مىسالى, بٷگٸن ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ سۋ يننوۆاتسييالىق ورتالىعىندا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن ازييا دامۋ بانكٸ بٸرلەسە ۇيىمداستىرعان «سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ قازاقستانداعى تەجٸريبەسٸ» تاقىرىبىندا حالىقارالىق سەمينار ٶتتٸ.
سەميناردىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – سۋ شارۋاشىلىعىن تۇراقتى دامىتۋ مەن سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋ. اتالعان شاراعا قازاقستانداعى ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ دجوۆانني كاپاننەللي, ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ سۋ رەسۋرستارىنىڭ باس مامانى ياسمين سيدديكي, ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ تۇراقتى دامۋ جەنە كليماتتىق ٶزگەرۋٸ بٶلٸمٸنٸڭ اعا مامانى ميحيەل ج.دە لييستەر, شارانى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ بٸرٸ – قازۇاۋ جانىنداعى Agritech Hub Kazakhstan باس ديرەكتورى مارات بەكسۇلتانوۆ جەنە ەۋروپا, ورتا ازييا جەنە تمد ەلدەرٸنٸڭ سۋ شارۋاشىلىعى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ عالىمدارى, يۋنەكسكو ٶكٸلدەرٸ, بٸلٸكتٸ ماماندار مەن كەسٸپكەرلەر قاتىستى.
ماڭىزدى كەزدەسۋدٸ قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى, قر ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, اكادەميك تٸلەكتەس ەسپولوۆ اشىپ, سەمينارعا قاتىسۋشى, بايانداما جاساۋشى ەرٸپتەستەرٸن, عالىمداردى تانىستىرىپ ٶتٸپ, بٷگٸنگٸ جيىننىڭ تاقىرىبى, ماڭىزى, وسى ماقساتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايىن باياندادى.
ودان كەيٸن ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ دجوۆانني كاپاننەللي مىرزا سٶز الىپ, بيىلعى جىلدان باستاپ ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ جاڭا ستراتەگيياسىن دامىتۋ قولعا الىنعانىن, ادب ايماقتارداعى جۇمىستارى اۋىل شارۋاشىلىعى, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارى بويىنشا قارقىندى جٷرٸپ جاتقانىن, وسى جوبا اياسىندا ينفراسترۋكتۋرانى مودەرينيزاتسييالاۋ, ٶز بيزنەستەرٸن دامىتۋ جەنە قاجەتتٸ ساپالى قىزمەت كٶرسەتۋشٸلەردٸ قارجىلاندىرۋلاردىڭ ٸسكە اسىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
جالپى سەمينار 2 سەسسييا بويىنشاجٷرگٸزٸلدٸ. قازاقستانداعى سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸن دامىتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا جٷرگٸزٸلگەن ٸ سەسسييادا سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جەتەكشٸ عالىمدارى مەن ماماندارى سۋارۋدىڭ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالارىن پايدالانۋ, بٸرلەسكەن عىلىمي جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ, سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ەكونوميكاسى جەنە ەكولوگيياسى, اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن قامتۋ جەنە جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ بويىنشا ويلارىن ورتاعا سالىپ, پٸكٸرلەرٸمەن بٶلٸسٸپ, تەجٸريبە الماستى.
بٸرٸنشٸ بولىپ باياندامانى جايىلىمدىق جەرلەردٸ سۋارى مەسەلەسٸمەن 70-ٸنشٸ جىلدان بەرٸ اينالىسىپ كەلە جاتقان بٸلٸكتٸ عالىم, قازۇاۋ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, اكادەميك تٸلەكتەس ەسپولوۆ جاسادى.
– ەۋرازييا ماتەريگٸنٸڭ كٸندٸگٸندە ورنالاسقان قازاقستان تەرريتوريياسى بويىنشا ەلەم ەلدەرٸنٸڭ العاشقى وندىعىنا كٸرەدٸ جەنە ٸشكٸ قۇرلىقتىق مەملەكەتتەردٸڭ ەڭ ٸرٸسٸ بولىپ سانالادى. جەرٸنٸڭ كٶلەمٸ جٶنٸنەن دٷنيەجٷزٸندە 9-ورىن الادى. جوعارى بيولوگييالىق ەلەۋەتكە يە, بٸراق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيٸ تٶمەن بٸزدٸڭ ەلٸمٸز مەليوراتسييا, جايىلىمدىق مالشارۋاشىلىعى, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىنداعى كەڭ اۋقىمدى زەرتتەۋلەر ٷشٸن ەكسپەريمەنتتٸك الاڭعا اينالىپ وتىر. ەلٸمٸزدە 185,5 ملن. گەكتار جايىلىمدىق جەر بار. ونىڭ 81,2 ملن. گەكتارى قولدانىستاعى جەر بولسا, 76,8 ملن. گەكتارى مەملەكەتتٸك قورداعى جايىلىمدار. بٷگٸنگٸ تاڭدا سۋلاندىرىلماعان اۋماقتى قوسا ەسەپتەگەندە 1 گەكتار جايىلىمدىق جەردٸڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ 250 ازىقتىق بٸرلٸكتەن اسپايدى. بۇل جەرلەردە مالدى شامادان تىس جايۋدىڭ سالدارىنان 27,1 ملن. گەكتار جەر دەگراداتسيياعا ۇشىرايدى, – دەگەن تٸلەكتەس يسابايۇلى بۇدان ٶزگە جايىلىمدىق جەرلەردٸڭ دەگراداتسيياسى, ٸرٸ قارا مالدى ازىقپەن قامتاماسىز ەتۋ, جايىلىمدىق سۋمەن قامتۋ مەسەلەلەرٸ, وتارلى-جايىلىمدىق مال شارۋاشىلىعىن باسقارۋدىڭ عىلىمي نەگٸزٸن قۇراستىرۋ, گيس-تەحنولوگييالار, قازاقستاننىڭ جايىلىمدىق جەرلەرٸنٸڭ گەوپورتالىن جاساۋ سيياقتى تاقىرىپتار تٶڭٸرەگٸندە بايانداما جاساپ, قازاقستاننىڭ جايىلىمدىق, قورەكتٸك رەسۋرستارىنا, سۋ تارتقىشتار مەن جايىلىمدىق قۇدىقتاردىڭ جاي-كٷيٸنە باعا بەردٸ.
سونىمەن قاتار, جالپى ازييانى سۋمەن قامتۋ مەسەلەسٸ تٶڭٸرەگٸندە سٶز العان ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ سۋ رەسۋرستارىنىڭ باس مامانى ياسمين سيدديكيازييا دامۋ بانكٸ جەنە سۋ سەكتورى, سۋ سەكتورىنىڭ ازيياداعى دامۋ پەرسپەكتيۆالارى, ورتالىق ازيياداعى سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ, ونى دامىتۋ ٷشٸن قاجەت بٸلٸم مەن يننوۆاتسييالار, ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ سۋ سەكتورىنا قۇيعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ, بانكتٸڭ جوبالارى, عىلىمي-پراكتيكالىق جۇمىستارى تۋرالى اتاپ ٶتتٸ.
«اۋىل شارۋاشىلىعى سۋ رەسۋرستارىنىڭ ٶتە كٶپ پايىزىن قولدانادى. جالپى, سۋ رەسۋرستارىن ەسەپكە الىپ, قانشا سۋ بار ەكەنٸن, كٸم جەنە قالاي پايدالانىپ وتىرعانىن بٸلٸپ وتىرۋ كەرەك», – دەدٸ, سەبەبٸ 2050 جىلى ازييا حالقى 5,2 ملرد ادامعا جەتٸپ, تازا اۋىز سۋ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بولۋى مٷمكٸن.
سەميناردىڭ ٸٸ سەسسيياسى سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ باسقارۋ ٷشٸن سپۋتنيك ارقىلى قاشىقتىقتان باقىلاۋ تەحنولوگييالارىنا ارنالدى.
العاش بولىپ سٶز العان دەلفتە سۋ بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنىڭ (نيدەرلاندى) سۋ رەسۋرستارى جاھاندىق ەسەبٸنٸڭ پروفەسسورى ۆيم باستايسەن:
«قاشىقتىقتان باقىلاۋ ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى مەن سۋدى تۇتىنۋدى جاناما باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ونىڭ كٶمەگٸمەن سۋ ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى جەنە تٶمەن ايماقتاردى, زاڭسىز سۋ تۇتىنۋ كٶزدەرٸن انىقتاۋعا بولادى»,-دەپ, سونداي-اق بيداي, كٷرٸش, باعالى داقىلدار ٷشٸن سۋ ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ماڭىزى, سۋدىڭ, جەردٸڭ ەكونوميكالىق قايتارىمى مەسەلەلەرٸنە دە توقتالىپ ٶتتٸ.
سەمينار بارىسىندا «Flyworx» جشس باس ديرەكتورى ديانا دۋشنييازوۆا ۇشقىسسىز باسقارىلاتىن اپپارات كٶمەگٸمەن سۋ رەسۋرستارىنىڭ مونيتورينگٸن جاساۋ, توپىراقتىڭ جاي-كٷيٸ, سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ, قاشىقتىقتان باقىلاۋ كەزٸندە الىنعان, سونىڭ ٸشٸندە كليماتتىق مەلٸمەتتەر, وسىنىڭ نەگٸزٸندە بولجامدى مودەلدەردٸ قۇرۋ مەسەلەرٸنە توقتالدى.
سونداي-اق, «اگروبيزنەس ٷشٸن سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جٷيەسٸ» تاقىرىبىندا «Witteven&Boss» كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى كراين-دە-براباندەر, «سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا ەرٸپتەستٸك ورناتۋ ارقىلى تەحنولوگييالار ترانسفەرتٸن جٷزەگە اسىرۋ» تاقىرىبىندا Agritech Hub Kazakhstan اعا ساراپشىسى ايدىن شاگيەۆ بايانداما جاسادى.
قازۇاۋ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
سۋرەتتەردٸ تٷسٸرگەن م.بوتابەكوۆ
