ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ, تٷركٸ حالىقتارىنىڭ بٸرلٸگٸ ٷشٸن كٷرەس جٷرگٸزگەن بٸرتۋار تۇلعا تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ 130 جىلدىعىنا ارنالعان «ححٸ عاسىرداعى تٷركٸستان يدەياسى» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي كونفەرەنتسييا ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ٶمٸرٸ مەن عىلىمي ٸزدەنٸستەرٸن, كەلەشەك ۇرپاققا قالدىرعان مۇراسىن جان-جاقتى زەرتتەپ, جاڭا قىرىنان تانۋعا مول مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ٸس-شارادا ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كەلگەن تاريحشىلار مەن بەلگٸلٸ عالىمدار, ساراپشىلار باس قوستى.
اتاپ ايتقاندا: قر پرەزيدەنتٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ مەلٸك وتارباەۆ, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتور جانسەيٸت تٷيمەباەۆ, ۇلتتىق قۇرىلتاي مٷشەسٸ, اكادەميك ورازالى سەبدەن, قر ۇعا اكادەميگٸ, پروفەسسور مەمبەت قويگەلديەۆ پەن حانكەلدٸ ەبجانوۆ, جازۋشى بەيبٸت قويشىباەۆ پەن مۇحتار قازبەك, وقۋ ورداسىنىڭ وقىتۋشىلارى, ستۋدەنتتەر قاتىستى.
قر پرەزيدەنتٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ مەلٸك وتارباەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن جينالعاندارعا وقىپ بەردٸ.
«تۇرار رىسقۇلوۆ – تٶل شەجٸرەمٸزگە, ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى كٶپتەگەن ماقالالار مەن عىلىمي ەڭبەكتەر جازدى. كٷردەلٸ كەزەڭدە ەل يگٸلٸگٸ ٷشٸن ايانباي قىزمەت ەتٸپ, تالاي يگٸ باستاماعا ۇيىتقى بولدى. قازاقتىڭ بٸرتۋار پەرزەنتٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەگەمەندٸگٸ, تٷركٸ جۇرتىنىڭ ازاتتىعى جولىندا تاباندى كٷرەس جٷرگٸزدٸ. تۇرار رىسقۇلوۆ ەسٸمٸ «تۇتاس تٷركٸستان» يدەياسىمەن تىعىز بايلانىستى», – دەلٸنگەن حاتتا.
قازۇۋ رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ تۇرار رىسقۇلوۆ قازاق حالقىنىڭ عانا ماقتانىشى ەمەس, تٷركٸ حالىقتارىنا ورتاق تاريحي تۇلعا ەكەنٸن باسا ايتتى.
«تۇرار رىسقۇلوۆ تۇتاس تٷركٸستان يدەياسى ٷشٸن كٷرەسٸپ, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ىنتىماعىن نىعايتۋدا جانكەشتٸ ەڭبەك ەتتٸ. 1920 جىلى تٷركٸستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ سايلاندى. قازاق حالقىن اشتىقتان قۇتقارۋ جايىندا ستالينگە ناقتى ۇسىنىستار جاسادى. گولوششەكيننٸڭ «قازاقستانداعى كٸشٸ قازان» يدەياسىنا اشىق تٷردە قارسى شىقتى. قازاق زييالىلارى ارمانداعان «تٷركٸ دٷنيەسٸ» يدەياسى بٷگٸندە جٷزەگە استى. ەگەمەندٸك العاننان كەيٸن باۋىرلاس ەلدەر قوسىلىپ, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىن قۇردى. مۇنداي ۇيىم بۇرىن-سوندى بولماعان. بۇدان بٶلەك, تٷركسوي, تٷركپا ۇيىمدارى بار. عىلىمي تۇرعىدا 2010 جىلى حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسى استانا قالاسىندا اشىلدى. وسى يدەيانىڭ بارلىعىن كەزٸندە تۇرار رىسقۇلوۆ پەن ٶزگە دە ۇلت زييالىلارى ارمانداعان بولاتىن», – دەدٸ رەكتور.
ٶز كەزەگٸندە پروفەسسور مەمبەت قويگەلديەۆ تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ كٶزقاراسى مەن ۇستانىمى تۋرالى بايانداما جاساپ, قايراتكەر تۇلعانىڭ قازاق حالقى ٷشٸن جاساعان ەڭبەگٸ ەش ۋاقىتتا ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتپايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«تۇرار رىسقۇلوۆ 1906 جىلعى كٶتەرٸلٸستٸڭ پەرزەنتٸ دەپ ايتۋعا بولادى. 1916 جىلى بولعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىس رىسقۇلوۆتىڭ كٶز الدىندا ٶتتٸ. ول حح عاسىردىڭ باسىندا تاريح ساحناسىنا شىققان قازاق زييالىلارىنىڭ ٶنەگەلٸ جولىن جالعاپ, ۇلتىنا ادال قىزمەت ەتتٸ. قايراتكەر تۇلعانىڭ تۋعان حالقىمىزبەن قاتار, تۇتاس تٷركٸ دٷنيەسٸ مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ تاريحىندا دا ٶشپەس ٸزٸ, قالدىرعان قولتاڭباسى بار», – دەدٸ مەمبەت قويگەلديەۆ.
ٸس-شارادا ورازالى سەبدەن, حانكەلدٸ ەبجانوۆ, بەيبٸت قويشىباەۆ, مۇحتار قازبەك جەنە ت.ب. عالىمدار بايانداما جاسادى.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا كەلۋشٸلەر نازارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتٸك ارحيۆٸ دايارلاعان تۇرار رىسقۇلوۆقا قاتىستى ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ كٶرمەسٸ تانىستىرىلدى. مۇندا تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ پٸشپەك اۋىلشارۋاشىلىق ۋچيليششەسٸندە جەنە دوستارىمەن تٷسكەن فوتوسۋرەتتەرٸ, سيرەك كەزدەسەتٸن قۇجاتتار, قايراتكەر تۇلعانىڭ جازعان ٶتٸنٸشتەرٸ مەن حاتتارى, 1921 جىلى دايارلاعان «ۇلت مەسەلەسٸ جٶنٸندەگٸ» اتاقتى تەزيستەرٸ قويىلعان.
