باتىس مۇنى اۆتوكرات باسشىلاردىڭ پروپاگانداسىنا بالاسا, كرەمل كەرٸسٸنشە نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلٸگٸن پاش ەتكەن كەسەك دٷنيە دەيدٸ.
“قازاق تاريحى: التىن ادام” دەپ اتالاتىن دەرەكتٸ فيلمنٸڭ ۇزىن-ىرعاسى 8 سەرييادان تۇرادى. مۇندا قازاقستاندى 30 جىل بويىنا باسقارعان نازارباەۆتىڭ تاريحي تۇلعاسىنا باعا بەرٸلگەن.
“ونى ديكتاتور دەۋٸڭٸز مٷمكٸن, تيران دەپ تٸلدەيتٸندەر دە تابىلار. قايراتكەرلٸك قارىم-قابٸلەتٸنە قايران قالىپ, تامسانىپ وتىراتىن, ونىڭ شىن مىقتىلىعىنا شٷبەلانبايتىن قاۋىم تاعى بار.
شىنتۋايتىندا, ول ٶتە سىپايى ادام. سوۆەت ٶكٸمەتٸنٸڭ قۇلاۋى كٶز الدىندا ٶتتٸ, وسى ٶكٸمەتتەن جىرىلىپ, ٶز الدىنا بٶلەك وتاۋ قۇرعان بالاڭ مەملەكەتتٸڭ بەلٸن بۋدى. اتوم بومباسىنان باس تارتىپ, ادامزاتتىڭ مٷددەسٸن العا قويدى”, – دەيدٸ وليۆەر مىرزا.
…
باتىس ساراپشىلارى بۇعان مٷلدە باسقا قىرىنان قاراپ وتىر.
مەسەلەن The Guardian شولۋشىسى دجواننا ليلليس بۇل نازارباەۆ تۇلعاسىنا تابىنۋدىڭ كەزەكتٸ كٶرٸنٸسٸ دەپ پايىمدايدى.
“فيلمنٸڭ ٶنە-بويى پروپاگانداعا تۇنىپ تۇر. قازاقستان حالقى نازارباەۆ دەۋٸرٸنە ەلدەقاشان ەدٸل باعا بەرگەن. فيلم شەتەلدٸك كٶرەرمەنگە ارنالعانداي, سول ارقىلى نازارباەۆتىڭ باتىس اۋديتوريياسى الدىنداعى رەپۋتاتسيياسىن تٷزەۋگە تىرىسقان سىڭايلى…”, – دەيدٸ ليلليس.
الايدا يدەيا اۆتورى نازارباەۆتى سىناماس بۇرىن, الدىمەن ونىڭ يگٸلٸكتٸ ٸستەرٸنە نازار اۋدارۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى. قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ ستوۋن تٷسٸرگەن فيلمنٸڭ باستى كەيٸپكەرٸ بولۋعا ەبدەن لايىق.
“مەن بۇل كٸسٸلەرگە دەموكراتييانى قالاي قۇرۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ, دەرٸس وقۋعا كەلگەن جوقپىن. ەلدٸ قالاي باسقارۋ كەرەكتٸگٸن كٶرسەتٸپ, كٶسەمسٸپ, شەشەنسٸپ وتىرۋدى ماقسات تۇتپايمىن.
ەربٸردەن سوڭ نازارباەۆتىڭ بيلٸكتەگٸ 30 جىلىن اتاپ ٶتۋدٸڭ ەش ەبەستٸگٸ جوق. جاھان جۇرتى نازارباەۆتان قانداي جاماندىق كٶردٸ? كەرٸسٸنشە, ورتا ازييانىڭ كٸندٸگٸندەگٸ ەلدٸ كٶركەيتٸپ, گٷلدەندٸرٸپ, ىرىس-ىنتىماعىن بۇزباي كەيٸنگٸ پرەزيدەنتكە تابىستاپ كەتتٸ.
ۋكراينا سەكٸلدٸ ٸشتەن ٸرٸگەن, كٷرەسٸندە قالعان ەلگە اينالۋىنا جول بەرمەدٸ”, – دەيدٸ رەجيسسەر.
...
مۇنى ەستٸگەن كرەملدٸڭ پروپاگاندا قۇرالدارى وليۆەر ستوۋننىڭ اتىنا ودا ايتىسقان ەكەن.
مەسەلەن, مەسكەۋدەن تارالاتىن “ارگۋمەنت ي فاكتى” باسىلىمى امەريكا رەجيسسەرٸن گولليۆۋدتاعى ەڭ تابىستى ەرٸ ەڭ ىقپالدى تۇلعاعا تەڭەپتٸ.
“وسكار” وعان تاڭسىق ەمەس. ول تٷسٸرگەن كارتينانىڭ كەز-كەلگەنٸ ٶنەر تۋىندىسى. كلاسسيكا. ستوۋن قازٸرگٸ ەلەمنٸڭ كەسكٸن-كەلبەتٸنە امەريكانىڭ كٶزٸمەن قارامايدى, ونىڭ ٶز ۇستانىمى بار. امەريكا اۋديتوريياسىنىڭ ىعىنا جىعىلمايدى, بارلىعىن ٶز كٶزقاراسى تۇرعىسىنان باعالايدى.
ۋگو چاۆەس, ەۆو مورالەس, فيدەل جەنە راۋل كاسترو, ۆلاديمير پۋتين تۋرالى فيلم تٷسٸرٸپ, بۇلاردى ادامزاتتىڭ حاس جاۋىنا اينالدىرعان باتىسشىل, اقش-شىل قاۋىمنىڭ اۋزىنا قۇم قۇيدى. ەلەم بۇلاردى باسقا قىرىنان تانىدى”, – دەيدٸ ايف.
ال Russia Today ستوۋننىڭ 2016 جىلى تٷسٸرگەن “ۋكراينا ٶرت قۇشاعىندا” اتتى دەرەكتٸ فيلمٸ كيەۆتٸڭ رەسەيگە قارسى سۇمپايى ساياساتىن ەشكەرە قىلعانىنا سەنٸمدٸ.
كرەمل يدەولوگتارى ستوۋننىڭ “سنوۋدەن” فيلمٸ اقش-تىڭ قاسىقتاپ جيناعان ابىرويىن, شەلەكتەپ تٶككەن شەدەۆر دەپ سانايدى.
...
ستوۋنمەن ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرعان قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ ەل باسقارعان جىلداردى ەسكە الىپ, ٶتكەن 30 جىلعا ٶز تاراپىنان باعا بەرەدٸ.
“وتىز جىلدا نە تىندىردىڭىز? نازارباەۆ مۇراسى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق قانداي, نەندەي جەتٸستٸگٸڭٸز بار?” دەگەن ساۋال قويدى ستوۋن.
نازارباەۆ ٶزٸنٸڭ بيلٸگٸ تۇسىندا قازاقستاندا قوي ٷستٸندە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بەيبٸت زامان ورناعانىن, ساۋاتتى ساياساتتىڭ نەگٸزٸندە كەدەيشٸلٸكتٸڭ قامىتىن سىپىرىپ, ورتا ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸندە وزا شاپقانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
“بٸزدٸڭ بۋىن? بٸزدٸڭ بۋىن قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييا ەتتٸ. بٸزدٸڭ بۋىننىڭ تۇسىندا قازاقستان ەگەمەن ەل اتاندى. اتاعى التى قىردان اسىپ, التى قۇرلىقتى شارلادى. اينالاسى 20 جىلدا (1911-2011) ەكونوميكا مەن ەلەۋمەتتٸڭ ەل-قۋاتى 10 ەسە ٶستٸ!
جوقشىلىقتى جەڭدٸك. كەدەيشٸلٸكتەن ارىلدىق. 1991 جىلى جۇرتتىڭ 47 پايىزى ٸشەرگە اسى, كيەرگە كيٸمٸ جوق, شىقپا جانىم شىقپا دەپ وتىرعان شاق ەدٸ. بٷگٸن بۇل كٶرسەتٸشتٸ 4 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتتٸك.
بٷگٸن بٸزدٸڭ ەل نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگٸزدەرٸن مەڭگەرگەن, ورتاشا ٶمٸر سٷرەتٸن مەملەكەت. بٸزدٸڭ ەل ەشكٸممەن اراز ەمەس, وسى كٷنگە دەيٸن ەشكٸممەن جانجالداسىپ كٶرگەن جوقپىز. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ وتىز جىلىن تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتا, ىرىس پەن ىنتىماقتا ٶتكٸزدٸك. مٸنەكەي, دەل وسىنداي قازاقستاندى سوڭىما قالدىرىپ بارامىن”, – دەيدٸ نازارباەۆ.
رەجيسسەر ستوۋن ەكس-پرەزيدەنتٸڭ جاۋابىنا دەن ريزا بولىپ, نازارباەۆتىڭ كٶشپەلٸ ھەم جاۋىنگەر ۇلتتىق ۇرپاعى ەكەنٸن ايتتى.
“سٸزدەر ەشكٸمگە تيٸسپەي تىنىش جاتقان ەلسٸزدەر. سٸز ەلەم ادامىسىز”, – دەدٸ ستوۋن.
…
“نازارباەۆقا كەز-كەلگەن ساۋالدى قورىقپاي قويۋعا بولارىنا كٶزٸم جەتتٸ” دەگەن ستوۋن نۇر-سۇلتاننىڭ كەسكٸن-كەلبەتٸنە تامسانىپ, وسىنداي تۋىندىنى تۋدىرعان ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ ەرەن ەڭبەگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتەدٸ.
“وسىدان 15 جىل بۇرىن بۇل جەر مي باتپاق ەدٸ, قازٸر قۇلپىرعان قالاعا اينالدى. ماقسات-مۇراتىمىزعا جەتتٸك”, – دەگەن نازارباەۆقا استانانىڭ اتاۋىنا قاتىستى ساۋال قويادى.
“قالانى نۇر-سۇلتان دەپ اتاۋىڭىزدى قالاي تٷسٸنەمٸز? اۋىل-ايماق, ٷي-ٷيدٸ ارالار بولساق, تٶرگٸ بٶلمەدە سٸزدٸڭ سۋرەتٸڭٸز تۇرۋى مٷمكٸن بە? بالاسىنىڭ اتىن ىرىمداپ نۇرسۇلتان دەپ قويعان حالىققا قاتىستى نە ايتار ەدٸڭٸز? بۇل جەكە باسقا تابىنۋدىڭ بەلگٸسٸ ەمەس پە?”, – دەيدٸ ستوۋن.
ايتۋىنشا, نازارباەۆ بۇل ساۋالعا بٷكپەسٸز جاۋاپ بەرگەن.
استانانىڭ اتىن اۋىستىرۋعا قارسى بولعانىن ايتقان. الايدا “قالانىڭ ٸرگەسٸن قالاعان ادامعا لايىقتى باعا بەرۋٸمٸز كەرەك” دەگەن توقاەۆتىڭ شەشٸمٸنە قارسى كەلە الماعان.
“بيلٸكتە وتىرعان كەزدە مەنٸڭ اتىما كٶشە, مەكتەپ اتاۋىن بەرۋگە تٷبەگەيلٸ بولدىم. حالىقتىڭ تاراپىنان تٷسكەن تٷرلٸ-تٷرلٸ ۇسىنىستى تەجەپ وتىردىم”, – دەيدٸ ەكس-پرەزيدەنت.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن نازارباەۆ ەلوردانى اۋىستىرۋعا شەشٸم قابىلداعان تۇستا تٷسٸنە قىزىل جولبارىس ەنگەنٸن ايتقان.
ستوۋن نازارباەۆتى قىتاي, اقش پەن رەسەي سەكٸلدٸ الپاۋىتتاردىڭ تٸلٸن تاۋىپ, اراسالماق ساقتاي بٸلەتٸن ساياساتكەر دەپ ەسەپتەيدٸ.
“بۇل دٷنيەنٸڭ كٸلتٸن اقش-قا تابىستار بولساق, ەلەمنٸڭ استاڭ-كەستەڭٸن شىعارادى. بالانس بولۋ كەرەك, بالانس. نازارباەۆ وسى تەپەتەڭدٸلٸكتٸڭ ساقتالۋىنا مٷددەلٸ. بەلگٸلٸ بٸر تاراپتىڭ بۇرا تارتقانىن قالامايدى”, – دەيدٸ وليۆەر مىرزا.
قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸمەن ەكٸ ساعاتقا جۋىق سىرلاسقان ستوۋن بۇل ەڭگٸمەدەن جاقسى ەسەر العانىن ايتادى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
https://youtu.be/uHiFx_MiwDI
