Internettik saýdany igergender kósh bastaidy

Internettik saýdany igergender kósh bastaidy
Dál qazirgi ýaqytta álemdegi tórt úlken trendtiń biri – internet-saýda jasaý ádisi. Kóptegen elde qara bazardyń kúni ótip barady. AQSh jastarynyń 64 paiyzy tek internet arqyly saýda jasap, óziniń biznesin dóńgeletip júr. Osy salany jetik meńgergenderdiń ishinde álemdik ekonomikanyń damý baǵytyna áser etip otyrǵan alpaýyttar shoǵyry da jeterlik. Qazaqstanǵa ǵalamtor arqyly kásibin damytyp, saýda jasaý, biznes ashý uǵymy endi kele bastady. Munda da orystildi ortanyń aiaq alysy jyldam. Bul salanyń qyr-syryn úiretetin biznes-treningterdiń bári tek sol tilde ótedi. Belgili kásipker Ahmetbek Nursila ǵana sol seńdi buzyp, tuńǵysh ret qazaq tilinde biznes-trening ótkizýdi qolǵa alǵaly biraz ýaqyt boldy. Gazetimizde buǵan deiin de shaǵyn suhbatyn jariialap, tushymdy oilaryn usynǵan bolatynbyz. Tómendegi qysqa-nusqa áńgimeden de biraz jaidyń habaryn bilýge bolady.  

– "Biznes-Bastaý" jobasyn qolǵa aǵanyńyzǵa biraz ýaqyt boldy. Eldiń yqylasy qalai?

– Mine, úsh aidyń júzi bolyp qaldy. Shúkir, jaman emes. Osyndai biznes treningte ańsap, bilimge sýsap júrgen jandarǵa dóp keldi. Biraq, olar óte kóp emes.  Sol kelgendermen jumys jasap jatyrmyz. Eptep nátijege jetkenderi de bar.  Tabandy, jigerlileriniń, árine. Qalǵan jurt aldyńǵy top qandai nátijege jeter eken dep baiqastap otyr. Ol zańdy da.  Keibir treningterden aýyzdary kúigen adamdar bar. Sondai-aq, qazaq tilinde tuńǵysh ret uiymdastyrylyp jatqandyqtan, halyq áli  Biznes-trennigtiń ne ekenin, qandai nátije beretinin kórip, bile qoiǵan joq. Alǵashqy toptaǵylar isterin bastap, tabys taba bastaǵan soń qalǵan jurt ta qozǵalady ǵoi degen oidamyn

– Almatydan bólek, Astana, Qyzylorda, Atyraý sekildi birneshe qalaǵa baryp keldińiz. Ózge aimaqtardaǵy jurtshylyq Sizdiń bastamańyzdy qalai qabyldap jatyr?

– Joǵarydaǵydai. Atyraý sabyrmen jáne salqynqandylyqpen, Kyzylorda baiqastap otyr. Shymkenttik kásipkerler belsendirek. Keide osyǵan qarap, oblystardaǵy biznes damýynyń deńgeiin de bilýge bolatyn sekildi. Báseke kúshti, shaǵyn biznes damyǵan qalalarda biznes-treningterge suranys joǵary bolady, ádette.

– Bastamańyzda "daiyn bizneske ie bolý" degendi aityp júrsiz. Osyny tarqatyp aitasyz ba? Qandai kómek kórsetesizder?

– “Daiyn biznes” degen daiyn tamaq siiaqty. Qasyq pen shanyshqy ǵana kerek, pyshaq pen qazan-oshaq izdep keregi joq...

Qaljyńsyz aitar bolsaq, bul pálenbai jyl buryn oilap tabylǵan, Eýropa men Amerikada keń taraǵan Franshiza júiesi.  Ol – bir adam bir biznesti oilap taýyp, naryqty zerttep, jarnamasyn jolǵa qoiyp bolǵan soń, biznesin basqa óńirlerge taratý ádisi.  Mysalǵa «Makdonalds», «KFC » degen  ataqty markalardy bárimiz bilemiz.  Solar  osy ádispen álemge tarap ketti. Paidaly jaǵy: bul jolǵa qoiylǵan biznes, onymen seriktes bolǵan adamnyń kóp nársege basy qatpaidy. Satylym bolady ma, biznesti qalai júrgizý kerek degen eń basty suraqtar ózinen ózi sheshiledi.  Biznesti endi bastaimyn degen kóptegen adamdar onyń qyr-syryn meńgergenshe kóptegen ýaqyt ketedi jáne árkimniń qolynan kele de bermeidi.  Sondyqtan biz qazir halyqqa, osy ýaqytqa eń kerek júie osy ma dep sheshtik.  Bizdiń shákirtterimizdiń arasynan talaby men bilimi moldarynyń biznesterin osylai kólemin úlkeitip, ózge qalalarǵa taratyp jatyrmyz. Alla qalasa, aldaǵy birer aida óz nátijesin kórsetedi.

– Shetelderden áriptes tabý úshin Túrkiia, Qytai elderindegi qazaqtarmen qarym-qatynas ornatqanyńyzdy bilemiz. Ózge eldegi qandastarymyzdyń Sizdiń bastamańyzǵa qolushyn berýge ázirlikteri qalai eken?

– Túrkiia, Ońtústik Koreia, Qytai elderindegi qandastarymyzben tyǵyz bailanys ornatýǵa tyrysyp jatyrmyz.   Birden bastap, taýǵa shyǵyp kete qoiý, árine, ońai emes, degenmen seń qozǵaldy dese bolady. Bári óz júlgesine túsken soń jemisin shet elde júrgen qandastar da, biz de kóre jatarmyz degen senimdemiz