– مەۋلەن توقتاربايۇلى, بيىل جول جٶندەۋگە قاتىستى كەلٸسٸمشارت العاش رەت الماتى قالاسىنىڭ اۋداندارىمەن بٸرگە جاسالعان ەكەن. وسى جٶنٸندە كەڭٸرەك ايتىپ بەرسەڭٸز...
– «جول اكتيۆتەرٸ ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ٷش قالا جەنە وبلىستا 19 فيليالى بار. قىزمەت سالاسىنا اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ, رەكونسترۋكتسييالاۋ, جٶندەۋ جەنە كٷتٸپ ۇستاۋ كەزٸندەگٸ جۇمىستار مەن ماتەريالداردىڭ ساپاسىنا ساراپتاما, جولداردى دياگنوستيكالاۋ جەنە اسپاپتىق تەكسەرۋ كٸرەدٸ. 2019 جىلى قۇرىلعان بٸزدٸڭ مەكەمەنٸڭ باستى قىزمەتٸ – جول سالۋ, جٶندەۋ كەزٸندەگٸ ماتەريالداردىڭ ساپاسىن انىقتاۋ. سودان بەرٸ الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ مەن قالالىق موبيلدٸك باسقارماسى قولداپ, جىل سايىن كەلٸسٸمشارت تٷزٸپ, نىساننىڭ اۋماعىنا بايلانىستى قاراجات بٶلٸنەدٸ.
يە, بيىل ورتاشا جول جٶندەۋ جۇمىستارىنىڭ بيۋدجەتٸ اۋدان ەكٸمدٸكتەرٸنە بەرٸلگەن. بۇرىن بەرٸ الماتى قالالىق موبيلدٸك باسقارما قۇزىرەتٸندە بولدى. قالاداعى 8 اۋدان ەكٸمدٸگٸمەن اعىمداعى جٶندەۋ جۇمىستارى بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلٸپ, 7 كەلٸسٸمشارت جاسالدى.
2023 جىلدىڭ 2 قانتارىندا «الماتى قالاسى بويىنشا قالالىق موبيلدٸك باسقارماسى» كمم-مەن كٶشە-جول جەلٸسٸ بويىنشا جۇمىستار مەن ماتەريالداردىڭ ساپاسىنا ساراپتاما جٷرگٸزۋگە 150 ملن تەڭگە سوماسىنا كەلٸسٸمشارت جاسالدى. قىرقٷيەك ايىندا قوسىمشا كەلٸسٸممەن 40 ملن تەڭگە بەرٸلدٸ. ال المالى اۋدانىنان باسقا 7 اۋدان بٸزدٸڭ مەكەمەمەن جالپى سوماسى 27 ملن تەڭگەگە كەلٸسٸمشارتقا وتىردى. ياعني, الماتى قالاسى ەنەرگەتيكا جەنە سۋمەن جابدىقتاۋ باسقارماسى, الماتى قالاcى قۇرىلىس باسقارماسى جەنە المالى اۋدانى بٸزدٸڭ مەكەمەمەن كەلٸسٸمشارت جاساعان جوق.
جىل باسىنان بٸزدٸڭ فيليالدىڭ ماماندارىمەن بٸرگە 428 تەكسەرٸس جٷرگٸزٸلٸپ, 1325-كە جۋىق سىناما الىندى. وسى الىنعان سىنامانىڭ 388 (29,2 پايىزى) تالاپتارعا سەيكەس بولماي شىقتى. تەكسەرٸس بارىسىندا – 142 اقاۋ انىقتالىپ, ولاردىڭ 35-ٸ (24,6 پايىزى) قايتا تٷزەتٸلٸپ, 107-سٸ (75,4 پايىزى) تٷزەتٸلٸپ جاتىر. قازٸرگٸ كەزدە اقاۋ سانى بٸرشاما ازايدى دەسەك بولادى. ەگەر تالاپقا ساي بولماسا, بٸز دەرەۋ تاپسىرىس بەرۋشٸگە جەنە مەردٸگەرگە حاتتاما جازامىز. سودان كەيٸن بەلگٸلٸ بٸر مەرزٸمدە, ياعني 7-10 كٷندە قالپىنا كەلتٸرۋٸ تيٸس. بۇل مەكەمە ٶز تاراپىنان ايىپپۇل سالىپ نەمەسە ليتسەنزيياسىنان ايىرۋ, تٸپتٸ بولماسا قاداعالاۋشى ينجەنەردٸڭ اتتەستاتىن توقتاتۋ شاراسى قولدانادى.
– بيىل الماتى قالاسىنىڭ بٸرقاتار كٶشەسٸ تولىقتاي جٶندەۋدەن ٶتتٸ. بۇعان سوڭعى ٷلگٸدەگٸ تەحنولوگييا كٶمەككە كەلدٸ مە? جول سالۋعا قولدانىلاتىن پوليمەر, بيتۋم, قيىرشىقتاس قوسپاسى ٶزٸمٸزدە ٶندٸرٸلگەن بە?
– دۇرىس ايتاسىز, بيىل جول سالۋدا جاڭا تەحنولوگيياعا كٶڭٸل بٶلٸندٸ. ٶيتكەنٸ, اۋىر جٷك كٶلٸكتەرٸ, اۆتوبۋس جٷرەتٸن جولاقتار كٷن ىستىعىندا ەزٸلٸپ, وتىرىپ كەتكەن. سوندىقتان بيىل ماگيسترالدٸ جولدىڭ بەرٸنە پوليمەر اسفالت قوسىپ تٶسەلدٸ. بۇل جولدىڭ وتىرماۋىنا قارسى ەرەكەت ەتەدٸ. ەندٸ بٸز بۇل جولداردىڭ ساپاسىن جٸتٸ قاداعالاپ وتىرامىز. بيىل تٶسەلگەن جول كەلەسٸ جىلى بٸردەن نەتيجە بەرەدٸ دەۋگە بولمايدى. ونىڭ ساپاسى الداعى ەكٸ-ٷش جىلدا كٶرٸنە باستايدى. جالپى, رەسپۋبليكا جولدارىنىڭ 80 پايىزى – قاناعاتتانارلىق دەلٸنەدٸ. سونىڭ ٸشٸندە باسقا ايماقتارمەن سالىستىرعاندا, الماتى قالاسى جولدارىنىڭ 85 پايىزى قاناعاتتانارلىق جاعدايدا. تٸپتٸ, كٶش ٸلگەرٸ دەۋگە بولادى. قالا ەكٸمٸ بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 90-95 پايىزعا جەتكٸزۋ باعىتىندا جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايتىپ جٷر.
ال جول سالۋعا پايدالانىلاتىن بارلىق ماتەريال ٶزٸمٸزدە ٶندٸرٸلەدٸ. الماتىنىڭ ماڭايىنداعى زاۋىتتان الامىز. ال پوليمەر قوسپاسى اقش جەنە فرانتسييانىكٸ. بۇرىن الماتى قالاسىندا تٷنٸمەن جول تٶسەپ, ەرتەسٸنە پايدالانۋعا بەرەتٸن. كەپپەگەن جولمەن جٷرگەن سوڭ ونىڭ ساپاسى ۇزاققا بارمايتىن. ەزٸلٸپ تۇرعان اسفالت سٶزسٸز وتىرىپ كەتەدٸ. قازٸر ماماندار بەرٸن تەحنولوگييا بويىنشا سالىپ, ارنايى ەرەجەسٸن ساقتاۋعا كٶشتٸ.
– ال الماتى قالاسى اۋماعىنا قاراستى جەنە ٸرگەسٸندەگٸ ەلدٸ مەكەندەردەگٸ جولدار تولىقتاي قاشان جٶندەۋدەن ٶتەدٸ?
– بٸز تاپسىرىس بەرۋشٸنٸڭ نۇسقاۋىمەن عانا جۇمىس ٸستەيمٸز. الماتى قالاسى بويىنشا قالالىق موبيلدٸك باسقارماسى مەن اۋداندىق ەكٸمدٸكتەر ورتاشا جٶندەۋ جۇمىستارى قاي كٶشەگە جاسالۋى كەرەك ەكەنٸن ايتىپ, بٸزگە تٸزٸم بەرەدٸ. ەرينە, بۇل مەكەمەلەر بٸزدٸ بارلىق جول جٶندەۋ جۇمىسىمەن قامتىپ وتىر دەي المايمىن. بٸراز نىساندارىنا اياعىمىز جەتپەي جاتىر. سەبەبٸ, بەرگەن, ۇسىنعان قاراجاتى جەتكٸلٸكسٸز. بۇرىن تەك قالالىق جول بەلگٸسٸندەگٸ ماگيسترالدٸ كٶشەلەردٸ تەكسەرٸپ كەلدٸك. قازٸر كەلٸسٸمشارت بويىنشا ەر اۋداننىڭ كٸشكەنتاي, قۋىس كٶشەلەرٸنە دەيٸن باردىق. ياعني, بٸزدٸڭ شەڭبەرٸمٸز كەڭەيٸپ, اتقاراتىن جۇمىس اۋقىمى ارتتى.
– بٷگٸندە جول ساپاسىن تەكسەرۋگە قاتىستى قانداي جاڭاشىلدىق بار?
– «جول اكتيۆتەرٸنٸڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» رمك الماتى قالالىق فيليالى بويىنشا ايتسام, بٸزدە جاڭا تەحنولوگييالار ەنگٸزٸلٸپ, بار كٶڭٸلدٸ تسيفرلاندىرۋعا بٶلٸپ كەلەمٸز. كەشەندٸ اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە جول ساپاسى تسيفرلاندىرىلعان زەرتحانادا تەكسەرٸلٸپ, ساراپتاۋ نەتيجەسٸ ورتاق بازاعا تٷسٸپ وتىرادى. مۇنىمەن قوسا جىلجىمالى جول زەرتحاناسى ساعاتىنا 60 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جٷرٸپ وتىرىپ جولدىڭ اقاۋىن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار. ەر جٶندەۋ جۇمىسىنىڭ ۋاقىتى بولادى. ەگەر بيىل ورتاشا جٶندەۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلسە, بۇل ەكٸ جىلدان كەيٸن جاسالادى. ال كٷردەلٸ جٶندەۋ بولسا, بەس جىلدان كەيٸن قايتا جٷرگٸزٸلەدٸ.
ينجەنەر مامانى پلانشەتٸن الىپ, قاي نىسانعا كەلٸپ, تەكسەرگەنٸ تۋرالى GPS ارقىلى بازاعا بٸردەن تٷسەدٸ. تەكسەرٸسٸ, العان ماتەريالى, قورىتىندىسى جايىندا پلانشەتكە جازىلادى. سول جەردە تاپسىرىس بەرۋشٸ دە, ينجەنەر دە ەتسق كٸلتپەن قول قويادى. بۇرىن الىپ كەلگەن ماتەريالدى زەرتحاناعا تاپسىرىپ, قاعازبەن اكت جاسايتىن ەدٸك. قازٸر قاعاز قولدانبايمىز. ينجەنەر بەرٸن QR كود ارقىلى تاپسىرادى. سول بويىنشا ماتەريال زەرتتەلٸپ, نەتيجەسٸن شىعارادى. ەڭ سوڭىندا عانا ماتەريال قاي نىساندىكٸ جەنە تالاپقا ساي ما, جوق پا ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولادى. سول ناقتى نەتيجەنٸ تاپسىرىس بەرۋشٸ مەردٸگەرگە جولدايمىز. ياعني, ورتادا ەشكٸم بولمايدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ورتالىق ماماندارى جٷرگٸزگەن تيٸمدٸ جۇمىستىڭ نەتيجەسٸندە جول ساپاسى 85 پايىزعا جاقساردى. بۇعان قاتەلٸك پەن كەمشٸلٸكتٸڭ دەر كەزٸندە انىقتالىپ, تەز ارادا تٷزەلۋٸ باستى سەبەپ.
– جولشى ماماندىعى سوڭعى كەزدە عانا بەدەلگە يە بولىپ كەلەدٸ. بۇرىن بۇل سالاعا جاستاردىڭ كەلۋٸ كٶڭٸل كٶنشٸتپەيتٸن ەدٸ. مەكەمە ماماندارىنىڭ مەكتەپتەردٸ, وقۋ ورىنداردى ارالاپ, جاستارمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزگەنٸن بٸلەمٸز. نەتيجە بار ما?
– 2019-2020 جىلدان بەرٸ مەكتەپتەردٸ ارالاپ, كەسٸپتٸك باعدار بەرٸپ كەلەمٸز. جالپى, قازاقستاندا 7 مىڭ مەكتەپ بار ەكەن. ەر مەكتەپتەن بٸر بالا جول سالۋعا قىزىقسا, 7 مىڭ ماماندى تەربيەلەسەك, سونىڭ ٶزٸ جەتٸپ جاتىر. وسى ماقسات بويىنشا الماتى قالاسىنداعى, شالعايداعى اۋدانداعى بٸلٸم ۇيالارىنا بارىپ, دەرٸس ٶتكٸزدٸك. جولشى ماماندىعىنىڭ ماڭىزدىلىعىن, جالاقىسىنىڭ كٶپتٸگٸن تٸلگە تيەك ەتتٸك.
مىسالى, بٸزدە مەحانيزاتورلاردىڭ ٶزٸ 700 مىڭ تەڭگە مەن 1 ملن كٶلەمٸندە جالاقى الادى. ال ۋچاسكە باسشىسى 500 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن تابادى. سەبەبٸ, مامان تاپشى, سۇرانىسقا يە. بۇل سالادا جالاقى جىل سايىن ٶسٸپ جاتىر. سوندىقتان جاستار جول سالۋعا كەلسە, قانداي جەڭٸلدٸكتەر مەن بونۋستارعا يە بولاتىنىن تٷسٸندٸرەمٸز. بٸز اقپاراتتاندىرۋ, كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ جۇمىسىن توقتاتپايمىز. قازٸر وسىنىڭ نەتيجەسٸندە جول سالۋعا كەلٸپ جاتقان جاستاردىڭ قاتارى كٶبەيگەن.
بٷگٸندە قازاقستاندا جول سالاتىن مامانداردى وقىتاتىن بٸرنەشە وقۋ ورنى بار. مىسالى, بۇرىن م.تىنىشباەۆ اتىنداعى قازاق كٶلٸك جەنە كوممۋنيكاتسييالار اكادەميياسى بولدى. قازٸر سول اكادەمييانىڭ ورنىنا لوگيستيكا جەنە كٶلٸك اكادەميياسى قۇرىلدى. بٸز كەزٸندە جول ماماندىعىن اۆتوموبيل جولدارى فاكۋلتەتٸندە بٶلەك وقىدىق. بٷگٸندە «ترانسپورت قۇرىلىسى» دەگەن فاكۋلتەتتە وقىتادى. ودان بٶلەك ل.ب. گونچاروۆ اتىنداعى قازاق اۆتوموبيل جولدارى اكادەميياسى مەن كوللەدجٸ بار. بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, بٸزدٸڭ مەكەمە جوعارى وقۋ ورنى, كوللەدج ستۋدەنتتەرٸنە تەجٸريبەدەن ٶتكەنٸ ٷشٸن ايىنا 85 مىڭ تەڭگە تٶلەيدٸ. جاستار ەرٸ ٷيرەنەدٸ, ەرٸ اقشا تابادى. قازٸر فيليالدا تەجٸريبەدەن ٶتٸپ جٷرگەن 3 جاس مامان جۇمىسقا ورنالاستى. بەزبٸرەۋلەر جول سالۋدى اۋىر جۇمىس دەپ ويلايدى. ەرينە, كەز كەلگەن جۇمىستىڭ جەڭٸلٸ جوق. ەڭبەكتەنسەڭ عانا نەتيشە شىعادى. ونىڭ ٷستٸنە قازٸر بەرٸ اۆتوماتتاندىرىلعان, تسيفرلاندىرۋ جٷيەسٸنە كٶشٸپ جاتىر. بٸرٸنشٸدەن, بۇل – ساۋاپتى جۇمىس, ەكٸنشٸدەن, جاستار ٷشٸن جالاقىسى جاقسى ماماندىق.
سۇحباتتاسقان دينارا مىڭجاسارقىزى
