الماتى ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى
ۇلى ەۋەزوۆتىڭ: «ەل مەن ەلدٸ, حالىق پەن حالىقتى تەڭەستٸرەتٸن – بٸلٸم» دەگەنٸ بار. وقۋ, بٸلٸمٸ بار جۇرتتار توپتان وزىپ, ٶركەنيەتتٸ قوعامعا اياق باسقالى تالاي عاسىر ٶتتٸ. بۇل جولعا تٷسۋ ٷشٸن سان مىڭداعان اقىل-وي يەلەرٸنٸڭ, زەردەلٸ, زەيٸندٸ جۇرتتىڭ تاالي قيىندىقتاردى باسىپ ٶتكەنٸن, تۇتاس دەۋٸرلەر بٸلٸم مەن عىلىم جولىنداعى كٷرەستەردٸ باستان كەشكەنٸن ەشۋاقىت ۇمىتۋعا بولمايدى. بەرٸ ٶزگەرەدٸ, تاۋسىلادى, سارقىلادى, تەك بٸلٸم, تازا بٸلٸم عانا سارقىلماس قازىنا, تاۋسىلماس بايلىق ەكەنٸن ۇمىتپاعان جٶن.
ٷزدٸكسٸز بٸلٸم الۋ قاجەت
[caption id="attachment_9775" align="alignright" width="448"]
قازاق ەجەلدەن بٸلٸمدٸنٸ سىيلاعان, ٶنەرلٸنٸ ٶرگە وزدىرعان حالىق. سول ٷشٸن بولسا كەرەك, قازاقتىڭ جاستارى بٸلٸمگە, ٸلٸمگە ٷيٸر. كەسٸبي بٸلٸم ٷردٸسٸ ٶتكەن عاسىردىڭ باسىندا قازاق توپىراعىندا ەندٸ-ەندٸ قالىپتاسا باستاعانىنا قاراماستان, بٸز تالاي ەلدٸ بٸلٸم الۋ جاعىنان باسىپ وزدىق. ەرينە, بۇل جولدا قىرۋار بوداۋ بەرگەنٸمٸز دە شىن. بٸر جازۋشىمىز: «قازاق حح عاسىرعا اتپەن كٸرٸپ, زىمىران مٸنٸپ شىقتى» دەگەن ەكەن. توقتار ەۋبەكٸروۆ, تالعات مۇساباەۆ سىندى ۇشقىشتارىمىزدى ماقتان ەتكەنٸ عوي. جٷيەلٸ ايتىلعان سٶز. ماقتانساق, وسىنداي يگٸ, ٶنەگەلٸ ٸسٸمٸزبەن ماقتانايىق. ييا, قازٸر بٸلٸم وشاعى كٶپ. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا بٸلٸم سالاسى بٸرنەشە رەفورمانى باستان كەشتٸ. بٸراق, كەتەۋٸ كەتٸپ, كەيٸنگە شەگٸنگەن تجوق. بايبالامعا ٷيٸر كەيبٸر ادامدار قازاقتىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸ تٶمەندەپ كەتتٸ دەگەندٸ جيٸ ايتادى. ٶز باسىم, مۇنىمەن كەلٸسپەيمٸن. الماتى ۋنيۆەرسيتەتٸ قۇرىلعالى ون جىلدان استى. جاڭا وقۋ ورنىنا كٷدٸكپەن قاراۋ زاڭدى دا شىعار. ٶيتكەنٸ, نارىقپەن بٸرگە بارلىق قۇندىلىقتارىمىز قايتا ساراپقا تٷستٸ. بٸلٸم سالاسى دا جاڭاردى, قايتا تٷلەدٸ. الماتى ۋنيۆەرسيتەتٸ زاماناۋي ٶزگەرٸستەرگە تەز ٸلەسٸپ, كٶشتٸڭ باسىن باستاۋعا ۇمتىلعان وقۋ وردالارىنىڭ بٸرٸ.
الماتى ۋنيۆەرسيتەتٸ كەسٸبي مامان دايارلاۋدى نەگٸزگٸ مٸندەت ەتٸپ قويىپ وتىر. جەرٸمٸز كەڭ, حالىقىمىز از بٸز ٷشٸن مامان تاپشىلىعى قازٸردٸڭ ٶزٸندە بايقالادى. دەمەك, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ مامانعا قاشان دا سۇرانىس مول. ەلدٸڭ بولاشاعى – بٸلٸمدٸ جاستاردا ەكەنٸن بارشامىز بٸلەمٸز. قايتسەك ەلدٸ كٶركەيتٸپ, ٶز كەسٸبٸنە مىعىم جاستاردى تەربيەلەيمٸز دەگەن وي بارشا ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارىندا بولۋى كەرەك.
بٸلٸمدٸنٸ بٷكٸل ەل سىيلايدى. شىن بٸلٸمدٸ جۇمىسسىز, كەسٸپسٸز قالمايدى. بٸز تەك بٸلٸم بەرۋمەن ەمەس, جاستاردى كەسٸپتٸ يگەرۋگە, العان بٸلٸم وڭدى جاراتۋعا باعىتتاي بٸلۋٸمٸز كەرەك.
ٶزارا بايلانىس
ەلباسىمىز ن. ە. نازارباەۆ بەكٸتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٸلٸم بەرۋدٸ جەتٸلدٸرۋدٸڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرٸنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بٸلٸمدٸ مەڭگەرگەن, وي-ٶرٸسٸ دامىعان عانا ەمەس, جوعارى ادامگەرشٸلٸك ۇستانىمى, وتانسٷيگٸشتٸك سەزٸمٸ جەنە ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ قالىپتاسقان زيياتكەر ۇلتتى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارعان.
عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسى جوعارى وقۋ ورنىنداعى نەگٸزگٸ قىزمەتتٸڭ بٸرٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ
ەلەمدٸك بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸنە ەنۋ ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ ەڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. شەتەلدەرمەن ەكٸ جاقتى قاتىناس ورناتۋ, تەجٸريبە جيناقتاۋ ٷشٸن تٶمەندەگٸدەي جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ كەلە جاتى. ولاردىڭ قاتارىندا, ا.ي.گەرتسەن اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ, ليتۆا ەدۋكولوگييالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عىلىمي بٸلٸم بەرۋ فاكۋلتەتٸنٸڭ تەربيە نەگٸزدەرٸ كافەدراسى, نيجنيي نوۆگورود قالاسىنداعى رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ عىلىمي ينۆەستيتسييا ورتالىعى, ي.اراباەۆ اتىنداعى قمۋ كادرلاردىڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە قايتا دايارلاۋ ينستيتۋتى بار. تٷركييا مەن قازاقستان اراسىنداعى مەدەني جەنە عىلىمي بٸرلەستٸكتٸ دامىتۋ ماقساتىندا سولتٷستٸك كيپر تاياۋ شىعىس ۋنيۆەرسيتەتٸمەن كەلٸسٸمشارت جاسالعان.
بٸز تۇيىق ورتادا ٶمٸر سٷرە المايمىز. بٸلٸمدٸ قايدان بولسا دا الۋ كەرەك. تٸپتٸ, ول سەنٸڭ كٶرشٸڭ ياكي باقتالاسىڭ بولسا دا, ٶنەرٸن ٷيرەنٸپ, بٸلٸمٸن يگەرٸپ الۋعا مٸندەتتٸسٸڭ. جاڭا زاماندا تٸپتەن سولاي. شەتەلمەن بايلانىسپاي, تەك قانا ٶزٸمٸزبەن شەكتەەليٸك دەگەن كٶزقاراس ۇشپاققا ۇشىرمايدى. ەلباسى ٷنەمٸ ٷزدٸكسٸز بٸلٸم الۋدى ايتىپ كەلەدٸ. قازٸر ەلٸمٸزدە ٸزدەنەم, ٷيرەنەم دەگەن ادامعا بارلىق مٷمكٸندٸك بار. اقپارات زامانىنىڭ وڭتايلى تۇسىن جەتٸك يگەرگەن جاس كەز كەلگەن ەلدەن بٸلٸم الۋىنا بولادى. تٸلدٸ دە, ٶنەردٸ دە, كەسٸپتٸ دە عالامتور ارقىلى مەڭگەرۋگە مٷمكٸندٸك مول. تەك جەتەكشٸ, باعدارشى, باعىتتاۋشى ورتا كەرەك. ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز سول جاعىنا باسا مەن بەرەدٸ.
ستۋدەنت- ۋنيۆەرسيتەت تٸرەگٸ
ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تٸرەگٸ – بٸلٸم الۋشى ستۋدەنتتەر. ولاردىڭ ەربٸرٸمەن جەكە جۇمىس جاساۋ, بٸلٸمٸن, بٸلٸكتٸلٸگٸن, تانىمىن, تۇلعالىق قاسيەتٸن قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى مەسەلە. ٶز ستۋدەنتٸنە ورنىقتى شارت-جاعداي جاساماعان وقۋ ورنىنىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر. وسى ماقساتتا تولىپ جاتقان ٸس-شارالار قولعا الىنۋدا. ايتالىق, زاماناۋي وقۋ قۇرىلعىلارى, كومپيۋتەرلٸك كلاسستار, ينتەرنەت جەلٸسٸ, كٶرنەكٸ قۇرالدار, وۋق-ەدٸستەمەلٸك قۇرالدار, كٸتاپ قورلارى جىلدان جىلعا تولىعىپ كەلەدٸ. ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدە ستۋدەنتتەرمەن جٷرگٸزٸلەتٸن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا باسا نازار اۋدارىلادى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى بولاشاق مامانداردىڭ دايىندىق ساپاسىن كٶتەرۋدٸڭ ماڭىزدى ەدٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىندىقتان, ۋنيۆەرسيتەتتە «كٶشباسشى», «جاس قالام», «تاريحشى» اتتى ٷيٸرمەلەر بار. كافەدرادا ستۋدەنتتەردٸڭ بٷكٸل وقۋ كەزەڭٸنە ارنالعان سعزج كەشەندٸ جوسپارى بار. ستۋدەنتتەرمەن جٷرگٸزٸلەتٸن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ جاعدايى كافەدرا مەجٸلٸستەرٸندە قاراستىرىلادى. سعزج وقۋ جەنە وقۋدان تىس ۋاقىتتا جٷرگٸزٸلەدٸ. وقۋ ۋاقىتىندا ستۋدەنتتەردٸڭ رەفەراتتاردى, باياندامالاردى, كۋرستىق جەنە ديپلومدىق جۇمىستاردى دايىنداۋ سيياقتى زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ تٷرلەرٸ جٷرگٸزٸلەدٸ.
[caption id="attachment_9776" align="alignright" width="400"]
ستۋدەنتتٸك عىلىمي كونفەرەنتسييانىڭ ٶتكٸزٸلۋٸ دەستٷرگە اينالدى. ستۋدەنتتەردٸڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارعا قاتىسۋى, زەرتتەۋ بٸلٸكتٸلٸگٸ مەن داعدىلاردى مەڭگەرۋٸ ەربٸر ستۋدەنتتٸڭ تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋىندا, ونىڭ قابٸلەتتەرٸنٸڭ جەنە بولاشاق كەسٸبي قۇزىرەتتٸلٸگٸنٸڭ جٷزەگە اسىرىلۋىندا ماڭىزى زور. سول ٷشٸن تٷرلٸ جيىندار, كەزدەسۋلەر, پٸكٸرتالاستار جيٸ ٶتكٸزٸلەدٸ.
ستۋدەنتتەردٸڭ زەرتتەۋ قىزمەتٸن ۇيىمداستىرىلۋدىڭ جەكەلەنگەن فورمالارى رەتٸندە ينتەللەكتۋالدىق وليمپيادالار, ستۋدەنتتٸك عىلىمي كونفەرەنتسييالاردى اتاپ كٶرسەتۋگە بولادى.
الماتى ۋنيۆەرسيتەتٸ - ٶزٸندٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە, عىلىمي جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋدا تەجٸريبەسٸ قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جوعارى وقۋ ورنى. ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ 2013-2020 جىلعا قۇرىلعان ستراتەگييالىق جوسپارى جوعارعى بٸلٸكتٸ مامانداردى دايارلاۋعا, ەلەمدٸك بٸلٸم كەڭٸستٸگٸندە ينتەگراتسييالاۋعا, ٶندٸرٸسكە ەنگٸزٸلەتٸن ٸرگەلٸ جەنە قولدانبالى زەرتتەۋلەردٸ دامىتۋعا باعىتتالاتىن.
بٸلٸمنٸڭ ٶزەگٸ - تەربيە
ەلەمدٸك عىلىم كەڭٸستٸگٸندە قازاقستان عىلىمىنىڭ ٶزٸندٸك ورنى بار. عالىمدارىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەكتەرٸ دٷنيە جٷزٸلٸك عىلىم كەڭٸستٸگٸن تولىقتىرۋعا ٶز ٷلەستەرٸن قوسۋدا. بٷگٸندە عىلىم مەن بٸلٸم بەرۋ سالاسى پرەزيدەنتٸمٸز بەن ٷكٸمەتٸمٸز تاراپىنان جان-جاقتى قامقورلىققا الىنۋدا.
جاس ۇرپاققا بەرٸلەتٸن بٸلٸم مەن تەربيە سالاسى – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ باياندى ەتۋدٸڭ باستى تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ. تەۋەلسٸزدٸك – تەڭٸردٸڭ بٸزدٸڭ ۇرپاققا بەرگەن ٷلكەن باقىتى, حالقىمىزدىڭ مەڭگٸلٸك قۇندىلىعى. بٸز بٷگٸنگە دەيٸنگٸ دەربەس ەلدٸك جەتٸستٸكتەرٸمٸزگە تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا قول جەتكٸزدٸك.
عىلىم مەن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ زامان اعىمىنا قاراي ۇدايى جەتٸلدٸرٸلٸپ, جاڭارتىپ وتىرۋدى قاجەتسٸنەدٸ. قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ كەزدەگٸ ەكونوميكاسى عىلىم مەن يننوۆاتسييالىق سالانى حالىقارالىق ستاندارت تالاپتارىنا ساي قاراستىرۋدى تالاپ ەتەدٸ. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – عىلىمدا.
الماتى ۋنيۆەريتەتٸ ەكٸ قۇرىلىمدىق بٶلٸمنەن تۇرادى: الماتى ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ جەنە «سىمبات» سەن اكادەميياسى. ۋنيۆەرسيتەتتە باكالاۆر بويىنشا 30 ماماندىق, ماگيستراتۋرا بويىنشا 7, Phd دوكتورانتۋرادان 2 ماماندىقتان بٸلٸم بەرٸلەدٸ. وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى 86% قامتىسا, ونىڭ ٸشٸندە عىلىمي دەرەجەلٸ وقىتۋشىلار 62% قۇرايدى. بٷگٸندە الماتى ۋنيۆەرسيتەتٸندە 3 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت بٸلٸم الادى. مەملەكەتتٸك اتتەستاتسييادان قاراشا ايىندا «الماتى» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بارلىق ماماندىعى تولىعىمەن ٶتتٸ.
تەربيە بار جەردە تەرتٸپ بار. بٸز, قازاقستاننىڭ بولاشاعىن دايىنداپ جاتقانىمىزدى نىق سەنٸممەن ايتا الامىز. بٸزدٸڭ تٷلەكتەرٸمٸزدٸڭ كٶپشٸلٸگٸ قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ەلٸمٸزدٸ دامىتۋعا ەر قىرىنان ات سالىسىپ جٷر. بۇل بٸزدٸڭ ماڭىزدى نەتيجەمٸز, بٸز ونى ماقتان ەتەمٸز جەنە بولاشاققا دەگەن سەنٸممەن قارايمىز .
ەل-فارابي اتامىز ايتقانداي: «تەربيەسٸز بٸلٸم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى, اپاتى». قازاق حالقى قاشاندا بالا تەربيەسٸنە ەرەكشە مەن بەرگەن. بٸلٸم الۋ ٷشٸن دە تەربيە قاجەت ەكەنٸن جاقسى تٷسٸنگەن. بٷگٸنگٸ بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز دا سول جاستاردىڭ بويىنا تەربيە مەن بٸلٸمدٸ ۇشتاستىرا بٸلۋ. بٸز وسى باعىتتا ايانباي ەڭبەك ەتۋدٸ ٶزٸمٸزگە پارىز سانايمىز.
