كٸم كەلەرٸن بولجاماي تۇرىپ, كٸمدەردٸڭ كەتٸپ بارا جاتقانىن, نەسٸمەن ەستە قالعانىنا بٸر كٶز جٷگٸرتٸپ شىققانىمىز جٶن بولار. ەستەرٸڭٸزدە بولسا, 2012 جىلى 15 قاڭتاردا رەسپۋبليكادا قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنە كەزەكتەن تىس سايلاۋ جەنە قر مەسليحاتتارىنا كەزەكتٸ سايلاۋ ٶتتٸ. ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, سايلاۋدا «نۇر وتان» پارتيياسىنا – 80,99%, «اق جولعا» – 7,47%, قكحپ-عا – 7,19%, «اۋىل» پارتيياسىنا – 1,19%, جسدپ-عا – 1,68%, «ەدٸلەتكە» – 0,66%, قازاقستاننىڭ پاتريوتتار پارتيياسىنا 0,83% داۋىس بەرٸلگەن ەدٸ. سٶيتٸپ, مەجٸلٸس قۇرامىنان «نۇر وتان» – 83, «اق جول» – 8, قكحپ – 7 ورىن العان. ال, قالعان 9 ورىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مٷشەلەرٸمەن تولىققان.
سوڭعى كەزدە جۇرت اراسىندا «زەينەتكەر پارلامەنت» اتالعان بۇل مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ كەيبٸرٸنٸڭ ٶز جۇمىستارىنا كٶڭٸلدەرٸ تولماسا, ەندٸ بٸرەۋلەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ تٶرتجىلدىق قىزمەتتەرٸنە دەن ريزا كٶرٸنەدٸ. مەجٸلٸستٸ تاراتۋدى ۇسىنعاننان كەيٸن دەپۋتاتتارىمىزدىڭ پارلامەنت مٸنبەرٸنەن سٶيلەگەن سٶزدەرٸنەن بٸلۋگە بولادى(http://24.kz/kz/zha-aly-tar/sayasat/item/100966-mys-istedi).
«V شاقىرىلىمنىڭ مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى حالىقتىڭ يگٸلٸگٸنە جۇمىس ٸستەدٸ. سايلاۋشىلارمەن تىعىز بايلانىستا بولدى. اشىق تٷردە كەزدەسۋلەر ٶتكٸزدٸ. ەر مەسەلەلەردٸ كٶتەردٸ. مەن بەسٸنشٸ شاقىرىلىم ٶز جۇمىسىن جوعارى دەڭگەيدە اتقاردى دەپ ويلايمىن», – دەسە, ەرٸپتەسٸ مەيرام بەگەنتاەۆ: «جاقسى جۇمىس ٸستەدٸك دەپ ويلايمىن. ٶزٸڭٸز بٸلەسٸز, 5 ينستيتۋتسيونالدى رەفورمانى قولداپ, 80-نەن استام زاڭدى شىعاردىق», – دەپ التىنشى شاقىرىلىمنان ٷمٸتتٸ ەكەندەرٸن بٸلدٸرگەن.
ال, بٸزدٸڭ ەسٸمٸزدە, بۇل شاقىرىلىم دەپۋتاتتارى حالىقتىڭ قالاۋىنان گٶرٸ بيلٸكتٸڭ تالابىن ورىنداۋمەن قالدى. ٶيتكەنٸ, قانشاما حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان زاڭداردى قابىلدادى. العاشقى جۇمىس جىلىندا انالارىمىزدىڭ زەينەتكەرلٸك جاسىن ۇزاتۋعا تاباندىلىق تانىتسا, ەكٸنشٸ جىلى قازاق كٶشٸنە توقتاۋ سالاتىن زاڭ جوباسىن قابىلدادى. ٷشٸنشٸ جىلى ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنە تٶنەر قاۋٸپكە قاراماستان «ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسييالاۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلداعانىمەن قويماي, بالالارىمىزدى مەكتەپتەگٸ جارتى توقاشىنان قاقتى جەنە سەبيلەردٸ اۆتو ورىندىققا تاڭدىرماق بولدى. ال, تٶرتٸنشٸ جىلى بۇل ەلدٸڭ قاراپايىم دەرٸگەرلەرٸ مەن ۇستازدارى 50, 60 مىڭ تەڭگەمەن, قارا حالىق كٷندەلٸكتٸ مىڭ تەڭگە تاپسا دا كٶڭٸلٸ توق بولىپ جٷرگەندە, دەپۋتاتتارىمىز ٶزدەرٸنٸڭ 500, 600 مىڭ تەڭگەلٸك جالاقىلارىن ازىرقانىپ, حالىقتىڭ نارازىلىعىنا ۇشىرادى. جىل ورتاسىندا بارىمىزدى بازارعا سالىپ, ساۋدالاۋعا جول بەردٸ. ال, بەسٸنشٸ جىل باستالعاندا مەجٸلٸس ٶز قىزمەتتەرٸن توقتاتۋدى ٶتٸنسە, سەنات تٶراعاسى مەملەكەتتٸڭ زاڭدارىنا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قاتىسى جوعىن ايتىپ, ايدى اسپانعا شىعاردى. پارلامەنتتٸڭ باس مٸنبەرٸنەن مەملەكەتتەگٸ ەكٸنشٸ زاڭدى تۇلعا ۇلتقا قارسى سٶيلەۋ ارقىلى پارلامەنتتٸڭ قوس پالاتاسىنىڭ بٸردەي تاراۋى كەرەكتٸگٸن دەلەلدەپ بەردٸ.
زاڭ تالقىلاۋ بارىسىنداعى بەلسەندٸلٸككە كەلسەك, «نۇر وتاننىڭ» 83 دەپۋتاتىنا قاراعاندا, «اق جولدىڭ» 8, قكحپ-نىڭ 7 جەنە قحا-نىڭ 9 دەپۋتاتى باسىم بولىپ وتىرعان كەزدەر دە بولدى. الايدا, ولار كٶپشٸلٸكتەن وزىپ, ويلارىن ايتقانىمەن ارتتارىنان قالعان ەرٸپتەستەرٸن ەرتە الماي, كٶپشٸلٸككە باعىنۋمەن بولدى. جالپى ۇلتتىڭ سٶزٸن سٶيلەپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتى پارلامەنت مٸنبەرٸندە ناسيحاتتايتىن دەپۋتاتتارىمىز بۇل شاقىرىلىمنان اسا بايقالمادى. ەرينە, ۇلتشىلدار ول سايلاۋدا قاتىسىپ, ۇلتتىڭ سٶزٸن ۇلتتىق مٸنبەردەن ايتۋدى ماقسات ەتٸپ ەدٸ. الايدا, ولار بٸزدٸڭ ٷمٸتتٸ سايلاۋعا جەتپەي ٷزدٸ. اينالدىرعان 5,6 دەپۋتاتتان باسقالارى جينالىستارعا كەلٸپ-كەتۋدەن باسقانى بٸلمەي, بٸزدٸڭ پارلامەنت ٷندەمەس پارلامەنتكە اينالىپ, دەپۋتاتتار الدىنداعى بٸر باتىرمانى باسۋدان ارى اسالمادى. قارسى ۋەج ايتباسا دا, الدىنداعى قارسى داۋىس بەرەتٸن باتىرماعا قاتەلەسٸپ باسپاعان جاعدايدا قولىنىڭ ۇشىن تيگٸزبەدٸ. تٸپتٸ, ول باتىرمانى باسۋدى ويلاعان دا ەمەس, بار-جوعىن بٸلمەيتٸن دە شىعار. بەرٸ تەك «يە» دەگەن باتىرمانى باسۋدى جاقسىلاپ «ٷيرەنٸپ» العان ەدٸ.
ەل اۋزىندا بيىلعى سايلاۋدا پارلامەنتكە «اۋىل» پارتيياسى ٶتۋٸ مٷمكٸن دەگەن بولجامدار بار. مەيلٸ, قاي پارتييا ٶتسە دە قاراپايىم قازاقتىڭ ٷنٸن پارلامەنتكە جەتكٸزە الاتىن ۇلتىن, ەلٸن, جەرٸن سٷيٸپ, ەلٸنە قىزمەت جاسايتىن ازاماتتار ٶتكەنٸ ابزال. جالپى بەسٸنشٸ شاقىرىلىمدا «اقجولدىقتار» از دا بولسا ۇلتتىق مەسەلەلەردٸ كٶتەرە الدى. ول دا بولسا پارتييا قۇرامىندا ۇلتتىق رۋحى جوعارى ادامداردىڭ ىقپالىنىڭ باسىمدىلىعىن بٸلدٸرسە كەرەك. قازٸرگٸ كەزدە بيلٸك قالاي دا وسى ەلدٸ قۇراۋشى ۇلتپەن ساناسۋى كەرەك. سوندىقتان, پارلامەنتكە ٶتكەن قاي پارتييا بولسىن ۇلتشىل تۇلعالاردى ٶز قاتارلارىنا تارتقانى جٶن. كەلەسٸ شاقىرىلىمنان از دا بولسا ٷمٸت كٷتەمٸز, سەبەبٸ قازٸر باس پارتييامىز «نۇر وتاننىڭ» باسشىلىعىندا ۇلتقا ادال بەرٸلگەن اسقار مىرزاحمەتوۆ پەن كەڭەسشٸسٸ بولىپ بەرٸك ۋەلي مىرزالار وتىر. ول كٸسٸلەر «نۇر وتاننان» ٶتەتٸن ٷمٸتكەرلەردٸ ۇلتتىق سٷزگٸدەن ٶتكٸزە الار.
كٶش دەمەكشٸ, ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ الىس-جاقىن شەتەلدە تۇرىپ جاتقان 1 ميلليونعا جۋىق قازاق قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى – جالعىز وتانىمىزعا كەلدٸك. 1 ميلليون قازاقتىڭ ٸشٸندە تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تاڭى ٷشٸن ەر سالادا قىزمەت ەتٸپ جاتقان ازاماتتار بار. قاراپايىم جۇمىسشى شارۋا قازاقتان باستاپ سپورتتا ەل مەرەيٸن اسقاقتاتقان مۇستافا ٶزتٷرٸك, قانات يسلام, باقىت سەرسەكبەۆ سيياقتى باتىر وعىلاندار مەن بٸرگە اقىن-جازۋشى, جۋرناليستەر, ساياساتكەر مەن كەسٸپكەرلەر, شىعىستانۋشى نەبيجان مۇحامەتجانۇلى سيياقتى ەر سالاداعى ٶزٸندٸك ورنى بار عالىمدار كەلدٸ. بٸراق, ەلٸ دە بولسا شەتەلدەردە 5 ميلليوننان استام قازاق تۇرىپ جاتىر. سوندىقتان, شەتەلدەگٸ قازاقتاردىڭ بٷگٸنٸ مەن ەرتەڭٸ پارلامەنت قابىرعاسىندا جيٸ سٶز بولىپ تۇرارى اقيقات. ەندەشە, پارلامەنتتٸڭ قۇرامىندا ٸشتەگٸ جەنە سىرتتاعى قازاقتاردىڭ قال جايىنان تولىق مەلٸمەتٸ بار ازاماتتار بولۋى كەرەك. «شىمشىق سويسا دا, قاساپشى سويسىن» دەگەن قازاق ماقالى بار. شەتتەگٸ 5 ميلليون قازاق ٷشٸن شەتەلدەن كەلگەن 5 قازاقتىڭ پارلامەنت قۇرامىندا بولۋى قاجەتتٸلٸك دەپ سانايمىن. بٸز ٷشٸن ەر قازاقتىڭ تاعدىرى ماڭىزدى, ال, سىرتتاعى قازاقتىڭ جايى دا پارلامەنتكە جەتٸپ وتىرۋ كەرەك. قازاقتىڭ بەرٸ باۋىر, بەرٸ تۋىس, بەرٸ دە سىرتتاعى قازاق ٷشٸن كٷيٸنەدٸ, سٷيٸنەدٸ. بٸراق, كٶز كٶرٸپ, قولمەن ۇستاعانداي بولماسى انىق. ەلٸمٸزگە كەلگەن قوناقتارىمىزعا دا پارلامەنتتەن (قحا) ارنايى ورىن بوساتىپ وتىرمىز عوي. سوندىقتان, شەتتەگٸ قازاقتىڭ تاعدىرى ٷشٸن پارلامەنتتە ارنايى ورىن بولعانى جٶن دەپ بٸلەمٸن. قالايدا وسى جولعى التىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت مەجٸلٸسٸ دەپۋتاتتارىنىڭ ٸشٸنەن شەتەلدەن كەلگەن قانداستارىمىزدى كٶرگٸم كەلەدٸ. بٸزدەگٸ «نۇر وتاننان» باستاپ نەگٸزگٸ پارتييالاردىڭ قۇرامىنا كٸرگەن قانداستارىمىز جوق ەمەس, پارتييا جەتەكشٸلەرٸ وسى جاعىن ويلاستىرعانى جٶن.
مەجٸلٸستٸ تاراتۋدى ايتپاس بۇرىن اقپارات قۇرالدارى دەپۋتاتتارىمىزدىڭ بٸرتالايىنىڭ زەينەتكەر ەكەنٸن جارىسا جازعان بولاتىن. جوعارىدا دا جازدىم, پارلامەنت ٷنسٸز پارلامەنتكە اينالدى دەپ. وعان سەبەپ, قازٸرگٸ پارلامەنت زەينەتكەرلەر بولۋىمەن بٸرگە زامان تالابىنا ساي ەمەس. ەلەمدٸك داعدارىس پەن شيەلەنٸسكەن حالىقارالىق جاعدايعا ساراپتاما جاسايتىنداي بٸلٸكتٸ ەكونوميستەر مەن ساياساتتانۋشىلار كەم. دوس كٶشٸم, دوسىم ساتپاەۆ, راسۋل جۇمالى, ايدوس سارىم سيياقتى ساياساتكەرلەر مەن مۇحتار تايجان سيياقتى ەكونوميستەردٸڭ ەكونوميكالىق, ساياسي ساراپتامالارى پارلامەنت تٶرٸنەن ايتىلار بولسا, ەلدٸڭ دە ەرتەڭٸنە ٷمٸتٸ بولار ەدٸ. سوندىقتان, پارلامەنت شىنىمەن جاڭا قۇراممەن جاساقتالار بولسا, باستى ورىندى ەكونوميستەر مەن ساياساتتانۋشىلار يەلەنۋٸ كەرەك. قالعان ورىندارعا ەر سالانىڭ بٸلٸكتٸ ماماندارىن تارتقان جٶن. ەرينە, ول ادامدار الدىمەن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى باستى ورىنعا قوياتىن تۇلعالار بولۋى كەرەك. بۇنىڭ بەرٸن بٸز ٷمٸتپەن ايتىپ وتىرمىز عوي. بٸراق, بيلٸك «قازانشىنىڭ ٶز ەركٸ قايدان قۇلاق شىعارسا» دەپ, سايلاۋ دا, سايلاۋدان كەيٸنگٸ دەپۋتاتتار دا اباي اتامىزدىڭ:
«بولىس بولدىم مٸنەكي,
بار مالىمدى شىعىنداپ.
تٷيەدە قوم, اتتا جال,
قالمادى ەلگە تىعىنداپ.
سٶيتسە-داعى ەلٸمدٸ,
ۇستاي المادىم مىعىمداپ.
كٷشتٸلەرٸم سٶز ايتسا,
باس يزەيمٸن شىبىنداپ.
ەلسٸزدٸڭ سٶزٸن سالعىرتسىپ,
شالا ۇعامىن قىرىنداپ», – دەپ بەينەلەگەن بولىستىڭ كٷيٸن كەشپەسە بولعانى. بٸر انىعى, ۇلتشىلدار مەن شەتتەن كەلگەن قانداستار بار مالىن دەپۋتات بولۋ ٷشٸن شىعىنداي قويمايدى.
تۇردىبەك قۇرمەتحان
