلٸ پٸكٸرلەر ايتىلىپ جاتىر. ەيتەۋٸر وسى قازاق ۇلتشىلدارىنىڭ دەۋرەنٸ جٷرٸپ كەتپەسٸن دەپ, گازەتتەرگە جامانداۋ, جوعارعى جاققا ٷشبۋ حات جازۋ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە سايقىمازاق ەتٸپ كٶرسەتۋ سەكٸلدٸ استىرتىن ەرەكەتتەرٸن باستاپ كەتتٸ. ول راس.

ايدوس سارىم,
ساياساتتانۋشى 


Abai.kz سايتىنا بەرگەن سۇحباتىنان ٷزٸندٸ